Dị ứng thuốc AstraZeneca và những lưu ý an toàn cần biết

Dị ứng thuốc astrazeneca là gì?

Dị ứng thuốc AstraZeneca được hiểu là phản ứng quá mẫn của hệ thống miễn dịch đối với các thành phần hoạt chất sinh học hoặc tá dược có trong thuốc và vắc xin do tập đoàn dược phẩm AstraZeneca sản xuất, nổi bật nhất trong thực tế lâm sàng là vắc xin phòng COVID-19 mang tên ChAdOx1-S. Trong y khoa, phản ứng dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm một chất vô hại là tác nhân xâm nhập lạ và kích hoạt chuỗi phản ứng giải phóng các chất trung gian hóa học như histamin, gây tổn thương mô và biểu hiện triệu chứng trên da, đường hô hấp, hệ tuần hoàn hoặc hệ tiêu hóa.

Phần lớn các trường hợp dị ứng thuốc chỉ biểu hiện ở mức độ nhẹ đến trung bình, nhưng một tỷ lệ rất nhỏ có thể tiến triển thành sốc phản vệ đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được cấp cứu hồi sức kịp thời. Do đó, việc hiểu đúng bản chất dị ứng giúp người dân tránh hoang mang cực đoan nhưng không chủ quan trước các dấu hiệu bất thường.

Phân biệt tác dụng phụ thông thường và phản ứng dị ứng thực sự

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa phản ứng sinh lý thông thường sau tiêm với phản ứng dị ứng thực sự. Sau khi tiêm vắc xin AstraZeneca, hệ thống miễn dịch được kích hoạt để tạo kháng thể, dẫn đến các phản ứng phổ biến như sốt nhẹ, ớn lạnh, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ bắp hoặc sưng đỏ tại vị trí tiêm. Đây là những dấu hiệu lành tính, tự thuyên giảm sau một đến hai ngày và không đe dọa tính mạng.

Ngược lại, phản ứng dị ứng là sự đáp ứng quá mẫn bất thường của hệ miễn dịch đối với các thành phần trong dược phẩm. Dị ứng thực sự thường biểu hiện bằng phát ban ngứa rải rác hoặc toàn thân, nổi mề đay, sưng mí mắt, môi hoặc họng. Ở mức độ nghiêm trọng nhất, phản vệ có thể xảy ra nhanh chóng với tình trạng tụt huyết áp, co thắt phế quản gây khó thở dữ dội, đòi hỏi cấp cứu khẩn cấp. Việc phân biệt rõ hai nhóm phản ứng này giúp người dùng không hoang mang không cần thiết, đồng thời không bỏ sót các tín hiệu nguy hiểm.

Nguyên nhân gây dị ứng và nhóm đối tượng có nguy cơ cao

Phản ứng dị ứng khi dùng thuốc hoặc vắc xin AstraZeneca thường liên quan đến sự nhạy cảm của cơ thể với hoạt chất chính hoặc các tá dược đi kèm trong công thức bào chế. Một trong những thành phần tá dược được quan tâm là polysorbate 80, chất diện hoạt có mặt trong nhiều loại chế phẩm sinh học và vắc xin.

Những đối tượng có nguy cơ cao gặp biến cố dị ứng bao gồm người có tiền sử phản vệ hoặc dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của thuốc, người từng bị phản ứng dị ứng nặng sau liều tiêm trước đó, hoặc người có tiền sử dị ứng với polysorbate. Đối với người có cơ địa viêm mũi dị ứng thông thường, dị ứng thức ăn nhẹ hoặc hen suyễn đã kiểm soát tốt, nguy cơ không tăng cao nhưng vẫn cần được bác sĩ đánh giá kỹ lưỡng trước khi quyết định can thiệp.

Quy trình sàng lọc và nguyên tắc theo dõi an toàn sau tiêm

Quy trình sàng lọc trước tiêm là bước bắt buộc để phát hiện sớm các nguy cơ phản ứng dị ứng. Người bệnh cần cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử bệnh lý, tiền sử dùng thuốc, các loại thực phẩm từng gây kích ứng và những lần nhập viện cấp cứu do phản vệ trước đây. Nhân viên y tế sẽ dựa trên dữ liệu này để phân loại chỉ định tiêm chủng, hoãn tiêm hoặc chuyển tuyến tiêm tại bệnh viện có đầy đủ phương tiện hồi sức.

Sau khi tiêm vắc xin hoặc sử dụng thuốc tiêm, việc lưu lại theo dõi tối thiểu ba mươi phút tại cơ sở y tế là quy định an toàn quan trọng nhất. Hầu hết các phản ứng quá mẫn nghiêm trọng như sốc phản vệ đều diễn ra trong khoảng thời gian này. Cơ sở y tế luôn có sẵn hộp thuốc cấp cứu phản vệ chứa adrenaline, dịch truyền và oxy y tế để can thiệp lập tức, bảo toàn tính mạng cho người bệnh.

Các bước xử trí đúng cách khi nghi ngờ có phản ứng dị ứng

Sau khi rời cơ sở y tế, người tiêm cần tiếp tục tự theo dõi sức khỏe tại nhà trong vòng 48 đến 72 giờ và luôn có người thân bên cạnh hỗ trợ. Nếu xuất hiện các triệu chứng nhẹ như nổi vài nốt ban ngứa thoáng qua, cần liên hệ đường dây nóng y tế để được hướng dẫn theo dõi.

Tuy nhiên, người bệnh phải ngay lập tức quay trở lại phòng cấp cứu gần nhất nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm nào. Các dấu hiệu này bao gồm cảm giác nghẹn họng, khàn tiếng, khó thở, thở rít, thở khò khè, sưng phù môi, mặt hoặc lưỡi, chóng mặt dữ dội, vã mồ hôi, da tái lạnh hoặc ngất xỉu. Tuyệt đối không tự ý dùng các bài thuốc dân gian, đắp lá hoặc tự mua thuốc uống khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Mỗi người có cơ địa và tiền sử dị ứng riêng biệt, do đó việc chỉ định tiêm chủng hoặc sử dụng thuốc bắt buộc phải có sự thăm khám trực tiếp của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc chống dị ứng để tự điều trị tại nhà khi xuất hiện các triệu chứng hô hấp hoặc tuần hoàn nguy cấp.

Tóm tắt

Phản ứng dị ứng nghiêm trọng sau khi sử dụng vắc xin hay thuốc của AstraZeneca là biến cố hiếm gặp nhưng đòi hỏi sự cẩn trọng cao độ. Việc khai báo tiền sử dị ứng trung thực, theo dõi sát sao sau tiêm chủng và đến cơ sở y tế kịp thời khi có dấu hiệu bất thường là chìa khóa bảo vệ sức khỏe an toàn.