Điều trị xơ gan mất bù và những lưu ý quan trọng trong chăm sóc

Điều trị xơ gan mất bù là gì?

Xơ gan mất bù là tình trạng mô gan bị tổn thương lan tỏa, hình thành các dải xơ sẹo dày đặc làm đảo lộn hoàn toàn cấu trúc tiểu thùy gan và hệ thống mạch máu gan. Khác với giai đoạn xơ gan còn bù khi phần mô gan lành vẫn có thể đảm đương được chức năng chung, ở giai đoạn mất bù, gan không còn khả năng tự duy trì hoạt động sinh lý bình thường.

Người bệnh bắt đầu biểu hiện các hội chứng suy tế bào gan rõ rệt kết hợp với hội chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Những biểu hiện lâm sàng điển hình bao gồm bụng chướng to do tích tụ dịch cổ trướng, phù hai chi dưới, vàng mắt vàng da đậm dần, xuất huyết dưới da và suy kiệt cơ thể. Đây là bệnh lý mạn tính tiến triển nặng, đòi hỏi chiến lược can thiệp y khoa đồng bộ nhằm kiểm soát triệu chứng và hạn chế nguy cơ tử vong.

Mục tiêu và nguyên tắc cơ bản trong điều trị xơ gan mất bù

Trong giai đoạn mất bù, các tế bào gan khỏe mạnh không còn đủ khả năng bù trừ cho những tổn thương xơ hóa diện rộng. Do đó, mục tiêu điều trị hàng đầu không phải là đảo ngược tổn thương mô học mà là bảo tồn chức năng gan còn lại, làm chậm tốc độ thoái hóa của tế bào gan và ngăn ngừa các biến cố nguy hiểm.

Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa gan mật sẽ thiết lập phác đồ nhằm giải quyết nguyên nhân gốc rễ như ức chế virus viêm gan B hoặc C, kiểm soát viêm gan tự miễn và yêu cầu người bệnh đoạn tuyệt hoàn toàn với rượu bia. Song song đó, người bệnh cần được theo dõi chức năng đông máu, nồng độ albumin huyết thanh và chỉ số men gan để đánh giá mức độ đáp ứng, từ đó điều chỉnh kế hoạch can thiệp phù hợp cho từng cá nhân.

Kiểm soát và xử trí các biến chứng thường gặp

Biến chứng là mối đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh xơ gan mất bù. Tình trạng cổ trướng và phù nề được kiểm soát bằng chế độ ăn giảm muối nghiêm ngặt kết hợp thuốc lợi tiểu dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ nhằm tránh rối loạn điện giải hoặc tổn thương thận cấp.

Đối với nguy cơ xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản, bác sĩ thường chỉ định nội soi định kỳ để thắt búi giãn tĩnh mạch bằng vòng cao su kết hợp thuốc giảm áp lực tĩnh mạch cửa. Hội chứng não gan do ứ đọng độc chất amoniac cần được phòng ngừa và xử trí bằng thuốc nhuận tràng thẩm thấu, kháng sinh đường ruột tác dụng tại chỗ nhằm làm sạch đường tiêu hóa và giảm hấp thu độc tố vào tuần hoàn não.

Chế độ dinh dưỡng và chăm sóc nâng đỡ thể trạng

Chăm sóc dinh dưỡng đóng vai trò tương đương với điều trị dùng thuốc ở người bệnh xơ gan mất bù vì phần lớn bệnh nhân gặp tình trạng suy dinh dưỡng và teo cơ. Khẩu phần ăn cần cung cấp đủ năng lượng với lượng đạm phù hợp từ cá, thịt nạc, trứng và sữa, kết hợp đạm thực vật từ các loại đậu.

Người bệnh nên chia nhỏ khẩu phần thành năm đến sáu bữa trong ngày, đặc biệt là bổ sung một bữa phụ giàu carbohydrate phức hợp hoặc đạm trước khi đi ngủ để hạn chế tình trạng ly giải cơ ban đêm. Cần kiểm soát lượng nước uống vào tùy theo mức độ cổ trướng và nồng độ natri máu theo hướng dẫn trực tiếp từ nhân viên y tế. Tuyệt đối không ăn đồ sống, hải sản chưa nấu chín để phòng tránh nhiễm trùng đường ruột nguy hiểm.

Chỉ định ghép gan và kế hoạch theo dõi y khoa định kỳ

Khi xơ gan đã tiến triển đến giai đoạn mất bù nặng và các biện pháp điều trị nội khoa không còn đem lại hiệu quả kiểm soát, ghép gan là phương pháp tối ưu duy nhất có thể kéo dài sự sống cho người bệnh. Người bệnh sẽ được đánh giá toàn diện về thể trạng, chức năng tim phổi và chấm điểm thang điểm tiên lượng như thang điểm MELD để xếp vào danh sách chờ ghép tạng phù hợp.

Bên cạnh đó, việc tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ là bắt buộc nhằm tầm soát sớm ung thư biểu mô tế bào gan thông qua xét nghiệm dấu ấn sinh học AFP và siêu âm ổ bụng định kỳ mỗi ba đến sáu tháng. Người bệnh cần giữ liên lạc thường xuyên với cơ sở y tế để kịp thời xử lý khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Lưu ý an toàn

Người bệnh xơ gan mất bù tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc, đổi liều hoặc tự mua các thuốc giảm đau kháng viêm nhóm NSAIDs, thuốc an thần hay chế phẩm đông y không rõ nguồn gốc vì nguy cơ gây suy gan cấp và xuất huyết tiêu hóa. Mọi thay đổi trong phác đồ điều trị đều phải có sự chỉ định và giám sát trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Xơ gan mất bù là tình trạng bệnh lý gan tiến triển nặng cần sự quản lý chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa gan mật. Việc tuân thủ điều trị y khoa, kiểm soát biến chứng sớm và thực hiện chế độ chăm sóc dinh dưỡng đúng mực đóng vai trò then chốt giúp nâng cao chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh.