Dùng kháng sinh trị đau mắt đỏ đúng cách và những lưu ý quan trọng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đau mắt đỏ là bệnh lý nhãn khoa phổ biến, gây cảm giác cộm xốn, đỏ mắt và khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày. Rất nhiều người khi thấy mắt đỏ đã vội vàng tìm mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh với mong muốn bệnh nhanh khỏi, tuy nhiên đây là quan niệm chưa hoàn toàn chính xác.
Thuốc kháng sinh chỉ phát huy tác dụng khi nguyên nhân gây đau mắt đỏ là do vi khuẩn hoặc có tình trạng bội nhiễm vi khuẩn. Việc tự ý sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định không chỉ gây lãng phí mà còn tiềm ẩn nguy cơ kích ứng mắt và gia tăng tỷ lệ đề kháng kháng sinh trong cộng đồng.
Để bảo vệ thị lực và giúp mắt nhanh hồi phục, người bệnh cần hiểu rõ khi nào nên dùng kháng sinh, cách dùng đúng kỹ thuật và những lưu ý an toàn theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt.
Dùng kháng sinh trị đau mắt đỏ là gì?
Đau mắt đỏ, hay viêm kết mạc, là hiện tượng lớp màng trong suốt bao phủ tròng trắng và mặt trong mi mắt bị sưng viêm do tác động của vi sinh vật hoặc các yếu tố dị nguyên. Bệnh có thể do virus, vi khuẩn hoặc dị ứng gây ra, trong đó mỗi nguyên nhân đòi hỏi một phương pháp can thiệp hoàn toàn khác nhau. Kháng sinh là nhóm thuốc chuyên biệt dùng để ức chế sự sinh sôi hoặc tiêu diệt vi khuẩn, do đó thuốc hoàn toàn vô hiệu đối với các đợt viêm kết mạc do virus hay phản ứng dị ứng thông thường. Hiểu đúng về vai trò và giới hạn của thuốc kháng sinh giúp người bệnh tránh tâm lý hoang mang, không tự ý dùng sai thuốc và có hướng chăm sóc nhãn khoa phù hợp ngay từ giai đoạn khởi phát.
Đau mắt đỏ có phải lúc nào cũng cần dùng thuốc kháng sinh
Đau mắt đỏ là tình trạng viêm kết mạc có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như nhiễm virus, nhiễm vi khuẩn, dị ứng hoặc kích ứng do khói bụi, hóa chất. Thuốc kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn, hoàn toàn không có hiệu lực đối với virus hay các phản ứng dị ứng. Thực tế lâm sàng ghi nhận phần lớn các ca đau mắt đỏ trong cộng đồng là do virus gây ra, điển hình là Adenovirus. Trong những trường hợp do virus, bệnh thường tự thoái lui sau một đến hai tuần nếu được chăm sóc và vệ sinh mắt hợp lý. Việc lạm dụng thuốc kháng sinh nhỏ mắt khi không có bằng chứng nhiễm khuẩn không giúp bệnh nhanh khỏi hơn mà còn làm rối loạn hệ vi sinh tự nhiên tại bề mặt nhãn cầu, gây kích ứng mắt và tiềm ẩn nguy cơ tạo ra các chủng vi khuẩn kháng thuốc nguy hiểm. Do đó, bước đầu tiên quan trọng nhất là cần đi khám để bác sĩ chuyên khoa mắt đánh giá chính xác căn nguyên.
Những trường hợp đau mắt đỏ được chỉ định dùng kháng sinh
Thuốc kháng sinh chỉ được chỉ định khi bác sĩ nhãn khoa xác định người bệnh bị viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc khi có nguy cơ cao xảy ra bội nhiễm vi khuẩn trên nền mắt bị viêm do virus hay tổn thương biểu mô. Dấu hiệu gợi ý viêm kết mạc do vi khuẩn thường bao gồm tình trạng mắt tiết nhiều dịch mủ nhầy màu vàng hoặc xanh đục, hai mi mắt dính chặt vào nhau sau khi ngủ dậy, cảm giác cộm xốn nhiều kèm theo kết mạc đỏ rực. Trong một số trường hợp đặc biệt, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh dự phòng nếu người bệnh bị trầy xước giác mạc, có dị vật bay vào mắt hoặc sau các thủ thuật can thiệp tại mắt. Quyết định sử dụng loại kháng sinh nào, dạng bào chế ra sao và thời gian điều trị kéo dài bao lâu phải dựa trên đánh giá lâm sàng trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa mắt, người bệnh không nên tự ý phỏng đoán dựa trên cảm nhận chủ quan.
Các dạng thuốc kháng sinh điều trị đau mắt đỏ phổ biến
Trong điều trị các bệnh lý nhiễm khuẩn tại mắt, thuốc kháng sinh thường được bào chế dưới hai dạng dùng tại chỗ chủ yếu là dung dịch nhỏ mắt và thuốc mỡ tra mắt. Dung dịch nhỏ mắt có ưu điểm là dễ sử dụng, phân tán nhanh trên bề mặt nhãn cầu và ít gây ảnh hưởng đến tầm nhìn, rất thích hợp để sử dụng vào ban ngày khi làm việc hoặc học tập. Các hoạt chất kháng sinh thường gặp trong thuốc nhỏ mắt bao gồm nhóm Aminoglycosid như Tobramycin, nhóm Fluoroquinolon như Ofloxacin, Levofloxacin hoặc Moxifloxacin. Dạng thuốc mỡ tra mắt có độ nhớt cao, giúp thuốc lưu lại lâu hơn trên bề mặt kết mạc và phát huy tác dụng kéo dài, thường được ưu tiên bôi vào ban đêm trước khi đi ngủ. Nhược điểm của thuốc mỡ là gây mờ mắt tạm thời sau khi tra, do đó không phù hợp khi cần làm việc đòi hỏi thị lực rõ nét. Tùy thuộc vào mức độ viêm và loại vi khuẩn nghi ngờ, bác sĩ nhãn khoa sẽ lựa chọn dạng thuốc hoặc phối hợp cả hai dạng một cách linh hoạt.
Kỹ thuật nhỏ mắt và tra thuốc mỡ kháng sinh an toàn
Sử dụng thuốc đúng kỹ thuật đóng vai trò quyết định đến hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ tái nhiễm khuẩn. Trước khi thao tác, người bệnh cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng và nước sạch, sau đó lau khô bằng khăn sạch. Khi dùng dung dịch nhỏ mắt, hãy nghiêng đầu nhẹ ra sau, dùng ngón tay trỏ kéo nhẹ mi dưới xuống để tạo thành một túi cùng kết mạc, nhỏ đúng một giọt thuốc vào khoảng trống này mà tuyệt đối không để đầu lọ thuốc chạm vào lông mi, bờ mi hay nhãn cầu. Sau khi nhỏ, nhắm nhẹ mắt trong khoảng một đến hai phút và dùng ngón tay ấn nhẹ vào góc trong của mắt gần cánh mũi để giảm lượng thuốc chảy xuống đường mũi họng, giúp thuốc tập trung tác dụng tại chỗ và hạn chế hấp thu toàn thân. Đối với thuốc mỡ tra mắt, người bệnh cũng kéo mi dưới và tra một dải thuốc dài khoảng một centimet vào túi cùng kết mạc, sau đó chớp mắt nhẹ nhàng vài lần để thuốc phân tán đều khắp bề mặt mắt.
Những sai lầm cần tránh khi dùng kháng sinh cho mắt
Một trong những sai lầm phổ biến nhất của người bệnh là tự ý mua thuốc nhỏ mắt kết hợp kháng sinh với corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Thành phần corticoid có thể làm giảm nhanh cảm giác ngứa cộm nhưng lại tiềm ẩn biến chứng vô cùng nguy hiểm như làm tăng nhãn áp, thúc đẩy viêm loét giác mạc tiến triển nặng hơn nếu mắt đang nhiễm virus Herpes hoặc nấm. Sai lầm thứ hai là tự ý dừng thuốc khi thấy các triệu chứng đau rát vừa thuyên giảm, khiến vi khuẩn chưa được tiêu diệt hoàn toàn có cơ hội tái bùng phát và kháng thuốc. Ngược lại, việc tự ý kéo dài thời gian dùng thuốc quá nhiều ngày cũng gây độc cho biểu mô giác mạc và làm khô mắt nghiêm trọng. Ngoài ra, thói quen dùng chung lọ thuốc nhỏ mắt giữa các thành viên trong gia đình hoặc dùng lại lọ thuốc đã mở nắp nhiều tháng trước cũng là nguyên nhân phổ biến khiến tình trạng viêm nhiễm lan rộng và kéo dài dai dẳng.
Lưu ý an toàn
Không tự ý mua và sử dụng bất kỳ loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc kháng sinh phối hợp corticoid khi chưa có kết luận từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Cần bảo quản thuốc ở nơi khô ráo, tránh ánh sáng trực tiếp và kiểm tra kỹ hạn mở nắp của sản phẩm. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như suy giảm thị lực, nhìn mờ, mắt đau nhức dữ dội, sợ ánh sáng chói hoặc chảy mủ liên tục không đỡ sau 48 giờ dùng thuốc, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Dùng kháng sinh điều trị đau mắt đỏ chỉ phát huy hiệu quả khi sử dụng đúng nguyên nhân vi khuẩn, đúng loại thuốc và đủ thời gian theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa được thăm khám. Việc chăm sóc mắt cẩn thận, giữ vệ sinh cá nhân và tuân thủ hướng dẫn y khoa là cách tốt nhất giúp bảo vệ thị lực và nhanh chóng phục hồi.
Nguồn tham khảo
- Beyoglu Eye Journal: Ligneous Conjunctivitis with Plasminogen Deficiency Treated with Topical Allogeneic Serum Drops: A Case Report
- Recent Developments in Microbiology, Biotechnology and Pharmaceutical Sciences: Comparing Efficacy and Tolerability of Topical Besifloxacin 0.6% vs Moxifloxacin 0.5% Eye Drops in Bacterial Conjunctivitis—A Prospective Study
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Đau mắt đỏ do virus có nên dùng thuốc kháng sinh không?
Đau mắt đỏ do virus hoặc dị ứng không đáp ứng với thuốc kháng sinh. Việc tự ý dùng kháng sinh trong các trường hợp này không mang lại hiệu quả điều trị mà còn gây lãng phí và tăng nguy cơ đề kháng kháng sinh.
Hết triệu chứng đau mắt đỏ có được ngưng kháng sinh ngay không?
Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc ngay khi mắt hết đỏ hoặc hết ghèn. Việc ngưng thuốc sớm trước liệu trình chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt có thể khiến vi khuẩn bùng phát trở lại và tăng nguy cơ kháng thuốc.
Có thể dùng chung lọ thuốc nhỏ mắt kháng sinh với người thân không?
Không được dùng chung lọ thuốc nhỏ mắt với người khác. Việc dùng chung đầu lọ thuốc rất dễ làm lây lan mầm bệnh giữa các thành viên trong gia đình hoặc khiến vi khuẩn xâm nhập vào lọ thuốc gây nhiễm khuẩn chéo.
Thuốc nhỏ mắt kháng sinh sau khi mở nắp dùng được bao lâu?
Hầu hết các loại thuốc nhỏ mắt chỉ nên sử dụng trong vòng 15 đến 30 ngày sau khi mở nắp niêm phong. Sau thời gian này, dung dịch có nguy cơ nhiễm khuẩn cao và suy giảm tác dụng dược lý.
Đang dùng thuốc nhỏ mắt kháng sinh có được đeo kính áp tròng không?
Người bệnh cần tạm ngừng đeo kính áp tròng trong suốt thời gian mắt bị viêm và dùng thuốc nhỏ mắt. Kính áp tròng có thể giữ lại vi khuẩn, cản trở thuốc phát huy tác dụng và làm tăng nguy cơ tổn thương giác mạc.
