Vì sao người bệnh sau khi khỏi COVID-19 lại tái dương tính?

Tái dương tính covid là gì?

Tái dương tính với virus SARS-CoV-2 là hiện tượng một người đã được xác định khỏi bệnh COVID-19, có kết quả xét nghiệm âm tính trước đó, nhưng khi kiểm tra lại thì kết quả lại chuyển sang dương tính. Hiện tượng này thường được phát hiện qua xét nghiệm Real-time RT-PCR hoặc đôi khi qua xét nghiệm nhanh kháng nguyên trong các đợt kiểm tra sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc sau điều trị.

Về mặt dịch tễ và vi sinh học, kết quả xét nghiệm dương tính sau giai đoạn hồi phục cần được phân biệt rõ giữa việc cơ thể tiếp tục đào thải các mảnh vật liệu di truyền đã bất hoạt của virus cũ và trường hợp tái nhiễm một biến thể mới. Trong đa số các theo dõi lâm sàng, phần lớn người tái dương tính không có triệu chứng hoặc chỉ có biểu hiện lâm sàng rất nhẹ, đồng thời khả năng nuôi cấy virus sống từ các mẫu bệnh phẩm này là rất thấp.

Sự tồn lưu và đào thải mảnh vật liệu di truyền của virus

Nguyên nhân phổ biến hàng đầu khiến xét nghiệm cho kết quả dương tính trở lại là do đường hô hấp vẫn còn tồn lưu các mảnh RNA của virus SARS-CoV-2. Trong quá trình cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh, hệ miễn dịch sẽ tiêu diệt và phân hủy các hạt virus. Tuy nhiên, các mảnh xác virus hay vật liệu di truyền này không biến mất ngay lập tức mà cần thời gian để hệ thống niêm mạc đường hô hấp dọn dẹp và đào thải hoàn toàn ra ngoài.

Kỹ thuật xét nghiệm Real-time RT-PCR có độ nhạy rất cao, có thể khuếch đại và nhận diện được ngay cả những đoạn RNA rất nhỏ hoặc đã bị phá vỡ. Do đó, máy xét nghiệm vẫn có thể báo kết quả dương tính dù các hạt virus đó đã bất hoạt hoàn toàn, không còn khả năng nhân lên bên trong tế bào người và không còn nguy cơ gây bệnh thực sự cho cơ thể.

Sự khác biệt giữa tái dương tính và tái nhiễm chủng mới

Một vấn đề quan trọng là phân biệt giữa hiện tượng đào thải xác virus và việc người bệnh thực sự bị tái nhiễm. Tái nhiễm xảy ra khi một người sau khi khỏi bệnh tiếp xúc với nguồn lây và bị xâm nhập bởi một biến thể virus SARS-CoV-2 mới, hoặc khi lượng kháng thể bảo vệ tự nhiên trong cơ thể đã suy giảm theo thời gian. Tình trạng tái nhiễm thường xuất hiện sau một khoảng thời gian dài hơn kể từ lần nhiễm đầu tiên.

Khi bị tái nhiễm thật sự, virus sống sẽ nhân lên mạnh mẽ, tải lượng virus trong dịch tỵ hầu tăng cao, đi kèm với sự xuất hiện trở lại của các triệu chứng lâm sàng như sốt, ho, đau họng hoặc mệt mỏi toàn thân. Ngược lại, người chỉ tái dương tính do tồn lưu mảnh RNA thường không có triệu chứng mới, tải lượng virus đo được qua chỉ số chu kỳ ngưỡng Ct thường rất thấp và không có xu hướng tăng lên trong các lần xét nghiệm liên tiếp.

Yếu tố kỹ thuật lấy mẫu và ngưỡng phát hiện xét nghiệm

Kết quả xét nghiệm âm tính rồi lại dương tính cũng có thể xuất phát từ các yếu tố kỹ thuật trong quá trình thu thập và phân tích mẫu bệnh phẩm. Ở giai đoạn cuối của quá trình hồi phục, lượng virus hoặc vật liệu di truyền trong cơ thể giảm xuống mức rất thấp, nằm dao động ngay sát ngưỡng phát hiện của thiết bị xét nghiệm.

Nếu nhân viên lấy mẫu dịch đường hô hấp ở các vị trí khác nhau, độ sâu tỵ hầu chưa đồng đều hoặc lượng dịch thu thập được có sự chênh lệch thì kết quả có thể chuyển đổi giữa âm tính và dương tính trong các ngày kế tiếp. Bên cạnh đó, độ nhạy của các bộ sinh phẩm xét nghiệm khác nhau hoặc thời gian lưu trữ mẫu trước khi phân tích cũng là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng mà người bệnh nhận được.

Khả năng lây nhiễm của người tái dương tính đối với cộng đồng

Mối bận tâm lớn nhất của người bệnh và người thân khi nhận kết quả tái dương tính là liệu bản thân có còn là nguồn lây cho những người xung quanh hay không. Nhiều nghiên cứu y khoa quốc tế đã chỉ ra rằng các mẫu bệnh phẩm lấy từ những người tái dương tính sau khi đã hết triệu chứng lâm sàng đều không nuôi cấy được virus sống trong môi trường phòng thí nghiệm.

Điều này chứng minh rằng phần lớn các trường hợp tái dương tính chỉ mang các mảnh vật liệu di truyền đã chết, do đó nguy cơ làm lây lan mầm bệnh ra môi trường xung quanh là cực kỳ thấp. Dẫu vậy, người bệnh vẫn cần quan sát sức khỏe cẩn thận, duy trì các biện pháp vệ sinh cá nhân cơ bản và tham khảo ý kiến chuyên môn y tế nếu xuất hiện bất kỳ biểu hiện bất thường nào để có hướng dẫn an toàn nhất.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không nên tự ý tìm mua và sử dụng lại các loại thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc thuốc ức chế miễn dịch khi thấy kết quả xét nghiệm dương tính trở lại. Việc lạm dụng thuốc không mang lại lợi ích trong trường hợp chỉ tồn lưu xác virus mà còn tiềm ẩn nguy cơ tác dụng phụ và tình trạng kháng thuốc. Hãy bình tĩnh theo dõi nhiệt độ, nhịp thở và các biểu hiện toàn thân; nếu xuất hiện sốt cao, khó thở hoặc mệt mỏi gia tăng, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và chẩn đoán phân biệt.

Tóm tắt

Hiện tượng tái dương tính sau khi khỏi COVID-19 phần lớn phản ánh quá trình cơ thể tiếp tục dọn dẹp các mảnh vụn virus bất hoạt và hiếm khi gây nguy hiểm hay làm lây lan dịch bệnh. Người bệnh nên giữ tâm lý thoải mái, duy trì lối sống lành mạnh để phục hồi thể trạng và chủ động liên hệ nhân viên y tế để được tư vấn chính xác thay vì tự ý điều trị.