Điều trị tật dính thắng lưỡi độ 4 như thế nào và những lưu ý cần biết

Điều trị tật dính thắng lưỡi độ 4 là gì?

Dính thắng lưỡi, hay tật dính phanh lưỡi trong y khoa gọi là ankyloglossia, là một dị tật bẩm sinh lành tính phổ biến ở trẻ nhỏ. Tình trạng này xảy ra khi dải mô niêm mạc nối mặt dưới của lưỡi với sàn miệng phát triển bất thường về độ dài, độ dày hoặc vị trí bám.

Dính thắng lưỡi độ 4 được định nghĩa là mức độ dính hoàn toàn. Ở mức độ này, thắng lưỡi rất ngắn, dày và bám chặt từ gốc đến tận đỉnh đầu lưỡi, khiến lưỡi gần như dính phẳng vào nền miệng. Khi trẻ cố gắng cử động, đầu lưỡi không thể đưa ra khỏi bờ môi dưới, không thể nâng chạm vòm miệng cứng, thậm chí tạo thành hình trái tim lõm sâu ở đầu lưỡi. Khác với các mức độ nhẹ có thể theo dõi sự thích nghi, dính thắng lưỡi độ 4 hầu như luôn cần chỉ định can thiệp phẫu thuật để phục hồi vận động cơ bản của lưỡi.

Đặc điểm nhận biết dính thắng lưỡi độ 4 ở trẻ

Theo thang phân loại Kotlow, dính thắng lưỡi được chia thành 4 mức độ dựa trên chiều dài tự do của lưỡi từ nơi bám đến đỉnh lưỡi. Độ 4 là mức độ nặng nhất, hay còn gọi là dính thắng lưỡi hoàn toàn, với chiều dài tự do dưới 3 milimét hoặc thắng lưỡi bám sát ngay đầu lưỡi vào sàn miệng.

Ở trẻ sơ sinh, tình trạng này làm hạn chế tối đa cử động nhô ra, nâng lên hoặc uốn cong của lưỡi. Hậu quả trực tiếp là trẻ gặp trở ngại lớn khi ngậm bắt khớp cắn vú mẹ, bú kém, nuốt nhiều không khí gây đầy hơi và chậm tăng cân. Đối với người mẹ, việc trẻ bú không đúng khớp ngậm có thể gây đau rát, nứt cổ gà và giảm tiết sữa. Khi trẻ lớn dần, dính thắng lưỡi độ 4 ảnh hưởng rõ rệt đến phát âm, chức năng nhai nuốt và sự phát triển xương hàm. Do đó, việc xác định can thiệp y khoa là cần thiết để phục hồi chức năng vận động của lưỡi.

Phương pháp phẫu thuật giải phóng thắng lưỡi độ 4

Khác với dính thắng lưỡi nhẹ độ 1 hoặc độ 2 có thể chỉ cần bấm nhanh màng niêm mạc mỏng, dính thắng lưỡi độ 4 thường liên quan đến dải xơ dày, ngắn hoặc mô cơ bám sâu. Do đó, phương pháp điều trị chủ yếu là phẫu thuật tạo hình thắng lưỡi, trong y khoa gọi là frenuloplasty hoặc frenotomy có bóc tách mô xơ sâu.

Bác sĩ phẫu thuật sẽ tiến hành giải phóng toàn bộ dây hãm lưỡi, cắt đứt dải xơ co kéo để giải phóng hoàn toàn biên độ vận động của thân và đầu lưỡi. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng dao điện, laser phẫu thuật hoặc dao mổ thông thường kết hợp đặt mũi khâu thẩm mỹ tự tiêu. Việc can thiệp tạo hình giúp tạo khoảng tự do rộng rãi cho lưỡi, hạn chế chảy máu và giảm thiểu tối đa nguy cơ hình thành sẹo co rút gây tái dính sau phẫu thuật.

Quy trình thực hiện can thiệp tạo hình thắng lưỡi

Trước khi tiến hành thủ thuật, trẻ được bác sĩ chuyên khoa Nhi, Tai Mũi Họng hoặc Răng Hàm Mặt thăm khám tổng quát, đánh giá chức năng đông máu và các yếu tố sức khỏe đi kèm. Đối với trẻ nhỏ hoặc dải dính phức tạp, bác sĩ sẽ cân nhắc gây tê tại chỗ, tiền mê hoặc gây mê nội khí quản ngắn để đảm bảo trẻ nằm yên, không đau đớn và an toàn tuyệt đối.

Quá trình phẫu thuật thường diễn ra nhanh chóng trong phòng thủ thuật vô khuẩn. Bác sĩ bộc lộ thắng lưỡi, rạch giải phóng dải dính và bóc tách các thớ mô liên kết xơ dính sàn miệng. Vết cắt có thể được khâu tạo hình bằng chỉ tự tiêu nhằm định hình lại đáy lưỡi. Sau thủ thuật, trẻ được theo dõi hồi tỉnh tại chỗ khoảng vài giờ. Khi trẻ tỉnh táo, cử động tốt và vết mổ không chảy máu, trẻ có thể được xuất viện về nhà theo dõi và dùng thuốc theo đơn chỉ định.

Chăm sóc vết mổ và chế độ dinh dưỡng sau phẫu thuật

Sau phẫu thuật, vùng vết cắt dưới đáy lưỡi thường xuất hiện một lớp màng màu trắng hoặc vàng nhạt. Đây là giả mạc sinh lý bình thường của quá trình liền sẹo niêm mạc miệng, không phải là ổ mủ nhiễm trùng nên phụ huynh không được tự ý cạo bỏ.

Gia đình cần cho trẻ dùng thuốc giảm đau, hạ sốt theo đúng hướng dẫn của bác sĩ. Vệ sinh khoang miệng bằng nước muối sinh lý sau mỗi cữ ăn hoặc bú để giữ vùng mổ sạch sẽ. Trẻ sơ sinh có thể bắt đầu bú mẹ trở lại sau khi hết cảm giác tê và tỉnh táo hoàn toàn; sữa mẹ chứa nhiều kháng thể giúp vết thương mau hồi phục. Đối với trẻ lớn, nên cho ăn thức ăn mềm, lỏng, để nguội và tránh các món cay, nóng hoặc có tính axit để không gây xót rát vết mổ.

Bài tập phục hồi chức năng vận động và ngôn ngữ cho trẻ

Vấn đề quan trọng sau mổ dính thắng lưỡi độ 4 là phòng ngừa tái dính do co rút sẹo. Sau khoảng 24 đến 48 giờ kể từ khi mổ, theo hướng dẫn của nhân viên y tế, cha mẹ cần bắt đầu thực hiện các bài tập vận động nhẹ nhàng cho lưỡi của trẻ.

Các bài tập bao gồm nâng nhẹ đầu lưỡi lên vòm họng, hướng dẫn trẻ thè lưỡi ra ngoài, liếm môi trên và đưa lưỡi sang hai bên khóe miệng. Việc massage nhẹ nhàng vùng đáy lưỡi bằng gạc mềm sạch giúp các mô sẹo giãn đều, hạn chế nguy cơ dính trở lại. Đối với trẻ ở lứa tuổi tập nói, cha mẹ nên kết hợp đưa trẻ đến các chuyên gia ngữ âm trị liệu để luyện phát âm chuẩn các âm tiết cần uốn lưỡi, giúp trẻ tự tin trong giao tiếp hàng ngày.

Lưu ý an toàn

Mọi quyết định phẫu thuật dính thắng lưỡi độ 4 cần được thăm khám và chỉ định trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt hoặc Ngoại Nhi. Tuyệt đối không tự ý dùng các dụng cụ sắc nhọn chưa vô khuẩn để cắt hay bấm thắng lưỡi tại nhà vì nguy cơ chảy máu ồ ạt và nhiễm trùng huyết rất nguy hiểm. Nếu sau mổ trẻ xuất hiện dấu hiệu chảy máu liên tục, sốt cao không hạ hoặc bỏ bú hoàn toàn, cần đưa trẻ tái khám ngay lập tức.

Tóm tắt

Dính thắng lưỡi độ 4 là mức độ nặng đòi hỏi phải có sự thăm khám và can thiệp từ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt hoặc Nhi khoa. Cha mẹ không nên quá lo lắng vì đây là can thiệp y khoa thường quy, an toàn khi thực hiện đúng quy trình. Việc đồng hành chăm sóc vết thương và tập vận động lưỡi kiên trì tại nhà sẽ giúp trẻ nhanh chóng phục hồi khả năng bú mẹ và phát triển ngôn ngữ toàn diện.