Đối tượng nào hay bị cảm cúm quanh năm và nguyên nhân vì sao
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cảm cúm là bệnh lý đường hô hấp thường gặp do các chủng virus đường thở gây ra, thường bùng phát mạnh vào những thời điểm giao mùa hoặc thời tiết giá lạnh. Tuy nhiên, trên thực tế có không ít người gặp phải tình trạng hắt hơi, sổ mũi, mệt mỏi và sốt nhẹ lặp đi lặp lại nhiều lần trong suốt cả năm mà không phụ thuộc vào mùa.
Hiện tượng này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân phối hợp, trong đó sự suy giảm khả năng phòng vệ của hệ miễn dịch và sự phơi nhiễm liên tục với các tác nhân gây bệnh đóng vai trò chủ đạo. Khi hàng rào niêm mạc đường thở suy yếu, các loại virus như virus cúm mùa, rhinovirus hay coronavirus thông thường rất dễ xâm nhập và gây tổn thương tế bào biểu mô hô hấp.
Việc nhận diện rõ các nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị cảm cúm quanh năm không chỉ giúp người bệnh hiểu đúng tình trạng sức khỏe của bản thân, mà còn là cơ sở để xây dựng kế hoạch chăm sóc, bảo vệ đường hô hấp và thăm khám y tế kịp thời.
Đối tượng hay bị cảm cúm quanh năm là gì?
Cảm cúm là thuật ngữ phổ thông thường được dùng để chỉ tình trạng nhiễm trùng cấp tính đường hô hấp do nhiều loại virus khác nhau gây nên, phổ biến nhất là virus cúm A, cúm B và hàng trăm chủng virus gây cảm lạnh khác. Ở người có sức khỏe bình thường, hệ thống miễn dịch sẽ nhanh chóng nhận diện kháng nguyên lạ, sản xuất kháng thể và huy động các tế bào bạch cầu để tiêu diệt mầm bệnh trong khoảng một đến hai tuần. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng này có sự chênh lệch rất lớn giữa các cá thể. Một số nhóm người có hàng rào phòng ngự niêm mạc kém hoặc hệ thống miễn dịch phản ứng chậm chạp sẽ trở thành đối tượng dễ bị virus tấn công nhiều lần trong năm. Tình trạng nhiễm bệnh tái diễn không chỉ gây gián đoạn sinh hoạt hàng ngày mà còn làm tổn thương mạn tính biểu mô hô hấp, tạo cơ hội cho vi khuẩn gây biến chứng nặng nề hơn.
Trẻ nhỏ và người cao tuổi có hệ miễn dịch nhạy cảm
Trẻ nhỏ dưới năm tuổi có hệ thống miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện, đường thở hẹp và thường xuyên tiếp xúc môi trường đông đúc tại nhà trẻ hoặc trường học, tạo điều kiện thuận lợi cho virus lây truyền. Bên cạnh đó, người cao tuổi từ sáu mươi lăm tuổi trở lên đối mặt với hiện tượng lão hóa miễn dịch tự nhiên, khiến khả năng nhận diện và tiêu diệt các tác nhân gây bệnh ngoại lai suy giảm đáng kể. Ở người lớn tuổi, lớp niêm mạc đường hô hấp cũng trở nên mỏng hơn, phản xạ ho tống xuất đờm yếu dần, làm tăng nguy cơ virus xâm nhập sâu vào phế quản và phổi. Sự kết hợp giữa miễn dịch suy giảm và các thay đổi sinh lý tự nhiên khiến hai nhóm lứa tuổi này dễ bị nhiễm virus đường hô hấp liên tục trong năm và có nguy cơ tiến triển thành các đợt bội nhiễm thứ phát.
Người mắc các bệnh lý nền mạn tính về tim mạch và hô hấp
Những người đang mang trong mình các bệnh mạn tính về đường hô hấp như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản hoặc viêm phế quản mạn thường có lớp niêm mạc khí phế quản bị viêm mạn tính và suy giảm chức năng bảo vệ cơ học. Khi gặp điều kiện thời tiết thay đổi hoặc tiếp xúc với virus, hàng rào biểu mô đường thở của họ dễ dàng bị phá vỡ, dẫn tới các đợt bùng phát triệu chứng cấp tính. Tương tự, người mắc bệnh lý tim mạch, đái tháo đường hay suy thận mạn tính cũng có khả năng chuyển hóa và tuần hoàn kém, làm giảm khả năng huy động bạch cầu đến vị trí viêm nhiễm. Do đó, các tác nhân virus đường hô hấp thông thường cũng có thể gây ra những đợt ốm kéo dài và tái phát liên tục ở nhóm bệnh nhân này.
Người có hệ miễn dịch suy giảm hoặc đang điều trị thuốc ức chế miễn dịch
Hệ miễn dịch là lá chắn tự nhiên ngăn chặn các loại virus xâm nhập, bao gồm virus cúm mùa, rhinovirus, adenovirus và nhiều tác nhân đường thở khác. Khi hệ miễn dịch bị suy yếu do các bệnh lý nguyên phát hoặc thứ phát, cơ thể gần như mất đi khả năng tự bảo vệ trước môi trường xung quanh. Nhóm đối tượng này bao gồm người nhiễm virus gây suy giảm miễn dịch ở người, bệnh nhân ung thư đang tiếp nhận hóa trị hoặc xạ trị, và người sau phẫu thuật ghép tạng phải dùng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài. Ngoài ra, việc lạm dụng kéo dài các thuốc chống viêm nhóm corticoid mà không có chỉ định y khoa cũng làm ức chế phản ứng miễn dịch tự nhiên, khiến cơ thể dễ dàng tái nhiễm các đợt cảm cúm quanh năm mà không thể tạo ra miễn dịch bền vững.
Nhóm người làm việc trong môi trường khép kín hoặc tiếp xúc đông người
Virus gây bệnh đường hô hấp chủ yếu lây lan qua giọt bắn khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, cũng như qua bề mặt đồ vật bị nhiễm bẩn. Nhân viên y tế, giáo viên, nhân viên chăm sóc trẻ em, người làm việc tại văn phòng đông người sử dụng điều hòa nhiệt độ khép kín là những đối tượng có tần suất phơi nhiễm mầm bệnh rất cao. Không khí lạnh và khô bên trong các phòng kín có thể làm khô niêm mạc mũi, làm giảm độ nhớt của lớp chất nhầy và ức chế chuyển động của các vi nhung mao hô hấp, từ đó cản trở việc đẩy virus ra ngoài. Việc tiếp xúc thường xuyên với nhiều nguồn lây trong môi trường thiếu sự thông khí tự nhiên khiến nguy cơ tái nhiễm virus cảm cúm của nhóm này tăng lên rõ rệt.
Người có lối sống thiếu khoa học và căng thẳng thần kinh kéo dài
Thói quen thức khuya, thiếu ngủ thường xuyên làm giảm sản xuất các cytokine bảo vệ và tế bào lympho T, khiến cơ thể suy yếu trước các tác nhân gây viêm. Căng thẳng thần kinh kéo dài làm tăng nồng độ hormone cortisol trong máu, từ đó gây ức chế phản ứng miễn dịch tự nhiên. Thêm vào đó, chế độ dinh dưỡng thiếu cân đối, thiếu hụt các vi chất thiết yếu như kẽm, vitamin A, vitamin C và vitamin D làm suy yếu cấu trúc biểu mô niêm mạc và giảm khả năng chống oxy hóa của tế bào. Những người có thói quen hút thuốc lá chủ động hoặc hít khói thuốc thụ động cũng phải chịu sự tổn hại trực tiếp lên hệ thống lông chuyển đường thở, làm cho virus dễ bám dính và phát triển quanh năm.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và nâng cao nhận thức phòng bệnh, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc tự ý tăng liều các loại thuốc bổ trợ khi chưa có sự thăm khám và chỉ định từ nhân viên y tế. Khi các triệu chứng hô hấp diễn tiến bất thường hoặc tái phát quá dày đặc, việc đến các cơ sở y tế uy tín để kiểm tra là vô cùng cần thiết.
Tóm tắt
Tình trạng thường xuyên mắc các đợt cảm cúm trong năm là tín hiệu cho thấy hàng rào bảo vệ hô hấp hoặc hệ thống miễn dịch đang gặp nhiều bất lợi. Chủ động nhận diện nhóm nguy cơ, điều chỉnh lối sống khoa học và tuân thủ các biện pháp bảo vệ sức khỏe định kỳ sẽ giúp giảm thiểu đáng kể tần suất mắc bệnh, đồng thời ngăn ngừa hiệu quả các biến chứng nguy hiểm cho đường hô hấp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người lớn bị cảm bao nhiêu lần trong một năm được xem là bình thường?
Nhiễm virus đường hô hấp từ hai đến bốn lần một năm ở người lớn thường là mức phổ biến. Tuy nhiên, nếu tần suất mắc dày đặc kèm triệu chứng kéo dài hoặc gây biến chứng viêm phế quản, người bệnh cần đi khám chuyên khoa để kiểm tra chức năng miễn dịch.
Tiêm phòng vắc xin cúm hàng năm có giúp giảm nguy cơ nhiễm bệnh không?
Tiêm vắc xin cúm hàng năm là biện pháp phòng ngừa đặc hiệu rất quan trọng cho các nhóm đối tượng nguy cơ cao. Biện pháp này giúp cơ thể tạo kháng thể chống lại các chủng virus cúm mùa phổ biến và giảm thiểu nguy cơ biến chứng nặng nếu chẳng may nhiễm bệnh.
Làm thế nào để phân biệt giữa cảm lạnh thông thường và bệnh cúm mùa?
Cảm lạnh thông thường thường nhẹ, tập trung ở mũi họng với nghẹt mũi, hắt hơi và chảy nước mũi. Trong khi đó, bệnh cúm do virus cúm gây ra thường khởi phát đột ngột với sốt cao, đau nhức cơ bắp toàn thân, mệt mỏi dữ dội và dễ dẫn tới biến chứng hô hấp nặng hơn.
Bị cảm cúm tái phát liên tục có nên tự uống kháng sinh để nhanh khỏi không?
Người bệnh không được tự ý mua thuốc kháng sinh vì thuốc này chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn không có tác dụng trên virus gây cảm cúm. Việc lạm dụng kháng sinh còn gây nguy cơ kháng thuốc và tạo thêm gánh nặng chuyển hóa cho gan, thận.
Dấu hiệu nào cảnh báo đợt cảm cúm đã chuyển sang giai đoạn nặng cần đi viện?
Người bệnh cần đi khám ngay nếu sốt cao liên tục không hạ, khó thở, tức ngực, ho ra đờm đặc lẫn máu hoặc cơ thể suy kiệt nhanh. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo bội nhiễm vi khuẩn hoặc biến chứng viêm phổi nguy hiểm.
