Dùng thuốc ức chế miễn dịch có làm giảm hiệu quả vắc xin Covid-19 không?

Thuốc ức chế miễn dịch và vắc xin Covid-19 là gì?

Thuốc ức chế miễn dịch là nhóm dược phẩm giúp kiểm soát hoạt động quá mức của hệ thống miễn dịch trong cơ thể. Nhóm thuốc này thường được chỉ định cho bệnh nhân sau ghép tạng để ngăn ngừa thải ghép, hoặc người mắc các bệnh tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp, vảy nến và bệnh viêm ruột mạn tính. Ngoài ra, một số liệu pháp hóa trị điều trị ung thư cũng gây ức chế hệ miễn dịch.

Khi tiêm vắc xin Covid-19, cơ thể cần sự phối hợp của các tế bào miễn dịch để sản sinh kháng thể trung hòa và kích hoạt tế bào lympho T ghi nhớ mầm bệnh. Dưới tác động của thuốc ức chế miễn dịch, quá trình tạo kháng thể có thể bị chậm lại hoặc giảm về số lượng. Mức độ suy giảm phụ thuộc vào loại thuốc, liều lượng sử dụng và thể trạng của từng người bệnh.

Cơ chế thuốc ức chế miễn dịch tác động lên đáp ứng vắc xin

Hệ thống miễn dịch tạo ra lớp bảo vệ sau tiêm vắc xin thông qua miễn dịch dịch thể sinh kháng thể và miễn dịch qua trung gian tế bào. Khi người bệnh dùng các thuốc corticosteroid liều cao hoặc kháng thể đơn dòng tác động lên tế bào lympho B, quá trình sản xuất kháng thể bảo vệ có thể bị kìm hãm đáng kể.

Hậu quả là nồng độ kháng thể đo được sau tiêm ở nhóm người này thường thấp hơn người khỏe mạnh. Tuy nhiên, nhiều loại thuốc không làm triệt tiêu hoàn toàn đáp ứng của tế bào lympho T, nghĩa là cơ thể vẫn giữ lại một phần khả năng nhận diện và tiêu diệt tế bào nhiễm virus. Nhờ vậy, người bệnh vẫn nhận được sự bảo vệ quan trọng trước nguy cơ bệnh diễn tiến nặng.

Lợi ích của việc tiêm vắc xin Covid-19 ở người suy giảm miễn dịch

Người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch là đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng hô hấp nặng nếu mắc Covid-19. Do đó, mục tiêu hàng đầu của việc tiêm phòng vắc xin ở nhóm bệnh nhân này là ngăn ngừa diễn tiến nguy kịch và giảm thiểu tỷ lệ tử vong.

Ngay cả khi nồng độ kháng thể tạo ra không đạt mức tối ưu như người bình thường, vắc xin vẫn kích hoạt phản ứng ghi nhớ miễn dịch ở mức độ nhất định. Khả năng phòng vệ từ tế bào giúp cơ thể phản ứng nhanh hơn khi tiếp xúc với virus, hạn chế tổn thương phổi lan rộng. Các cơ quan y tế đều thống nhất khuyến cáo người bệnh suy giảm miễn dịch nên tiêm phòng đầy đủ khi bệnh lý nền đã được kiểm soát ổn định.

Lưu ý về thời điểm tiêm chủng và điều chỉnh phác đồ thuốc

Việc sắp xếp thời điểm tiêm vắc xin Covid-19 phù hợp với lịch dùng thuốc có ý nghĩa rất lớn đối với khả năng sinh miễn dịch. Đối với người chuẩn bị dùng thuốc ức chế miễn dịch theo kế hoạch hoặc chuẩn bị ghép tạng, bác sĩ thường khuyến khích hoàn thành tiêm chủng trước khi bắt đầu điều trị để cơ thể kịp tạo kháng thể.

Với người đang dùng thuốc duy trì đều đặn, nguyên tắc quan trọng nhất là không được tự ý bỏ thuốc hoặc giảm liều trước và sau ngày tiêm. Ngừng thuốc đột ngột có thể làm tái phát các đợt viêm cấp của bệnh tự miễn hoặc gây nguy cơ thải ghép tạng. Mọi điều chỉnh về thời gian dùng thuốc hay phác đồ tiêm mũi bổ sung đều phải tuân theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.

Biện pháp bảo vệ bổ sung cho người đang điều trị ức chế miễn dịch

Bên cạnh việc tiêm phòng vắc xin, người bệnh cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa phối hợp trong sinh hoạt hằng ngày. Đeo khẩu trang y tế khi đến nơi đông người và rửa tay thường xuyên giúp giảm đáng kể nguy cơ tiếp xúc với nguồn bệnh bên ngoài.

Thêm vào đó, việc tiêm chủng đầy đủ cho những người sống cùng nhà giúp tạo ra vành đai bảo vệ gián tiếp cho người bệnh. Khi người thân xung quanh có miễn dịch tốt, khả năng mang mầm bệnh về gia đình sẽ giảm đi rõ rệt. Khi có dấu hiệu sốt, ho hoặc nghi ngờ nhiễm bệnh, người bệnh nên chủ động xét nghiệm và liên hệ sớm với cơ sở y tế để được theo dõi sát sao.

Lưu ý an toàn

Người bệnh đang dùng thuốc ức chế miễn dịch tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc, giảm liều hoặc trì hoãn lịch điều trị với hy vọng làm tăng hiệu quả vắc xin. Việc dừng thuốc đột ngột có thể khiến bệnh tự miễn bùng phát dữ dội hoặc gây nguy cơ thải ghép tạng nguy hiểm. Mọi quyết định tiêm phòng cần có sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa để lựa chọn thời điểm thích hợp và hướng dẫn lịch tiêm mũi bổ sung an toàn. Sau khi tiêm vắc xin, người bệnh vẫn cần tiếp tục duy trì các biện pháp phòng hộ cá nhân cẩn thận.

Tóm tắt

Dù thuốc ức chế miễn dịch có thể làm giảm mức độ sinh kháng thể sau tiêm vắc xin Covid-19, tiêm phòng vẫn là biện pháp quan trọng giúp bảo vệ người bệnh khỏi nguy cơ trở nặng. Bệnh nhân nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để xây dựng lịch tiêm chủng an toàn, đồng thời duy trì chế độ dùng thuốc và lối sống phòng ngừa hợp lý.