Đợt cấp COPD: Dấu hiệu trở nặng nguy hiểm và nguyên tắc xử trí đúng cách

Đợt cấp COPD là gì?

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là bệnh lý viêm mạn tính đường thở gây tắc nghẽn luồng khí thở ra không hồi phục hoàn toàn. Trong tiến trình phát triển của bệnh, đợt cấp COPD được xem là một trong những biến chứng nguy hiểm nhất, làm suy giảm nhanh chóng chức năng thông khí của phổi và khiến người bệnh kiệt sức.

Đợt cấp tính xảy ra khi niêm mạc phế quản phản ứng dữ dội trước các yếu tố kích thích như nhiễm khuẩn, nhiễm virus hoặc dị nguyên từ môi trường xung quanh. Tình trạng phù nề niêm mạc, co thắt cơ trơn phế quản và tăng tiết dịch nhầy làm lòng đường dẫn khí bị thu hẹp đột ngột, dẫn tới giảm trao đổi oxy và ứ trệ khí cacbonic trong cơ thể. Nếu không được can thiệp kịp thời, người bệnh có thể rơi vào tình trạng suy hô hấp cấp tính, loạn nhịp tim và các biến chứng toàn thân đe dọa tính mạng.

Dấu hiệu nhận biết đợt cấp COPD đang bùng phát

Biểu hiện điển hình của đợt cấp COPD bao gồm tình trạng khó thở gia tăng đột ngột ngay cả khi nghỉ ngơi hoặc làm việc nhẹ. Người bệnh cảm thấy hụt hơi, tức nặng ngực và phải thở dốc nhiều hơn so với mức độ bình thường mỗi ngày. Cơn khó thở thường không thuyên giảm nhanh sau khi dùng các liều thuốc xịt cắt cơn quen thuộc.

Bên cạnh khó thở, sự thay đổi tính chất đờm là chỉ dấu quan trọng phản ánh tình trạng viêm đường thở. Khối lượng đờm tăng lên rõ rệt, đờm đặc quánh hơn và chuyển màu từ trắng trong sang màu vàng, xanh đục hoặc có mủ. Cơn ho dai dẳng kéo dài làm người bệnh mệt lả, giảm cảm giác thèm ăn và rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng.

Khi đợt bùng phát diễn tiến nặng hơn, người bệnh có thể xuất hiện dấu hiệu thiếu oxy máu như thở nhanh nông, co kéo các cơ hô hấp phụ ở cổ ngực, cánh mũi phập phồng. Trong các trường hợp nguy cấp, da niêm mạc nhợt nhạt, môi và đầu ngón tay tím tái, người bệnh có thể lú lẫn, li bì hoặc kích động do ứ đọng khí cacbonic trong cơ thể.

Những tác nhân thường kích hoạt đợt cấp COPD

Nhiễm trùng đường hô hấp trên và dưới là thủ phạm phổ biến nhất dẫn tới đợt cấp COPD. Các tác nhân vi sinh vật bao gồm virus cúm, virus hợp bào hô hấp và các chủng vi khuẩn thông thường xâm nhập gây viêm niêm mạc phế quản, làm tăng tiết dịch nhầy và tắc nghẽn lòng ống thở vốn đã bị tổn thương mạn tính.

Các yếu tố môi trường bên ngoài cũng đóng vai trò kích hoạt mạnh mẽ. Khói thuốc lá, khói than tổ ong, hóa chất tẩy rửa mạnh, mùi sơn mới cùng với nồng độ bụi mịn gia tăng trong không khí đều có thể làm bùng phát phản ứng co thắt phế quản tức thì. Ngoài ra, việc thay đổi thời tiết đột ngột, chuyển mùa lạnh hoặc độ ẩm không khí quá cao cũng khiến đường thở người bệnh dễ bị kích ứng.

Một yếu tố nguy cơ khác là việc người bệnh bỏ dùng thuốc hít duy trì hoặc sử dụng dụng cụ phân phối thuốc xịt hít sai kỹ thuật. Sự gián đoạn trong việc kiểm soát viêm mạn tính khiến niêm mạc phế quản trở nên mẫn cảm quá mức, dễ dàng chuyển biến thành đợt cấp khi gặp các kích thích nhẹ từ sinh hoạt thường nhật.

Nguyên tắc xử trí ban đầu khi xuất hiện triệu chứng trở nặng

Khi nhận thấy các triệu chứng ban đầu trở nặng, người bệnh cần giữ bình tĩnh, ngồi thẳng lưng hơi cúi người ra phía trước để lồng ngực mở rộng tối đa và thở chúm môi nhằm điều hòa nhịp thở. Tránh tuyệt đối trạng thái hoảng loạn vì căng thẳng tâm lý sẽ làm tăng tiêu thụ oxy và khiến tình trạng khó thở trở nên trầm trọng hơn.

Bước tiếp theo là thực hiện đúng kế hoạch hành động từng được bác sĩ chuyên khoa hô hấp hướng dẫn. Người bệnh sử dụng thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn dạng xịt hoặc khí dung theo đúng liều lượng chỉ định khẩn cấp để làm giãn nở đường thở tạm thời. Cần có người thân ở bên cạnh hỗ trợ đếm nhịp thở, theo dõi mức độ đáp ứng thuốc và chuẩn bị sẵn sàng phương tiện di chuyển.

Nếu sau khi dùng thuốc cắt cơn theo hướng dẫn mà tình trạng khó thở không thuyên giảm, hoặc người bệnh thấy xuất hiện tình trạng tím tái, nói không thành câu, người nhà phải lập tức gọi cấp cứu y tế hoặc đưa bệnh nhân tới cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không trì hoãn chờ đợi tại nhà khi các dấu hiệu nguy hiểm đã xuất hiện.

Biện pháp kiểm soát lâu dài và phòng ngừa đợt cấp tái phát

Để hạn chế tần suất bùng phát đợt cấp tính, việc tuân thủ phác đồ điều trị dự phòng lâu dài là điều cốt lõi. Người bệnh cần sử dụng đều đặn các thuốc giãn phế quản kéo dài phối hợp corticosteroid dạng hít theo chỉ dẫn của bác sĩ, tái khám định kỳ để được đánh giá chức năng thông khí phổi và chỉnh liều khi cần thiết.

Chủ động tiêm phòng vắc xin là biện pháp bảo vệ hiệu quả giúp giảm thiểu các đợt nhiễm trùng đường hô hấp nặng nề. Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nên tiêm vắc xin phòng ngừa cúm hằng năm, vắc xin phế cầu khuẩn và các loại vắc xin hô hấp khác theo tư vấn của nhân viên y tế dự phòng.

Bên cạnh đó, việc duy trì lối sống lành mạnh đóng vai trò thiết yếu. Bệnh nhân cần kiên quyết cai thuốc lá hoàn toàn, tránh xa môi trường khói bụi ô nhiễm, giữ ấm cơ thể trong mùa đông và tập các bài tập phục hồi chức năng hô hấp nhẹ nhàng để tăng cường sức bền cho cơ hoành và cơ thành ngực.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý điều chỉnh liều lượng thuốc, không tự mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho hay các loại thảo dược không rõ nguồn gốc. Mọi can thiệp điều trị cần tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa hô hấp.

Tóm tắt

Đợt cấp COPD là biến cố nguy hiểm đòi hỏi sự nhận diện nhanh chóng và can thiệp y tế đúng lúc. Bệnh nhân cần tuân thủ kế hoạch hành động đã được bác sĩ thiết lập, không tự ý thay đổi thuốc điều trị duy trì và chủ động thăm khám định kỳ để kiểm soát đường thở ổn định.