Đợt cấp COPD: Nguyên nhân khởi phát và biểu hiện cần chú ý

Đợt cấp COPD là gì?

Đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là sự biến chuyển xấu đi đột ngột của chức năng hô hấp ở người mắc COPD, vượt ra ngoài mức độ dao động triệu chứng thông thường hằng ngày. Tình trạng này khiến đường dẫn khí vốn đã bị tổn thương mạn tính lại càng thêm viêm nhiễm phù nề, co thắt phế quản và tích tụ dịch nhầy đặc quánh. Hậu quả trực tiếp là không khí khó lưu thông, dẫn tới ứ trệ khí trong các phế nang, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng hấp thu oxy và đào thải khí carbonic của cơ thể.

Mỗi đợt bùng phát xuất hiện không chỉ làm suy sụp sức khỏe người bệnh trong ngắn hạn mà còn đẩy nhanh tốc độ suy giảm chức năng phổi vĩnh viễn và gia tăng tỷ lệ tái nhập viện. Do đó, việc hiểu đúng bản chất đợt cấp đóng vai trò nền tảng trong toàn bộ quá trình quản lý và chăm sóc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Những nguyên nhân phổ biến kích hoạt đợt cấp COPD

Phần lớn các đợt bùng phát cấp tính của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính xuất phát từ tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp. Vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae hoặc các loại virus gây cảm cúm mùa là tác nhân thường gặp nhất gây tổn thương và viêm niêm mạc phế quản nặng nề. Khi mầm bệnh xâm nhập, phản ứng viêm bùng nổ khiến lượng dịch nhầy tăng vọt và làm bít tắc thêm đường thở vốn đã bị hẹp.

Bên cạnh yếu tố nhiễm khuẩn, môi trường sống ô nhiễm cũng đóng vai trò kích phát hàng đầu. Khói thuốc lá, khói than tổ ong, bụi mịn công nghiệp, phấn hoa và sự thay đổi thời tiết đột ngột khi trời chuyển lạnh đều kích thích mạnh cơ trơn phế quản co thắt. Ngoài ra, việc người bệnh tự ý ngưng dùng thuốc hít kiểm soát định kỳ, thao tác sai dụng cụ xịt hoặc mắc kèm các bệnh lý như suy tim ứ huyết cũng là nguyên nhân đẩy người bệnh vào tình trạng suy hô hấp nguy hiểm.

Các triệu chứng cảnh báo đợt bùng phát hô hấp

Biểu hiện nổi bật nhất của đợt bùng phát là tình trạng khó thở gia tăng nhanh chóng, xuất hiện ngay cả khi nghỉ ngơi hoặc làm các công việc sinh hoạt nhẹ hằng ngày mà trước đó người bệnh vẫn tự làm được. Người bệnh thường cảm thấy lồng ngực bị đè nặng, thở dốc liên tục, phải ngồi dậy để thở thay vì nằm ngửa và tốc độ nhịp thở tăng rõ rệt.

Đi kèm với khó thở là sự biến đổi về lượng và tính chất của đờm cùng cơn ho kéo dài. Đờm tiết ra nhiều hơn hẳn, trở nên quánh đặc, khó tống xuất ra ngoài và chuyển sang màu đục, vàng xanh hoặc màu nâu gỉ sắt. Người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng sốt, cảm giác ớn lạnh, cơ thể mệt mỏi rã rời và thở khò khè nghe rõ. Trong trường hợp thiếu oxy nghiêm trọng, môi và đầu ngón tay có thể tím tái, tinh thần trở nên bứt rứt, lo âu hoặc ngược lại là lơ mơ, ngủ gà do tích tụ quá nhiều khí carbonic trong máu.

Cách theo dõi và xử trí ban đầu khi xuất hiện triệu chứng

Khi nhận thấy các dấu hiệu khởi phát đợt cấp, người bệnh cần giữ bình tĩnh, ngồi thẳng hoặc hơi cúi người ra phía trước để giảm áp lực lên lồng ngực. Ngay lập tức, hãy áp dụng kế hoạch hành động đã được bác sĩ chuyên khoa hô hấp xây dựng trước đó, bao gồm việc sử dụng thuốc xịt hoặc thuốc hít giãn phế quản tác dụng ngắn theo đúng liều lượng chỉ định.

Người bệnh nên thực hiện kỹ thuật thở chúm môi và thở cơ hoành để hỗ trợ giải phóng lượng khí ứ đọng trong phế nang. Người nhà cần hỗ trợ kiểm tra nồng độ bão hòa oxy trong máu bằng máy đo SpO2 kẹp ngón tay nếu có sẵn. Nếu sau khi xử trí ban đầu bằng thuốc cắt cơn mà tình trạng khó thở không thuyên giảm, nhịp thở vẫn gấp gáp hoặc có biểu hiện tím tái, cần nhanh chóng gọi cấp cứu hoặc chuyển người bệnh đến bệnh viện để được hỗ trợ thông khí kịp thời.

Biện pháp giúp giảm tần suất xuất hiện đợt cấp

Duy trì điều trị dự phòng hằng ngày theo đúng phác đồ của bác sĩ chuyên khoa là biện pháp quan trọng nhất giúp giảm thiểu nguy cơ bùng phát đợt cấp. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý giảm liều hoặc bỏ dở thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài hay thuốc chống viêm dạng hít ngay cả khi cảm thấy sức khỏe ổn định. Việc kiểm tra định kỳ kỹ thuật sử dụng bình xịt định liều cũng rất cần thiết để đảm bảo thuốc đi sâu vào đường thở.

Bên cạnh việc dùng thuốc, tiêm phòng vắc xin cúm hằng năm và vắc xin phế cầu định kỳ giúp tạo lá chắn miễn dịch vững chắc trước các tác nhân nhiễm khuẩn thường gặp. Người bệnh cần kiên quyết từ bỏ thuốc lá, tránh xa khói thuốc thụ động, giữ ấm vùng cổ ngực khi trời lạnh và đeo khẩu trang bảo vệ khi ra ngoài. Việc duy trì chế độ ăn đủ chất, uống đủ nước và tập các bài phục hồi chức năng hô hấp nhẹ nhàng sẽ giúp nâng cao thể lực và bảo tồn chức năng thông khí của phổi.

Lưu ý an toàn

Toàn bộ thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích phổ biến kiến thức sức khỏe tổng quát, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Đợt cấp COPD có thể diễn biến rất nhanh thành suy hô hấp cấp đe dọa tính mạng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc an thần hay tự điều chỉnh liều lượng thuốc khi chưa có chỉ dẫn chuyên môn. Hãy tuân thủ hướng dẫn y tế cá nhân và đến bệnh viện ngay khi có dấu hiệu bất thường.

Tóm tắt

Đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là một biến cố y khoa nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu người bệnh nhận biết sớm nguyên nhân và dấu hiệu cảnh báo. Sự chủ động phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa hô hấp, tuân thủ dùng thuốc đúng cách và phòng ngừa nhiễm trùng là giải pháp bền vững nhất để bảo vệ chức năng phổi và duy trì chất lượng sống.