Enterovirus D68 và nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp đáng lo ngại

Enterovirus D68 là gì?

Enterovirus D68 là một thành viên thuộc chi Enterovirus trong họ Picornaviridae, mang vật chất di truyền dạng RNA chuỗi đơn. Chủng virus này lần đầu tiên được phát hiện tại California vào năm 1962 từ các mẫu bệnh phẩm hô hấp của trẻ em bị viêm phổi. Khác với đại đa số enterovirus thường cư trú tại ruột và đào thải qua phân, EV-D68 chia sẻ nhiều đặc tính sinh học tương đồng với rhinovirus đường mũi họng, đặc biệt là tính nhạy cảm với môi trường acid và nhiệt độ tối ưu cho sự nhân lên nằm ở đường hô hấp.

Mặc dù từng được xem là tác nhân hiếm gặp trong nhiều thập kỷ, các đợt bùng phát dịch quy mô lớn trên thế giới trong những năm gần đây đã gióng lên hồi chuông cảnh báo. Virus có thể gây ra nhiều mức độ bệnh cảnh, từ nhiễm trùng hô hấp trên nhẹ đến viêm tiểu phế quản, viêm phổi nặng và biến chứng thần kinh viêm tủy mềm cấp tính.

Nguồn gốc và con đường lây truyền của enterovirus D68

Enterovirus D68, viết tắt là EV-D68, thuộc họ Picornaviridae, được phân lập lần đầu vào năm 1962. Khác với phần lớn các chủng enterovirus khác thường cư trú và nhân lên chủ yếu tại đường tiêu hóa, chủng virus này có đặc tính sinh học rất giống với rhinovirus, phát triển thuận lợi ở đường hô hấp trên và dưới.

Virus này phát tán qua dịch tiết hầu họng khi người mang mầm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ngoài ra, việc chạm tay vào các vật dụng chứa virus như đồ chơi, nắm đấm cửa, mặt bàn rồi đưa lên niêm mạc mũi miệng cũng tạo cơ hội cho mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể. Thời điểm giao mùa và giai đoạn cuối mùa hè, đầu mùa thu thường là điều kiện môi trường lý tưởng để virus lây lan nhanh chóng trong cộng đồng học đường và nhà trẻ.

Dấu hiệu nhận biết và các biến chứng lâm sàng đáng lo ngại

Khi nhiễm enterovirus D68, biểu hiện lâm sàng ban đầu thường tương tự như cảm lạnh thông thường, bao gồm sốt nhẹ, chảy nước mũi, nghẹt mũi, hắt hơi và ho khan. Nhiều trường hợp thể nhẹ có thể tự hồi phục sau vài ngày nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách.

Tuy nhiên, ở những bệnh nhân có cơ địa nhạy cảm, virus có thể nhanh chóng tấn công sâu vào phế quản và nhu mô phổi, gây nên các đợt thở khò khè dữ dội, thở rít, co kéo cơ hô hấp và suy hô hấp cấp tính. Khác biệt đáng lo ngại nhất của EV-D68 so với các virus cảm cúm thông thường là nguy cơ gây viêm tủy mềm cấp tính, một hội chứng thần kinh hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, khiến người bệnh bị suy giảm trương lực cơ, yếu hoặc liệt mềm đột ngột ở các chi và có thể để lại di chứng vận động kéo dài.

Nguyên tắc điều trị và chăm sóc người bệnh hô hấp

Do hiện nay y học vẫn chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu dành riêng cho enterovirus D68, nguyên tắc chăm sóc chủ yếu là kiểm soát triệu chứng và điều trị nâng đỡ. Đối với các ca bệnh nhẹ, việc bù nước đầy đủ, giữ thông thoáng đường thở và hạ sốt an toàn theo hướng dẫn y khoa giúp cơ thể tự hồi phục.

Những trường hợp xuất hiện co thắt phế quản hoặc khó thở cần được can thiệp kịp thời tại bệnh viện bằng liệu pháp oxy, thuốc giãn phế quản khí dung hoặc thở máy hỗ trợ nếu có suy hô hấp. Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh vì thuốc kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus và có thể gây ra hiện tượng kháng kháng sinh nguy hại. Phụ huynh cũng cần tránh việc tự phối hợp nhiều loại thuốc cảm mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa nhi.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa lây nhiễm trong cộng đồng

Biện pháp phòng ngừa hữu hiệu nhất hiện nay là thực hiện tốt vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường sống. Mọi người nên duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất hai mươi giây, nhất là sau khi ho, hắt hơi hoặc chạm vào các bề mặt nơi công cộng.

Bên cạnh đó, việc khử khuẩn định kỳ các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như đồ chơi trẻ em, tay nắm cửa, bàn ghế là điều vô cùng cần thiết. Hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa vệ sinh tay sạch sẽ. Khi có biểu hiện viêm đường hô hấp, người bệnh nên chủ động đeo khẩu trang, che miệng khi ho và hạn chế tiếp xúc gần với người xung quanh để ngăn ngừa nguy cơ virus phát tán thành ổ dịch lớn.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về Enterovirus D68 trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Không được tự ý cho người bệnh sử dụng kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc thuốc giãn phế quản mà không có chỉ định chuyên môn. Khi người bệnh có biểu hiện thở khó, mệt lả hoặc yếu cơ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám.

Tóm tắt

Enterovirus D68 là một tác nhân gây bệnh đường hô hấp có khả năng diễn tiến phức tạp, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ và người có bệnh nền hô hấp. Hiểu rõ phương thức lây lan, phát hiện sớm các biểu hiện nặng và chủ động phòng ngừa vệ sinh là cách hiệu quả nhất để giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch và ngăn ngừa các di chứng thần kinh lâu dài.