Điều gì diễn ra trong quá trình điều trị hóa trị?

Điều trị hóa trị là gì?

Hóa trị ung thư là phương pháp điều trị toàn thân sử dụng một hoặc nhiều loại thuốc kháng ung thư tác động vào các tế bào phân chia nhanh trong cơ thể. Nhờ khả năng lưu thông qua dòng máu, thuốc có thể tiếp cận các ổ tế bào ác tính ở nhiều vị trí, hỗ trợ thu nhỏ khối u trước phẫu thuật, giảm nguy cơ tái phát sau mổ hoặc kiểm soát bệnh ở giai đoạn muộn.

Liệu trình hóa trị thường được tổ chức thành các chu kỳ điều trị kế tiếp nhau. Mỗi chu kỳ bao gồm thời gian dùng thuốc và khoảng thời gian nghỉ ngơi để các cơ quan lành, đặc biệt là tủy xương và hệ tiêu hóa, có điều kiện phục hồi chức năng. Tùy thuộc vào loại bệnh ung thư, giai đoạn tiến triển và thể trạng cụ thể của người bệnh, bác sĩ chuyên khoa ung bướu sẽ chỉ định phác đồ điều trị, số lượng chu kỳ và khoảng cách giữa các đợt dùng thuốc phù hợp nhất.

Chuẩn bị và xét nghiệm đánh giá trước mỗi đợt hóa trị

Trước mỗi chu kỳ hóa trị, người bệnh bắt buộc phải trải qua bước thăm khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết. Bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm công thức máu toàn phần nhằm kiểm tra số lượng bạch cầu, hồng cầu và tiểu cầu, đồng thời đánh giá chức năng gan và thận qua các chỉ số sinh hóa máu. Nếu số lượng bạch cầu hoặc tiểu cầu xuống quá thấp, đợt truyền có thể được tạm hoãn vài ngày để cơ thể kịp tạo máu trở lại.

Bên cạnh xét nghiệm, nhân viên y tế sẽ tiến hành đo các chỉ số sinh hiệu như mạch, huyết áp, nhiệt độ và cân nặng để tính toán chính xác diện tích bề mặt cơ thể, từ đó xác định liều thuốc phù hợp. Người bệnh cũng cần thông báo cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc đang dùng tại nhà và những biểu hiện mệt mỏi hay khó chịu xuất hiện trong đợt nghỉ trước đó để có kế hoạch xử trí kịp thời.

Cách thức đưa thuốc vào cơ thể trong buổi truyền hóa chất

Phương thức hóa trị phổ biến nhất là truyền tĩnh mạch chậm qua đường kim ngoại vi ở tay hoặc qua buồng tiêm dưới da được đặt sẵn vào tĩnh mạch trung tâm. Một số phác đồ khác có thể sử dụng thuốc dạng viên uống tại nhà, tiêm bắp, tiêm dưới da hoặc bơm trực tiếp vào các khoang cơ thể tùy theo vị trí khối u.

Tại phòng truyền thuốc, điều dưỡng thường cho người bệnh dùng các thuốc hỗ trợ trước, bao gồm thuốc chống nôn, thuốc chống dị ứng và truyền dịch bảo vệ thận. Sau đó, thuốc hóa trị được kết nối với máy truyền dịch tự động để kiểm soát chính xác tốc độ và thời gian đưa thuốc vào cơ thể. Buổi điều trị có thể kéo dài từ vài chục phút đến vài giờ. Trong suốt thời gian này, nhân viên y tế sẽ theo dõi liên tục vị trí tiêm truyền và các phản ứng của người bệnh để xử trí ngay nếu có dấu hiệu bất thường.

Cảm nhận của người bệnh trong và ngay sau khi truyền thuốc

Trong lúc thuốc hóa trị được truyền vào tĩnh mạch, đa số người bệnh không có cảm giác đau đớn, ngoại trừ vết chích kim ban đầu. Tuy nhiên, nếu xuất hiện cảm giác đau nhức, nóng rát hoặc sưng tấy dọc theo đường truyền, người bệnh cần lập tức thông báo cho điều dưỡng vì đây có thể là hiện tượng thuốc thoát mạch ra mô liên kết xung quanh.

Ngay sau khi kết thúc buổi truyền, một số người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, đắng miệng hoặc hơi buồn nôn nhẹ, trong khi nhiều người khác vẫn cảm thấy tương đối tỉnh táo và sinh hoạt bình thường trong ngày đầu tiên. Các phản ứng phụ thường bắt đầu biểu hiện rõ hơn sau 24 đến 48 giờ. Sau khi nhân viên y tế kiểm tra các chỉ số sinh hiệu ổn định tại phòng lưu bệnh, người bệnh thường có thể ra về trong ngày mà không cần nằm viện điều trị nội trú.

Quá trình hồi phục và theo dõi sức khỏe tại nhà

Khoảng thời gian nghỉ giữa các chu kỳ là giai đoạn cơ thể tự sửa chữa các tổn thương và phục hồi thể lực. Trong tuần đầu tiên sau điều trị, người bệnh có thể gặp các phản ứng phụ như mệt mỏi thể chất, buồn nôn, chán ăn, khô miệng hoặc rối loạn tiêu hóa. Hiện tượng rụng tóc thường bắt đầu xuất hiện sau một đến hai chu kỳ đầu tiên tùy thuộc vào nhóm thuốc sử dụng.

Giai đoạn từ ngày thứ 7 đến ngày thứ 14 sau buổi truyền là thời điểm tủy xương bị ức chế nhiều nhất, dẫn đến giảm sức đề kháng và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Người bệnh cần chú ý giữ gìn vệ sinh cá nhân, ăn thức ăn nấu chín kỹ, uống đủ nước và hạn chế đến nơi đông người. Việc ghi chép lại các triệu chứng xuất hiện mỗi ngày vào sổ theo dõi sẽ giúp bác sĩ đánh giá khả năng dung nạp của cơ thể và điều chỉnh phác đồ phù hợp trong chu kỳ kế tiếp.

Lưu ý an toàn

Người bệnh hóa trị tuyệt đối không tự ý sử dụng thêm các loại thuốc nam, thuốc bắc hoặc thực phẩm chức năng liều cao mà chưa hỏi ý kiến bác sĩ điều trị, vì chúng có thể tương tác làm giảm hiệu quả chống ung thư hoặc tăng độc tính lên gan thận. Khi ở nhà, nếu người bệnh bị sốt từ 38 độ C trở lên, ớn lạnh, nôn liên tục không uống được nước, tiêu chảy nặng hoặc chảy máu bất thường, gia đình cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện để được cấp cứu và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Điều trị hóa trị là một chặng đường cần sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh, gia đình và nhân viên y tế. Việc hiểu rõ từng bước diễn ra trong buổi truyền thuốc cũng như cách theo dõi sức khỏe tại nhà sẽ giúp người bệnh giảm bớt tâm lý lo âu, chủ động kiểm soát các phản ứng phụ và nâng cao hiệu quả điều trị tổng thể.