Đột quỵ khi ngủ là gì và biện pháp phòng ngừa

Đột quỵ khi ngủ là gì?

Đột quỵ khi ngủ mô tả trường hợp một người đi ngủ trong trạng thái hoàn toàn bình thường nhưng khi tỉnh dậy đã có biểu hiện khiếm khuyết thần kinh như méo miệng, liệt nửa người hoặc nói ngọng. Thuật ngữ y khoa thường gọi nhóm này là đột quỵ lúc thức dậy. Phần lớn các trường hợp thuộc dạng đột quỵ nhồi máu não, xảy ra khi cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu nuôi não, tuy nhiên xuất huyết não cũng có thể diễn ra.

Thách thức lớn nhất của đột quỵ ban đêm là việc xác định chính xác thời điểm khởi phát triệu chứng. Trong điều trị nhồi máu não cấp, các can thiệp như thuốc tiêu sợi huyết hoặc lấy huyết khối cơ học đòi hỏi cửa sổ thời gian nghiêm ngặt tính từ lúc người bệnh còn bình thường lần cuối. Do thời gian ngủ kéo dài từ sáu đến tám tiếng, người bệnh thường đến viện muộn, khiến việc hồi phục chức năng não bộ gặp nhiều khó khăn hơn.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ trong giấc ngủ

Nhiều biến đổi sinh lý diễn ra tự nhiên trong giấc ngủ có thể tạo điều kiện cho biến cố mạch máu não. Trong giai đoạn ngủ sâu hoặc gần sáng, huyết áp và nhịp tim có xu hướng dao động, đồng thời độ nhớt của máu và hoạt tính đông máu có thể gia tăng, dễ hình thành cục huyết khối gây tắc nghẽn lòng mạch.

Những đối tượng có bệnh nền mạn tính cần đặc biệt lưu tâm. Người bị tăng huyết áp không kiểm soát tốt, rung nhĩ, đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu có nguy cơ tổn thương thành mạch cao hơn. Đặc biệt, hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là một yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ ban đêm. Tình trạng thiếu oxy lặp đi lặp lại trong giấc ngủ kích hoạt phản ứng viêm, làm tăng huyết áp đột ngột và thúc đẩy hình thành cục máu đông. Ngoài ra, thói quen uống nhiều rượu bia trước khi ngủ, hút thuốc lá và thói quen ít vận động cũng góp phần đáng kể làm gia tăng nguy cơ tai biến mạch máu não trong đêm.

Nhận biết dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ khi vừa thức giấc

Do các triệu chứng xuất hiện khi người bệnh đang ngủ, người nhà hoặc chính bệnh nhân chỉ phát hiện ra bất thường khi tỉnh giấc vào ban đêm hoặc buổi sáng. Dấu hiệu điển hình thường tuân theo quy tắc FAST trong chuyên khoa thần kinh. Khuôn mặt người bệnh có thể bị méo xệ một bên, nụ cười lệch hoặc mí mắt sụp. Tay hoặc chân ở một bên cơ thể có cảm giác tê bì, yếu liệt, không thể nâng lên hoặc cầm nắm đồ vật như bình thường.

Người bệnh cũng có thể biểu hiện giọng nói ngọng nghịu, khó diễn đạt câu từ hoặc không hiểu lời nói của người xung quanh. Một số trường hợp tỉnh dậy với cảm giác chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, nhìn đôi hoặc đau đầu bất thường. Ngay khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu khiếm khuyết thần kinh nào, dù người bệnh cảm thấy triệu chứng có vẻ nhẹ, người nhà cần khẩn trương đưa đến cơ sở y tế có đơn vị đột quỵ chuyên sâu, tuyệt đối không chần chừ chờ đợi xem người bệnh có tự thuyên giảm hay không.

Biện pháp thay đổi lối sống giúp giảm nguy cơ đột quỵ ban đêm

Để bảo vệ hệ mạch máu não khi ngủ, việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt đóng vai trò vô cùng thiết thực. Trước khi đi ngủ, nên uống một lượng nước lọc vừa phải, khoảng một cốc nhỏ, để duy trì lưu thông máu và tránh hiện tượng máu cô đặc trong đêm, nhưng không nên uống quá nhiều để tránh làm gián đoạn giấc ngủ do tiểu đêm. Không gian phòng ngủ cần giữ thoáng mát, kín gió vào mùa lạnh để tránh hiện tượng mạch máu co thắt đột ngột khi nhiệt độ giảm sâu.

Người có nguy cơ tim mạch cần tránh sử dụng rượu bia, cà phê hoặc các chất kích thích vào buổi tối, bởi những chất này gây xáo trộn huyết áp và nhịp tim. Bữa tối nên ăn thanh đạm, hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ và giảm lượng muối để ổn định áp lực lòng mạch. Duy trì thói quen tập thể dục nhẹ nhàng vào ban ngày, tránh tập luyện quá sức sát giờ ngủ, đồng thời giữ tâm lý thư giãn, ngủ đủ giấc sẽ hỗ trợ kiểm soát huyết áp ổn định suốt đêm.

Tầm soát và kiểm soát bệnh lý nền cùng bác sĩ chuyên khoa

Bên cạnh thói quen sinh hoạt, biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất là chủ động phát hiện và kiểm soát tốt các bệnh mạn tính. Người có biểu hiện ngáy to kèm ngưng thở, thức dậy mệt mỏi hoặc đau đầu buổi sáng cần đi khám chuyên khoa hô hấp để được đo đa ký giấc ngủ và điều trị hội chứng ngưng thở khi ngủ kịp thời, ví dụ như sử dụng máy thở áp lực dương liên tục nếu có chỉ định y khoa.

Đối với người mắc bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu, việc uống thuốc đều đặn theo đúng hướng dẫn của bác sĩ là nguyên tắc sống còn. Không được tự ý ngưng thuốc hoặc đổi liều khi thấy huyết áp tạm thời ổn định, bởi huyết áp ban đêm và rạng sáng thường khó dự đoán nếu thiếu thuốc duy trì. Khám sức khỏe định kỳ giúp bác sĩ chuyên khoa tim mạch và thần kinh đánh giá tình trạng xơ vữa mạch máu, siêu âm tim phát hiện rung nhĩ và đưa ra chiến lược dự phòng huyết khối phù hợp cho từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị chuyên môn từ bác sĩ. Tuyệt đối không áp dụng các phương pháp dân gian nguy hại như chích máu đầu ngón tay, vắt chanh vào miệng, cạo gió hay cho người nghi ngờ đột quỵ uống thuốc hạ áp, viên hoàn chống đột quỵ khi chưa có chỉ định y tế. Khi phát hiện người thân có biểu hiện đột quỵ sau giấc ngủ, cần giữ người bệnh nằm nghiêng an toàn và gọi ngay xe cấp cứu đưa đến bệnh viện gần nhất.

Tóm tắt

Đột quỵ khi ngủ là biến cố nguy hiểm đòi hỏi sự cảnh giác và can thiệp y tế tức thì. Việc kiểm soát tốt các bệnh mạn tính, điều trị chứng ngưng thở khi ngủ và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp giảm thiểu rủi ro tai biến. Hãy chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để xây dựng kế hoạch bảo vệ sức khỏe tim mạch và mạch máu não an toàn, bền vững.