Điều trị xuất huyết tiêu hóa cao như thế nào và nguyên tắc xử trí

Điều trị xuất huyết tiêu hóa cao như thế nào và nguyên tắc xử trí?

Xuất huyết tiêu hóa cao được định nghĩa là tình trạng tổn thương niêm mạc gây chảy máu ở các cấu trúc giải phẫu nằm phía trên góc Treitz, bao gồm thực quản, dạ dày và tá tràng. Các nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tình trạng này bao gồm loét dạ dày tá tràng, vỡ giãn tĩnh mạch thực quản do xơ gan, hội chứng rách tâm vị do nôn nhiều, viêm trợt niêm mạc dạ dày hoặc các khối u đường tiêu hóa.

Biểu hiện đặc trưng của bệnh thường là nôn ra máu tươi hoặc máu đen lẫn máu cục, đi ngoài phân đen có mùi khẳm đặc trưng, kèm theo các triệu chứng mất máu cấp tính như hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, da niêm mạc nhợt nhạt và tụt huyết áp. Do tính chất diễn tiến nhanh và khó lường, mọi trường hợp nghi ngờ xuất huyết tiêu hóa cao đều phải được đưa ngay đến cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa để được thăm khám và điều trị chuyên sâu.

Ổn định huyết động và hồi sức cấp cứu ban đầu

Mục tiêu tối thượng đầu tiên khi tiếp nhận người bệnh xuất huyết tiêu hóa cao là bảo vệ tính mạng thông qua các biện pháp hồi sức tích cực. Bác sĩ sẽ tiến hành đánh giá nhanh đường thở, nhịp thở và tuần hoàn. Người bệnh thường được đặt đường truyền tĩnh mạch lớn để bù dịch tinh thể nhằm phục hồi thể tích tuần hoàn và huyết áp.

Trong trường hợp mất máu nặng hoặc có biểu hiện tụt huyết áp nghiêm trọng, bác sĩ sẽ chỉ định truyền hồng cầu lắng và các chế phẩm máu phù hợp. Đồng thời, việc theo dõi liên tục các chỉ số sinh tồn như mạch, huyết áp, nhịp thở, độ bão hòa oxy và lượng nước tiểu là bắt buộc nhằm bảo đảm tưới máu cho các cơ quan quan trọng như não, tim và thận trước khi tiến hành các can thiệp chuyên sâu.

Nội soi dạ dày can thiệp cầm máu tại chỗ

Nội soi đường tiêu hóa trên là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán vị trí chảy máu và thực hiện các biện pháp can thiệp cầm máu tại chỗ. Sau khi tình trạng huyết động của người bệnh tương đối ổn định, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa sẽ tiến hành nội soi dạ dày thực quản tá tràng.

Tùy vào tổn thương thực tế, bác sĩ có thể áp dụng các kỹ thuật như tiêm thuốc cầm máu tại ổ loét, sử dụng nhiệt đông điện hoặc kẹp clip kim loại để bít kín mạch máu đang chảy. Đối với các tổn thương phức tạp, việc kết hợp nhiều phương pháp can thiệp qua nội soi giúp nâng cao tỷ lệ cầm máu thành công, giảm đáng kể nguy cơ chảy máu tái phát và hạn chế tối đa nhu cầu phải phẫu thuật mở.

Sử dụng thuốc giảm tiết axit và thuốc hỗ trợ đông máu

Song song với nội soi, điều trị nội khoa đóng vai trò nền tảng giúp thúc đẩy quá trình liền sẹo và ngăn chặn cục máu đông bị hòa tan. Đối với xuất huyết do loét dạ dày tá tràng, các thuốc ức chế bơm proton liều cao thường được chỉ định dùng theo đường tiêm hoặc truyền tĩnh mạch liên tục nhằm nâng độ pH dạ dày lên trên 6, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành và duy trì cục máu đông.

Sau giai đoạn cấp cứu, người bệnh sẽ được chuyển sang dạng thuốc uống duy trì trong nhiều tuần. Ngoài ra, nếu phát hiện có sự hiện diện của vi khuẩn Helicobacter pylori, phác đồ diệt trừ vi khuẩn sẽ được tiến hành sau khi tình trạng xuất huyết đã được kiểm soát hoàn toàn, giúp loại bỏ căn nguyên gây bệnh tận gốc.

Xử trí xuất huyết do tăng áp lực tĩnh mạch cửa

Xuất huyết tiêu hóa cao do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản hoặc dạ dày ở bệnh nhân xơ gan đòi hỏi chiến lược điều trị đặc thù. Bác sĩ thường chỉ định các thuốc làm giảm áp lực tĩnh mạch cửa như octreotide, somatostatin hoặc terlipressin ngay khi nghi ngờ, thậm chí trước khi tiến hành nội soi.

Qua nội soi, kỹ thuật thắt vòng cao su tĩnh mạch thực quản hoặc tiêm xơ, tiêm keo sinh học đối với búi giãn tĩnh mạch dạ dày là các biện pháp can thiệp chủ đạo. Bệnh nhân xơ gan cũng được dùng kháng sinh dự phòng để ngăn ngừa nhiễm trùng huyết và giảm nguy cơ tái xuất huyết sớm. Trong trường hợp can thiệp nội soi thất bại, bác sĩ có thể cân nhắc đặt ống thông chèn bóng tạm thời hoặc tạo luồng thông cửa chủ qua tĩnh mạch cảnh để giảm áp.

Chăm sóc theo dõi và kiểm soát tái phát sau điều trị

Sau khi tình trạng chảy máu đã ngừng, người bệnh tiếp tục được theo dõi sát sao tại khoa nội tiêu hóa để phát hiện sớm các dấu hiệu tái phát như đi ngoài phân đen trở lại, chóng mặt hoặc tụt huyết áp. Chế độ dinh dưỡng được phục hồi từng bước, bắt đầu từ chất lỏng nguội, thức ăn mềm dễ tiêu trước khi quay lại chế độ ăn thông thường.

Bác sĩ sẽ rà soát lại các thuốc người bệnh đang sử dụng, đặc biệt là nhóm thuốc kháng viêm không steroid, thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu để có hướng điều chỉnh an toàn. Người bệnh được tư vấn chi tiết về việc tái khám định kỳ, tuân thủ phác đồ điều trị bệnh lý nền và tránh tuyệt đối rượu bia cùng các chất gây hại niêm mạc đường tiêu hóa.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc cầm máu, thuốc kháng sinh hoặc áp dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng khi có dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa. Mọi quyết định chẩn đoán, truyền dịch, truyền máu hay can thiệp nội soi phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện tại cơ sở y tế có đủ trang thiết bị cấp cứu. Tuyệt đối không trì hoãn việc đến bệnh viện vì mất máu ồ ạt có thể dẫn tới sốc suy tuần hoàn không hồi phục.

Tóm tắt

Xuất huyết tiêu hóa cao là một cấp cứu y khoa đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Việc điều trị hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa hồi sức cấp cứu, nội soi can thiệp và kiểm soát triệt để các nguyên nhân bệnh lý nền. Người bệnh và gia đình cần tuyệt đối tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa, không tự ý dùng thuốc và tái khám định kỳ để phòng ngừa tái phát.