Những nguyên tắc trong điều trị nhiễm trùng đường ruột người bệnh cần biết

Điều trị nhiễm trùng đường ruột là gì?

Nhiễm trùng đường ruột, hay còn gọi là viêm dạ dày ruột nhiễm trùng, là tình trạng viêm nhiễm ở niêm mạc dạ dày và ruột non hoặc ruột già do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng gây ra. Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường phân – miệng, thông qua nguồn thực phẩm không đảm bảo vệ sinh, nguồn nước nhiễm bẩn hoặc tiếp xúc trực tiếp với người đang mang mầm bệnh. Khi xâm nhập vào ống tiêu hóa, các tác nhân này tiết ra độc tố hoặc trực tiếp phá hủy tế bào biểu mô ruột, gây suy giảm khả năng hấp thu nước, dẫn đến tình trạng tiêu chảy cấp tính, đau quặn bụng, buồn nôn và mệt mỏi toàn thân. Đối với đa số người trưởng thành khỏe mạnh, bệnh có thể tự giới hạn sau vài ngày, nhưng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền mạn tính, tình trạng mất nước và rối loạn điện giải có thể diễn tiến xấu rất nhanh nếu không có biện pháp can thiệp y tế đúng mực.

Ưu tiên hàng đầu là bù nước và điện giải kịp thời

Mục tiêu quan trọng hàng đầu trong tiếp cận điều trị nhiễm trùng đường ruột là đánh giá và bù lại lượng nước, điện giải đã mất qua phân hoặc chất nôn. Phần lớn các trường hợp tiêu chảy cấp do vi sinh vật gây ra nguy cơ suy kiệt chủ yếu xuất phát từ tình trạng mất nước và rối loạn điện giải.

Dung dịch bù nước đường uống Oresol là giải pháp tiêu chuẩn được khuyến cáo sử dụng ngay từ khi triệu chứng mới khởi phát. Người bệnh cần pha đúng thể tích nước ghi trên hướng dẫn của nhà sản xuất, uống từng ngụm nhỏ liên tục trong ngày. Nếu người bệnh nôn ói liên tục, không thể dung nạp bằng đường miệng hoặc có biểu hiện mất nước mức độ trung bình đến nặng, các bác sĩ sẽ tiến hành truyền dịch tĩnh mạch tại cơ sở y tế để hồi phục thể tích tuần hoàn nhanh chóng.

Sử dụng thuốc kháng sinh và thuốc đặc hiệu đúng chỉ định y khoa

Thuốc kháng sinh không phải là lựa chọn áp dụng đại trà cho mọi trường hợp nhiễm trùng đường ruột. Nhiễm trùng ống tiêu hóa có thể bắt nguồn từ nhiều tác nhân khác nhau, bao gồm virus như Rotavirus, Norovirus, vi khuẩn như Salmonella, Shigella, E. coli hoặc các loại ký sinh trùng đường ruột. Việc dùng kháng sinh cho các ca nhiễm virus không đem lại hiệu quả điều trị mà còn gây rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột và làm tăng nguy cơ kháng thuốc.

Bác sĩ chỉ quyết định dùng kháng sinh khi có bằng chứng nhiễm khuẩn nặng, sốt cao, đi ngoài phân có máu, hoặc đối với các nhóm đối tượng nguy cơ cao như trẻ sơ sinh, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch. Thuốc điều trị ký sinh trùng cũng chỉ được chỉ định khi xét nghiệm phân phát hiện tác nhân đơn bào hoặc amip. Người bệnh không được tự ý mua kháng sinh uống tại nhà.

Cân nhắc cẩn trọng các nhóm thuốc hỗ trợ triệu chứng

Bên cạnh bù nước và điều trị nguyên nhân, các biện pháp hỗ trợ triệu chứng cần được cân nhắc cẩn trọng. Người bệnh thường có xu hướng muốn dùng ngay các thuốc giảm nhu động ruột để cầm tiêu chảy, tuy nhiên điều này có thể gây nguy hiểm. Việc ức chế nhu động ruột làm chậm quá trình đào thải mầm bệnh và độc tố vi khuẩn, có thể dẫn đến chứng phình đại tràng nhiễm độc hoặc nhiễm trùng huyết.

Thay vào đó, bác sĩ có thể cân nhắc một số nhóm thuốc hấp phụ bề mặt, chất bảo vệ niêm mạc ruột hoặc men vi sinh chứa các chủng lợi khuẩn đã được kiểm chứng nhằm hỗ trợ rút ngắn thời gian tiêu chảy và phục hồi hàng rào biểu mô ruột. Thuốc hạ sốt như Paracetamol có thể được dùng nếu người bệnh sốt cao gây mệt mỏi, nhưng cần tuân thủ đúng liều lượng khuyến cáo.

Chế độ dinh dưỡng khoa học hỗ trợ phục hồi đường tiêu hóa

Dinh dưỡng đóng vai trò then chốt giúp tái tạo niêm mạc ruột bị tổn thương và duy trì thể lực cho người bệnh. Quan niệm kiêng khem khắt khe hay nhịn ăn khi bị tiêu chảy là hoàn toàn sai lầm, bởi vì việc thiếu hụt dinh dưỡng sẽ làm chậm quá trình hồi phục và khiến cơ thể suy nhược nhanh chóng hơn.

Người bệnh nên duy trì chế độ ăn thanh đạm, ưu tiên các món mềm, lỏng, dễ tiêu như cháo hoa, súp gà nạc, bánh mì nướng, chuối, táo nghiền. Thức ăn nên được chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để giảm tải áp lực co bóp cho dạ dày và ruột. Đồng thời, cần kiêng tuyệt đối đồ uống có cồn, cà phê, nước ngọt có ga, thức ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ và các sản phẩm từ sữa có thể gây đầy bụng hoặc khó tiêu hóa trong giai đoạn niêm mạc ruột đang viêm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay thuốc làm giảm nhu động ruột để tự chữa trị tại nhà. Mọi thay đổi về tình trạng sức khỏe đường tiêu hóa cần được nhân viên y tế đánh giá cẩn thận để có phương án can thiệp thích hợp.

Tóm tắt

Nhiễm trùng đường ruột là tình trạng bệnh lý phổ biến nhưng tiềm ẩn nguy hiểm nếu xảy ra mất nước nặng hoặc dùng sai thuốc. Việc hiểu rõ các nguyên tắc điều trị giúp người bệnh chủ động bổ sung nước đúng cách, theo dõi sát sao tiến triển và kịp thời đến cơ sở y tế khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo. Người bệnh tuyệt đối không tự điều trị tại nhà bằng các loại thuốc kháng sinh hay thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định của bác sĩ.