Đốm đồi mồi có lan không và cách nhận biết tổn thương da

Đốm đồi mồi có lan không là gì?

Đốm đồi mồi, trong chuyên khoa da liễu thường được gọi là lentigo hoặc dát sắc tố do ánh nắng, là những dát phẳng trên bề mặt da có màu nâu nhạt, nâu sẫm, xám hoặc đen. Kích thước của mỗi đốm đồi mồi thường dao động từ vài milimet đến hơn một centimet, ranh giới phân tách với vùng da xung quanh tương đối rõ ràng. Tổn thương này phẳng hoàn toàn, không gồ ghề, không gây đau rát, không ngứa ngáy và không chứa các tác nhân vi sinh gây viêm nhiễm.

Về mặt sinh lý bệnh học, đốm đồi mồi là hệ quả của việc tích tụ cục bộ sắc tố melanin tại lớp tế bào đáy của thượng bì. Khi làn da tiếp xúc thường xuyên với tia cực tím trong nhiều năm, các tế bào hắc tố melanocyte bị kích thích tăng sinh melanin liên tục nhằm bảo vệ cấu trúc DNA dưới da. Cùng với quá trình lão hóa của cơ thể, khả năng đào thải sắc tố suy giảm khiến melanin ứ đọng thành các mảng màu sậm. Vì vậy, đồi mồi thường hiện diện chủ yếu ở các khu vực phơi bày ánh sáng nhiều nhất như da mặt, mu bàn tay, cánh tay, cổ và ngực trên.

Bản chất của hiện tượng đốm đồi mồi xuất hiện ngày càng nhiều

Nhiều người có cảm giác đốm đồi mồi đang lan rộng vì sau một khoảng thời gian, số lượng đốm nâu có xu hướng nhiều dần lên và tập trung thành từng vùng. Tuy nhiên, đây là quá trình phát triển hoàn toàn độc lập của từng tổn thương da dưới tác động cộng dồn của tia cực tím từ ánh nắng mặt trời qua nhiều năm tháng.

Khi một vùng cơ thể như mu bàn tay, cánh tay hoặc vùng mặt tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng, các tế bào hắc tố melanocyte tại nhiều vị trí khác nhau đều chịu sự kích thích liên tục. Khi đạt đến ngưỡng thời gian nhất định và kết hợp với tiến trình lão hóa tự nhiên, các tế bào này bộc lộ tổn thương sắc tố gần như cùng thời điểm. Điều này tạo cảm giác các nốt ban đầu đã lây lan sang các vùng da xung quanh, dù thực chất không hề có cơ chế lây nhiễm vi sinh hay dịch chuyển tế bào bệnh học giữa các vị trí. Quá trình luân chuyển tế bào sừng chậm lại ở người lớn tuổi cũng khiến sắc tố tồn đọng lâu hơn, làm các đốm này hiện diện rõ nét và bền vững.

Cách phân biệt đốm đồi mồi lành tính với tổn thương da bất thường

Dù đốm đồi mồi là tổn thương tăng sắc tố lành tính không nguy hại đến tính mạng, nhưng trên thực tế rất nhiều người dễ nhầm lẫn đồi mồi với các dạng dày sừng tiết bã hoặc nguy hiểm hơn là ung thư hắc tố ác tính. Do đó, việc nắm bắt các đặc điểm nhận diện trực quan là điều rất quan trọng trong chăm sóc sức khỏe làn da.

Một đốm đồi mồi điển hình thường phẳng hoàn toàn so với bề mặt da, sờ vào không thấy gồ ghề, có đường viền tương đối rõ nét, màu sắc đồng nhất từ nâu nhạt đến nâu sẫm và kích thước ổn định sau khi hình thành. Ngược lại, nếu phát hiện một vết sắc tố có hình dạng bất đối xứng, bờ viền nham nhở hoặc mờ đục, màu sắc pha trộn nhiều tông như nâu đen xen kẽ đỏ hoặc xanh xám, đường kính lớn hơn sáu milimet và có xu hướng to dần thì cần hết sức cẩn trọng. Các biểu hiện đi kèm như ngứa râm ran kéo dài, bề mặt sần sùi đóng vảy, tiết dịch hoặc dễ trầy xước chảy máu đều là dấu hiệu cảnh báo cần được kiểm tra y khoa chuyên sâu.

Biện pháp chăm sóc và làm chậm sự xuất hiện đốm sắc tố mới

Nguyên tắc cốt lõi để hạn chế sự hình thành của các đốm sắc tố mới là giảm thiểu tối đa tác hại từ tia bức xạ mặt trời đối với tế bào biểu bì. Thói quen sử dụng kem chống nắng phổ rộng có chỉ số bảo vệ phù hợp cần được thực hiện đều đặn mỗi ngày, kể cả khi thời tiết nhiều mây hoặc khi làm việc trong không gian kín gần cửa kính.

Bên cạnh việc thoa kem chống nắng, các biện pháp bảo vệ vật lý giữ vai trò hỗ trợ đắc lực. Đội mũ rộng vành, đeo kính râm, mặc áo dài tay và đeo găng tay chống nắng khi di chuyển ngoài trời giúp tạo màng chắn trực tiếp ngăn chặn tia cực tím xuyên thấu vào da. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng giàu chất chống oxy hóa từ rau xanh, trái cây tươi cũng giúp tăng cường sức đề kháng tự nhiên của tế bào da. Trong trường hợp người bệnh muốn làm mờ các đốm đồi mồi vì lý do thẩm mỹ, cần tìm đến các cơ sở y tế chuyên khoa da liễu để được thăm khám và áp dụng các phương pháp an toàn như trị liệu laser, áp lạnh nitơ lỏng hoặc thuốc bôi y khoa theo toa, tuyệt đối không tự ý tẩy lột da bằng hóa chất không rõ nguồn gốc.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết cung cấp thông tin y khoa phổ thông, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa da liễu. Người đọc tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc bôi không nhãn mác, kem chứa corticoid liều cao hoặc tự chấm axit, đốt điện tại nhà để tẩy nốt sắc tố, vì có thể dẫn đến nhiễm trùng, bỏng da sâu và để lại sẹo vĩnh viễn. Khi phát hiện tổn thương sắc tố có biểu hiện thay đổi bất thường về kích thước, màu sắc hoặc dễ chảy máu, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được soi da và sinh thiết khi cần thiết.

Tóm tắt

Tóm lại, các đốm đồi mồi hoàn toàn không có khả năng lây lan mà chỉ xuất hiện nhiều hơn do tác động tích lũy kéo dài của ánh nắng và tiến trình lão hóa tự nhiên. Việc chủ động chống nắng cẩn thận mỗi ngày cùng thói quen theo dõi sát sao mọi biến đổi bất thường trên bề mặt da là giải pháp khoa học nhất để duy trì làn da khỏe mạnh.