Nên điều trị ho dai dẳng như thế nào để đạt?

Điều trị ho dai dẳng là gì?

Ho dai dẳng hay ho mạn tính không phải là một bệnh lý độc lập mà là phản xạ tự nhiên của cơ thể phản ứng lại các kích thích kéo dài dọc theo đường hô hấp. Khi niêm mạc đường thở bị viêm nhiễm, kích ứng hoặc tăng tính nhạy cảm, các thụ thể ho liên tục bị kích hoạt dẫn đến những cơn ho dai dẳng không dứt. Ở người lớn, ho kéo dài trên tám tuần được xếp vào nhóm mạn tính và rất hiếm khi tự khỏi nếu không giải quyết được căn nguyên gốc rễ.

Các nguyên nhân phổ biến nhất thường gặp trong thực hành lâm sàng bao gồm viêm mũi xoang mạn tính gây chảy dịch mũi sau, hen phế quản dạng ho, viêm phế quản mạn tính và bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Bên cạnh đó, các yếu tố môi trường như khói thuốc lá, không khí ô nhiễm, bụi mịn hoặc việc sử dụng một số nhóm thuốc tim mạch cũng có thể duy trì phản xạ ho kéo dài. Do đó, hiểu rõ bản chất của cơn ho là bước đầu tiên để xây dựng hướng can thiệp y khoa phù hợp.

Thăm khám y khoa nhằm xác định căn nguyên gây ho kéo dài

Việc tự ý mua các loại siro ho hoặc thuốc giảm ho không kê đơn khi bị ho kéo dài thường chỉ giúp làm dịu cảm giác khó chịu tạm thời mà không thể điều trị dứt điểm. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là người bệnh cần đến các cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa hô hấp hoặc tai mũi họng thăm khám toàn diện. Bác sĩ sẽ khai thác kỹ tiền sử bệnh lý, thói quen hút thuốc lá, môi trường làm việc cũng như các loại thuốc đang sử dụng hàng ngày.

Tùy thuộc vào các triệu chứng đi kèm, người bệnh có thể được chỉ định chụp X-quang ngực, nội soi tai mũi họng, đo chức năng thông khí phổi hoặc nội soi dạ dày thực quản. Quá trình thăm dò cận lâm sàng này giúp phân biệt rõ ràng cơn ho xuất phát từ đường hô hấp trên, đường hô hấp dưới hay do các vấn đề ngoài phổi, từ đó xây dựng phác đồ can thiệp trúng đích và ngăn ngừa nguy cơ biến chứng mạn tính.

Hướng can thiệp theo từng nhóm bệnh lý nền thường gặp

Phác đồ can thiệp ho dai dẳng phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gây bệnh cụ thể được bác sĩ kết luận. Đối với hội chứng chảy dịch mũi sau do viêm xoang hoặc viêm mũi dị ứng, bác sĩ có thể chỉ định thuốc xịt mũi kháng viêm, thuốc kháng histamin và hướng dẫn rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý thường xuyên.

Nếu cơn ho xuất phát từ hen phế quản dạng ho, các loại thuốc hít kiểm soát tình trạng viêm phế quản và thuốc giãn phế quản sẽ giúp kiểm soát đường thở hiệu quả. Trong trường hợp ho do trào ngược dạ dày thực quản, việc sử dụng thuốc ức chế tiết axit dạ dày kết hợp thay đổi thói quen ăn uống là cốt lõi để làm dịu niêm mạc hầu họng. Với những người đang sử dụng thuốc ức chế men chuyển để điều trị tăng huyết áp, bác sĩ tim mạch sẽ cân nhắc chuyển sang nhóm thuốc hạ áp khác phù hợp hơn để loại trừ phản xạ ho do thuốc.

Vệ sinh đường thở và duy trì độ ẩm không khí tại nhà

Bên cạnh việc dùng thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ, các biện pháp hỗ trợ tại nhà đóng vai trò rất lớn trong việc làm dịu niêm mạc hô hấp đang bị tổn thương. Người bệnh nên duy trì độ ẩm không khí thích hợp trong phòng ngủ bằng máy tạo ẩm hoặc đặt chậu nước sạch, đặc biệt là khi thường xuyên sử dụng máy điều hòa nhiệt độ.

Thói quen súc họng hàng ngày bằng nước muối ấm sinh lý giúp làm sạch chất nhầy ứ đọng, rửa trôi các dị nguyên bám dính và sát trùng nhẹ vùng hầu họng. Uống đủ nước ấm rải rác trong ngày cũng là phương pháp đơn giản giúp làm loãng dịch đờm, giữ ẩm cho dây thanh âm và giảm thiểu tần suất các cơn ho khan do khô rát niêm mạc. Những giải pháp chăm sóc này tạo điều kiện thuận lợi để các mô đường thở nhanh chóng hồi phục và giảm bớt tính nhạy cảm quá mức.

Tránh các yếu tố kích ứng niêm mạc đường hô hấp

Đường thở của người bị ho kéo dài thường rơi vào trạng thái tăng mẫn cảm, rất dễ bùng phát cơn ho dữ dội khi tiếp xúc với các yếu tố kích ứng từ môi trường xung quanh. Người bệnh cần tuyệt đối tránh xa khói thuốc lá chủ động lẫn thụ động, bởi các chất độc hại trong khói thuốc gây tê liệt hệ thống lông chuyển và làm trầm trọng thêm phản ứng viêm đường dẫn khí.

Cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc với bụi bẩn, phấn hoa, lông thú nuôi, nấm mốc và các loại hóa chất có mùi nồng gắt như nước xịt phòng, sơn tường hoặc dung dịch tẩy rửa gia dụng. Khi phải ra đường hoặc làm việc trong môi trường nhiều khói bụi, việc đeo khẩu trang đạt chuẩn là rất cần thiết để bảo vệ đường thở. Ngoài ra, việc giữ ấm vùng cổ ngực khi thời tiết chuyển lạnh hoặc khi nhiệt độ thay đổi đột ngột cũng giúp phòng ngừa các đợt co thắt phế quản gây ho.

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt

Chế độ dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt hàng ngày có ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ hồi phục của hệ hô hấp và hệ tiêu hóa. Người bệnh nên ưu tiên các món ăn mềm, ấm, dễ tiêu hóa như súp hoặc cháo loãng để tránh cọ xát gây tổn thương thêm vùng hầu họng đang nhạy cảm.

Cần hạn chế tối đa các loại thực phẩm cay nóng, đồ ăn chiên xào nhiều dầu mỡ, đồ uống chứa cồn, cà phê và nước ngọt có gas vì chúng dễ kích hoạt hiện tượng trào ngược axit lên thanh quản. Không nên ăn quá no vào buổi tối và cần tránh nằm ngay sau khi ăn ít nhất hai đến ba giờ. Duy trì thói quen ngủ kê cao đầu nhẹ nhàng giúp ngăn dịch vị dạ dày trào ngược lên họng trong lúc ngủ. Một lối sống nghỉ ngơi điều độ, ngủ đủ giấc và giữ tinh thần thoải mái cũng góp phần tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho trung ương hoặc tự ý ngừng, đổi thuốc điều trị bệnh mạn tính khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng đối với các trường hợp ho do virus, dị ứng hay trào ngược dạ dày, việc lạm dụng có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc nguy hiểm. Nếu cơn ho kéo dài kèm theo các dấu hiệu cảnh báo như ho ra máu, khó thở, đau tức ngực dữ dội, sốt cao liên tục hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, cần đến bệnh viện kiểm tra ngay để loại trừ các bệnh lý hô hấp nghiêm trọng.

Tóm tắt

Điều trị ho dai dẳng đòi hỏi sự kiên trì và tiếp cận khoa học thông qua việc xác định chính xác nguyên nhân gốc rễ gây bệnh. Thay vì phụ thuộc vào các giải pháp ức chế cơn ho tức thời, người bệnh hãy chủ động thăm khám y khoa, tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa và kết hợp các biện pháp chăm sóc đường thở lành mạnh để bảo vệ sức khỏe hô hấp lâu dài.