Điều trị sỏi niệu quản như thế nào và các giải pháp can thiệp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sỏi niệu quản là bệnh lý đường tiết niệu thường gặp, hình thành chủ yếu do sỏi từ thận rơi xuống và mắc kẹt lại trong lòng ống niệu quản. Khi đường lưu thông nước tiểu từ thận xuống bàng quang bị bít tắc, người bệnh thường phải đối mặt với các cơn đau quặn thận dữ dội, tiểu buốt, tiểu máu hoặc nguy cơ ứ nước gây tổn thương thận.
Nhiều người bệnh băn khoăn điều trị sỏi niệu quản như thế nào và liệu có bắt buộc phải phẫu thuật hay không. Thực tế, lựa chọn phương pháp can thiệp phụ thuộc rất lớn vào kích thước, vị trí viên sỏi, mức độ giãn đài bể thận và khả năng đáp ứng của từng cá nhân. Việc phát hiện sớm và can thiệp đúng thời điểm sẽ giúp bảo tồn chức năng thận và hạn chế biến chứng nguy hiểm.
Điều trị sỏi niệu quản là gì?
Sỏi niệu quản là tình trạng viên sỏi nằm trong ống dẫn nước tiểu nối giữa thận và bàng quang. Niệu quản vốn có đường kính lòng ống rất hẹp với ba vị trí hẹp sinh lý tự nhiên, do đó các viên sỏi từ thận rơi xuống rất dễ bị mắc kẹt lại tại đây. Sự hiện diện của sỏi gây cản trở dòng chảy nước tiểu, dẫn đến tình trạng tăng áp lực trong đài bể thận và gây ra những cơn đau quặn thắt đặc trưng vùng mạn sườn lưng.
Mục tiêu cốt lõi của điều trị sỏi niệu quản là nhanh chóng giải phóng bế tắc, loại bỏ sỏi ra khỏi đường tiết niệu, bảo vệ tối đa nhu mô thận và ngăn ngừa biến chứng nhiễm trùng niệu. Việc lựa chọn phương án điều trị bảo tồn dùng thuốc hay can thiệp ngoại khoa xâm lấn tối thiểu cần được bác sĩ chuyên khoa tiết niệu cân nhắc cẩn trọng dựa trên thăm khám lâm sàng và các kết quả chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu.
Theo dõi và điều trị nội khoa hỗ trợ tống xuất sỏi
Theo dõi tống xuất sỏi kết hợp điều trị nội khoa thường được ưu tiên đối với các viên sỏi niệu quản kích thước nhỏ, bờ nhẵn, chưa gây giãn đài bể thận nghiêm trọng và không kèm theo dấu hiệu nhiễm trùng. Bác sĩ chuyên khoa tiết niệu có thể chỉ định người bệnh uống nhiều nước lọc mỗi ngày nhằm gia tăng áp lực dòng nước tiểu để đẩy sỏi xuống bàng quang.
Bên cạnh chế độ vận động và bù dịch hợp lý, bác sĩ có thể phối hợp các nhóm thuốc giảm đau chống viêm để kiểm soát cơn đau quặn thận, cùng thuốc chẹn thụ thể alpha nhằm giãn cơ trơn thành niệu quản. Người bệnh cần tái khám định kỳ bằng siêu âm hệ tiết niệu hoặc chụp X-quang để theo dõi sát sao sự di chuyển của viên sỏi. Nếu sau thời gian theo dõi quy định mà sỏi không dịch chuyển, phương án can thiệp tích cực hơn sẽ được đặt ra.
Tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích
Tán sỏi ngoài cơ thể là phương pháp can thiệp ít xâm lấn, sử dụng nguồn sóng xung kích hội tụ tập trung vào viên sỏi để làm vỡ vụn thành các mảnh nhỏ, sau đó cơ thể tự đào thải qua đường tiểu. Phương pháp này thường áp dụng cho sỏi niệu quản đoạn trên, vị trí gần bể thận và kích thước vừa phải.
Ưu điểm của tán sỏi ngoài cơ thể là không cần rạch mổ, người bệnh ít chịu đau đớn và thời gian nằm viện ngắn, thậm chí có thể xuất viện trong ngày. Tuy nhiên, hiệu quả tán vỡ còn phụ thuộc vào độ cứng của sỏi và thể trạng người bệnh. Phương pháp này không phù hợp cho phụ nữ mang thai, người có rối loạn đông máu chưa kiểm soát hoặc đoạn niệu quản bên dưới vị trí sỏi bị chít hẹp cản trở đường thoát.
Nội soi ngược dòng tán sỏi niệu quản bằng laser
Tán sỏi niệu quản nội soi ngược dòng bằng năng lượng laser là phương pháp can thiệp phổ biến và hiệu quả hàng đầu hiện nay. Bác sĩ đưa ống nội soi mềm hoặc bán cứng đi từ niệu đạo vào bàng quang rồi tiếp cận trực tiếp viên sỏi trong lòng niệu quản. Dưới hướng dẫn của camera quan sát, sợi quang laser phát năng lượng tán vụn viên sỏi thành dạng cát mịn hoặc mảnh nhỏ để gắp ra ngoài.
Kỹ thuật này đi theo đường tự nhiên của cơ thể nên không để lại vết mổ trên da, bảo tồn tối đa cấu trúc giải phẫu và giúp người bệnh hồi phục sức khỏe nhanh chóng sau mổ. Đây là lựa chọn tối ưu cho các viên sỏi niệu quản đoạn giữa và đoạn dưới, hoặc các trường hợp đã tán ngoài cơ thể nhưng không đạt hiệu quả tống sỏi mong muốn.
Phẫu thuật nội soi sau phúc mạc và mổ mở lấy sỏi
Phẫu thuật nội soi sau phúc mạc hoặc mổ mở lấy sỏi niệu quản hiện nay chỉ áp dụng trong các tình huống đặc biệt khi những kỹ thuật ít xâm lấn khác không khả thi. Các chỉ định thường bao gồm sỏi niệu quản kích thước quá lớn, sỏi đóng bánh bám chặt vào niêm mạc gây viêm dính nặng, hoặc niệu quản có dị tật giải phẫu gập góc phức tạp.
Đối với phẫu thuật nội soi sau phúc mạc, bác sĩ tạo vài đường rạch nhỏ trên thành bụng hoặc hông lưng để đưa dụng cụ vào bộc lộ niệu quản và gắp viên sỏi ra ngoài. Dù thời gian nằm viện và hồi phục lâu hơn so với tán sỏi nội soi qua đường tự nhiên, phẫu thuật vẫn là giải pháp dứt điểm để giải phóng tắc nghẽn và ngăn chặn nguy cơ suy thận tiến triển.
Lưu ý an toàn
Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc tống sỏi, thuốc nam không rõ nguồn gốc hoặc tự điều chỉnh đơn thuốc giảm đau tại nhà. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng như sốt cao, rét run, đau quặn hông lưng dữ dội không dứt, tiểu ra máu tươi hoặc bí tiểu hoàn toàn, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa tiết niệu để được cấp cứu và xử trí kịp thời, tránh biến chứng sốc nhiễm trùng hoặc suy thận cấp.
Tóm tắt
Điều trị sỏi niệu quản phụ thuộc chặt chẽ vào kích thước viên sỏi, vị trí mắc kẹt và tình trạng lưu thông của hệ tiết niệu. Người bệnh không nên tự ý dùng các bài thuốc truyền miệng kéo dài khi chưa có đánh giá chuyên khoa, bởi điều này có thể làm chậm trễ thời gian can thiệp tối ưu. Việc tuân thủ phác đồ của bác sĩ chuyên khoa tiết niệu và tái khám đúng hẹn là chìa khóa bảo vệ chức năng thận lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sỏi niệu quản có thể tự đào thải ra ngoài được không?
Sỏi nhỏ dưới 5 mm nằm ở đoạn thấp có khả năng tự trôi theo dòng nước tiểu khi người bệnh uống đủ nước và dùng thuốc giãn cơ trơn do bác sĩ chỉ định. Tuy nhiên, quá trình này cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi định kỳ.
Uống thuốc hỗ trợ tống sỏi niệu quản mất bao lâu?
Thời gian tống xuất sỏi nhỏ dao động từ vài ngày đến vài tuần tùy theo kích thước và mức độ đáp ứng cơ địa. Nếu sỏi không dịch chuyển sau khoảng bốn đến sáu tuần hoặc gây đau nhiều, bác sĩ sẽ cân nhắc đổi sang can thiệp ngoại khoa.
Tán sỏi niệu quản qua nội soi có gây đau nhiều không?
Với tán sỏi nội soi ngược dòng bằng laser, người bệnh thường được gây tê tủy sống hoặc tiền mê nên không cảm thấy đau đớn trong lúc thực hiện kỹ thuật. Đối với tán sỏi ngoài cơ thể, người bệnh được dùng thuốc giảm đau hỗ trợ và chỉ cảm thấy tức nhẹ vùng hông lưng, sau đó có thể theo dõi và hồi phục nhanh chóng.
Trường hợp nào bắt buộc phải mổ hoặc can thiệp tán sỏi niệu quản?
Khi sỏi làm bít tắc hoàn toàn đường dẫn nước tiểu, gây giãn đài bể thận nặng, kèm nhiễm khuẩn đường tiết niệu hoặc sỏi kích thước lớn không thể tự đào thải, việc can thiệp tán hoặc lấy sỏi là cần thiết nhằm giải phóng bế tắc và bảo vệ chức năng thận.
Làm thế nào để hạn chế sỏi niệu quản tái phát sau điều trị?
Sau can thiệp, người bệnh nên uống nhiều nước lọc mỗi ngày, duy trì chế độ ăn giảm muối, hạn chế thực phẩm quá giàu oxalat và tái khám định kỳ theo hướng dẫn để kiểm tra đường tiểu, phòng tránh nguy cơ tái phát.
