Đột quỵ ở người trẻ tuổi: Dấu hiệu cảnh báo sớm và nguyên nhân thường gặp

Đột quỵ ở người trẻ tuổi là gì?

Đột quỵ ở người trẻ tuổi là tình trạng một vùng não bị tổn thương đột ngột do gián đoạn nguồn máu cung cấp, thường xảy ra ở nhóm đối tượng trong độ tuổi từ 18 đến 45 tuổi. Tình trạng này bao gồm hai thể chính là đột quỵ nhồi máu não do tắc nghẽn mạch máu và đột quỵ xuất huyết não do vỡ mạch máu bên trong hộp sọ. Khi dòng máu nuôi dưỡng não bộ bị ngưng trệ, các tế bào thần kinh sẽ bắt đầu hoại tử chỉ sau vài phút do thiếu oxy và dưỡng chất. Nếu không được cấp cứu kịp thời, tổn thương não lan rộng có thể dẫn đến di chứng liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ hoặc nguy hiểm đến tính mạng. Khác với người già vốn chủ yếu do quá trình lão hóa mạch máu, đột quỵ ở người trẻ thường liên quan đến dị dạng mạch, bệnh chuyển hóa sớm và tác động tiêu cực từ thói quen sống hàng ngày.

Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ dẫn đến đột quỵ ở người trẻ

Nguyên nhân gây đột quỵ ở người trẻ thường đa dạng và phức tạp hơn so với người lớn tuổi. Một số trường hợp xuất phát từ dị dạng mạch máu não bẩm sinh như phình động mạch não hoặc thông động tĩnh mạch mà người bệnh không hề hay biết trước đó. Ngoài ra, các bệnh lý tim mạch như rung nhĩ, hẹp van hai lá, còn lỗ bầu dục cũng tạo điều kiện cho cục máu đông hình thành và di chuyển lên não gây tắc nghẽn. Rối loạn đông máu và các bệnh lý viêm mạch tự miễn cũng là những yếu tố bệnh học cần được khảo sát kỹ lưỡng.

Bên cạnh yếu tố bệnh lý, lối sống hiện đại thiếu khoa học là nguyên nhân thúc đẩy đột quỵ gia tăng nhanh chóng ở giới trẻ. Thói quen hút thuốc lá thường xuyên làm tổn thương nội mạc mạch máu, gia tăng xơ vữa và kích thích đông máu. Chế độ ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn dẫn đến béo phì, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp và đái tháo đường khởi phát sớm. Tình trạng căng thẳng kéo dài, làm việc quá sức kết hợp thức khuya và lạm dụng rượu bia cũng góp phần làm tăng huyết áp đột ngột, dẫn đến nguy cơ vỡ mạch hoặc nghẽn mạch máu não.

Dấu hiệu cảnh báo sớm đột quỵ theo quy tắc FAST

Biểu hiện của đột quỵ thường diễn ra đột ngột và có thể nhận biết thông qua quy tắc FAST chuẩn quốc tế. Chữ F đại diện cho Face, nghĩa là gương mặt có dấu hiệu méo mó, mất cân đối, một bên khóe miệng bị xệ xuống khi cười hoặc nói. Chữ A đại diện cho Arms, biểu thị tình trạng yếu hoặc liệt một bên tay, chân, khiến người bệnh không thể giơ đều hai tay lên cao hoặc khó cầm nắm đồ vật.

Chữ S đại diện cho Speech, người bệnh gặp khó khăn trong ngôn ngữ như nói ngọng, nói lắp bắp, phát âm khó nghe hoặc không thể diễn đạt ý nghĩ của mình. Chữ T đại diện cho Time, nhắc nhở rằng thời gian là yếu tố sinh mạng, cần gọi ngay xe cấp cứu đưa người bệnh đến bệnh viện có chuyên khoa thần kinh. Bên cạnh đó, người trẻ còn có thể gặp triệu chứng đau đầu dữ dội đột ngột, chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn đôi hoặc suy giảm thị lực một bên mắt.

Cách xử trí ban đầu đúng cách khi phát hiện người có dấu hiệu đột quỵ

Khi nghi ngờ một người trẻ bị đột quỵ, việc xử trí ban đầu đúng cách đóng vai trò sống còn trước khi nhân viên y tế có mặt. Cần gọi ngay cấp cứu 115 hoặc liên hệ cơ sở y tế gần nhất có đơn vị điều trị đột quỵ. Trong lúc chờ đợi, hãy đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn trên mặt phẳng nếu có nôn ói để tránh sặc dị vật vào đường thở, nới lỏng quần áo và giữ không gian thoáng khí xung quanh.

Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp, thuốc giảm đau hay bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Không áp dụng các biện pháp truyền miệng như chích máu ngón tay, cạo gió, giật tóc hay bấm huyệt vì những thao tác này không đem lại lợi ích y khoa mà còn làm mất đi thời gian vàng cấp cứu. Cần ghi nhớ chính xác thời điểm người bệnh bắt đầu xuất hiện triệu chứng đầu tiên để cung cấp cho đội ngũ y tế khi tiếp nhận.

Biện pháp chủ động phòng ngừa đột quỵ cho người trẻ

Phòng ngừa đột quỵ ở người trẻ bắt đầu từ việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt hàng ngày và chủ động theo dõi sức khỏe bản thân. Người trẻ nên xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh, tăng cường rau xanh, trái cây tươi, hạn chế thực phẩm nhiều muối, chất béo bão hòa và nước ngọt công nghiệp. Cai thuốc lá hoàn toàn và hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia là biện pháp bảo vệ thành mạch máu hiệu quả.

Bên cạnh dinh dưỡng, việc rèn luyện thể dục thể thao đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày giúp kiểm soát huyết áp, đường huyết và ổn định cân nặng. Cần cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi, tránh tình trạng căng thẳng thần kinh mãn tính và duy trì giấc ngủ đủ từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm. Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn như tăng huyết áp không triệu chứng, dị dạng mạch máu hoặc rối loạn nhịp tim để can thiệp theo dõi kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán, đánh giá hoặc chỉ định điều trị y khoa trực tiếp. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để cấp cứu, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hay áp dụng mẹo dân gian tại nhà.

Tóm tắt

Đột quỵ không còn là vấn đề riêng của người cao tuổi mà đang ngày càng đe dọa nhiều người trẻ. Việc duy trì lối sống lành mạnh, chủ động kiểm soát các bệnh lý chuyển hóa và ghi nhớ quy tắc cấp cứu nhanh sẽ giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ tàn phế cũng như bảo vệ an toàn tính mạng.