Dùng kháng sinh điều trị quai bị có được không và những lưu ý

Dùng kháng sinh điều trị quai bị là gì?

Bệnh quai bị là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae gây nên, lây lan chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Đặc trưng lâm sàng rõ nét nhất của bệnh là tình trạng viêm và sưng to tuyến nước bọt mang tai ở một hoặc cả hai bên mặt, đi kèm các biểu hiện sốt, đau mỏi toàn thân, mệt mỏi và khó khăn khi nhai nuốt thức ăn.

Trong đa số trường hợp, bệnh quai bị diễn tiến lành tính và có thể tự thuyên giảm sau khoảng một đến hai tuần nếu người bệnh được chăm sóc và nghỉ ngơi hợp lý. Tuy nhiên, virus quai bị cũng có ái tính với các tuyến và hệ thần kinh, có thể dẫn đến các biến chứng đáng lo ngại như viêm tinh hoàn ở nam giới sau tuổi dậy thì, viêm buồng trứng ở nữ giới, viêm tụy cấp hoặc viêm màng não vô khuẩn. Hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh là bước then chốt giúp người bệnh lựa chọn hướng chăm sóc thích hợp, tránh các can thiệp dùng thuốc sai lầm làm tăng thêm gánh nặng bệnh lý.

Vì sao kháng sinh không có tác dụng với bệnh quai bị

Kháng sinh là nhóm thuốc chuyên biệt được thiết kế để tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn thông qua việc phá hủy thành tế bào, ức chế tổng hợp protein hoặc cản trở sao chép vật chất di truyền của vi khuẩn. Trong khi đó, tác nhân gây bệnh quai bị là virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae. Cấu trúc sinh học của virus hoàn toàn khác biệt so với vi khuẩn, chúng không có vách tế bào hay bộ máy trao đổi chất độc lập mà sống ký sinh bắt buộc bên trong tế bào vật chủ. Do đó, các hoạt chất kháng sinh thông thường hoàn toàn không thể tác động lên chu trình nhân lên của virus quai bị.

Nhiều người lầm tưởng rằng cứ sốt và sưng đau họng hoặc má là phải uống ngay một đợt kháng sinh để chặn đứng bệnh. Tuy nhiên, việc đưa kháng sinh vào cơ thể khi bị nhiễm virus không mang lại bất kỳ lợi ích lâm sàng nào. Thuốc không giúp tiêu diệt mầm bệnh, không làm giảm kích thước khối sưng ở tuyến mang tai và cũng không ngăn ngừa được các biến chứng nguy hiểm của quai bị. Hành động này chỉ làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan, thận và tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện các phản ứng dị ứng không đáng có.

Hậu quả khôn lường khi tự ý dùng kháng sinh sai mục đích

Tự ý mua và sử dụng kháng sinh khi mắc quai bị là thói quen tai hại dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe. Khi kháng sinh đi vào cơ thể người bệnh, chúng không chỉ thất bại trong việc diệt trừ virus quai bị mà còn vô tình tiêu diệt luôn các vi khuẩn có lợi thường trú tại đường ruột. Tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh đường tiêu hóa này dễ dẫn đến tiêu chảy kéo dài, đau bụng, buồn nôn và suy giảm khả năng hấp thu dưỡng chất, khiến thể trạng người bệnh càng thêm mệt mỏi và lâu hồi phục.

Bên cạnh đó, việc lạm dụng kháng sinh sai mục đích là nguyên nhân hàng đầu thúc đẩy sự gia tăng của vi khuẩn kháng kháng sinh. Hiện tượng vi khuẩn đột biến và kháng thuốc khiến những lần nhiễm khuẩn thực sự trong tương lai trở nên vô cùng khó điều trị, đòi hỏi phải dùng các dòng thuốc thế hệ mới đắt đỏ và độc tính cao hơn. Ngoài ra, việc dùng thuốc không có đơn của bác sĩ còn tiềm ẩn nguy cơ sốc phản vệ, phát ban da hoặc gây nhiễm độc tế bào gan thận, làm phức tạp thêm quá trình theo dõi bệnh cảnh quai bị.

Phương pháp chăm sóc và điều trị quai bị đúng cách

Bởi vì quai bị là bệnh truyền nhiễm do virus và hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu, phác đồ điều trị y khoa chủ yếu tập trung vào các biện pháp hỗ trợ và cải thiện triệu chứng nhằm nâng đỡ tổng trạng của bệnh nhân. Mục tiêu hàng đầu là giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu, kiểm soát cơn sốt, hạn chế đau nhức và tạo điều kiện thuận lợi nhất để hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể sản sinh kháng thể đẩy lùi mầm bệnh.

Người bệnh cần được nghỉ ngơi tại giường ở không gian thoáng khí, hạn chế vận động mạnh để giảm thiểu nguy cơ biến chứng viêm tinh hoàn. Đối với các cơn đau nhức tại tuyến nước bọt mang tai và tình trạng sốt, bác sĩ có thể hướng dẫn sử dụng các thuốc giảm đau hạ sốt thông thường như paracetamol theo đúng khoảng cách an toàn. Có thể kết hợp chườm ấm hoặc chườm mát nhẹ nhàng vùng góc hàm để xoa dịu cảm giác căng tức. Bệnh nhân nên uống nhiều nước lọc hoặc dung dịch điện giải, ăn thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như súp hay cháo dinh dưỡng, đồng thời tránh hoàn toàn các món ăn có vị chua, cay nồng vì chúng kích thích tiết nước bọt gây đau nhức dữ dội hơn.

Trường hợp duy nhất cần chỉ định kháng sinh ở người mắc quai bị

Mặc dù kháng sinh không được dùng trong phác đồ điều trị quai bị thông thường, vẫn có một số trường hợp ngoại lệ người bệnh được chỉ định dùng nhóm thuốc này. Tình huống đó xảy ra khi người mắc quai bị gặp phải tình trạng bội nhiễm vi khuẩn thứ phát. Sau nhiều ngày sưng viêm và suy giảm sức đề kháng, các loại vi khuẩn cơ hội có thể xâm nhập vào vùng hầu họng, xoang hoặc trực tiếp vào ống tuyến nước bọt mang tai, gây ra viêm tuyến nước bọt mủ hoặc nhiễm khuẩn đường hô hấp kèm theo.

Khi có hiện tượng bội nhiễm, người bệnh thường xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao trở lại sau khi đã hạ, tuyến mang tai sưng to đỏ rực, nóng rát dữ dội, ấn vào thấy có mủ chảy ra từ lỗ ống Stenon trong khoang miệng, hoặc đờm nhớt chuyển sang màu xanh vàng đặc quánh. Trong hoàn cảnh này, bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm sẽ tiến hành thăm khám cẩn thận, làm xét nghiệm máu hoặc cấy dịch mủ để xác định chủng vi khuẩn gây bệnh, từ đó mới kê đơn loại kháng sinh phù hợp với liều lượng và thời gian chuẩn xác. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý phán đoán mình bị bội nhiễm để tự mua thuốc uống.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị trực tiếp của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các bài thuốc đắp lá dân gian lên vùng tuyến mang tai bị sưng vì rất dễ gây hoại tử da và nhiễm trùng nặng. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ biến chứng như sốt cao liên tục không hạ, đau dữ dội vùng bìu, co giật hoặc nôn ói nhiều, cần đưa bệnh nhân đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Bệnh quai bị do virus gây ra nên thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng điều trị. Việc chăm sóc đúng cách tập trung vào nghỉ ngơi, bù nước, giảm đau hạ sốt và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh uống để tránh nguy cơ kháng thuốc và tác dụng phụ không mong muốn. Khi xuất hiện các triệu chứng cảnh báo biến chứng, hãy đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.