Dị ứng paracetamol gây sưng mắt: Nguyên nhân và cách xử trí

Dị ứng paracetamol sưng mắt là gì?

Paracetamol, còn có tên gọi là acetaminophen, là hoạt chất quen thuộc được sử dụng rộng rãi để giảm các cơn đau từ nhẹ đến vừa và hạ sốt trong nhiều bệnh lý thông thường. Đa số người dùng dung nạp tốt paracetamol, nhưng ở một số cơ địa nhạy cảm, hệ thống miễn dịch có thể phản ứng quá mức với hoạt chất này.

Dị ứng paracetamol biểu hiện bằng nhiều mức độ khác nhau, từ các phản ứng nhẹ trên da đến các hội chứng nghiêm trọng đe dọa tính mạng. Trong đó, sưng nề quanh mắt là dạng phản ứng phù mạch thường gặp, phản ánh tình trạng giãn mạch và ứ đọng dịch dưới mô mềm vùng mắt do tác động của các chất trung gian gây viêm. Nhận thức đúng về tình trạng này giúp người bệnh chủ động phòng tránh rủi ro sốc phản vệ và bảo vệ an toàn cho bản thân trong quá trình sử dụng dược phẩm.

Cơ chế gây phù nề mi mắt khi cơ thể phản ứng với paracetamol

Sưng mắt sau khi uống paracetamol là một biểu hiện của phản ứng phù mạch, xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm hoạt chất paracetamol hoặc các chất chuyển hóa của thuốc là tác nhân gây hại. Quá trình này kích hoạt tế bào mast giải phóng histamin cùng hàng loạt chất trung gian hóa học vào tuần hoàn.

Các hóa chất trung gian làm tăng tính thấm thành mạch và giãn các mao mạch nhỏ tại vùng mô liên kết lỏng lẻo quanh hốc mắt. Huyết tương thoát ra khỏi lòng mạch tích tụ nhanh chóng ở mô dưới da mi mắt, dẫn đến hiện tượng mi mắt căng mọng, phù nề, ngứa ngáy và cản trở tầm nhìn. Cơ chế này có thể liên quan đến phản ứng qua trung gian kháng thể IgE hoặc do sự ức chế nhẹ enzym cyclooxygenase gây mất cân bằng chuyển hóa acid arachidonic ở một số cá nhân nhạy cảm. Hiện tượng này có thể xảy ra ngay ở người từng nhiều lần sử dụng paracetamol trước đó mà không gặp trở ngại nào.

Các triệu chứng đi kèm cần chú ý khi bị dị ứng paracetamol

Biểu hiện dị ứng paracetamol có thể xuất hiện rất nhanh chỉ sau vài phút hoặc kéo dài vài giờ sau khi uống. Ngoài sưng nề mi mắt một bên hoặc cả hai bên, người bệnh thường nhận thấy vùng da quanh mắt đỏ ửng, cảm giác căng tức, nóng rát hoặc ngứa ngáy dữ dội. Nhiều trường hợp còn kèm theo chảy nước mắt liên tục và xung huyết kết mạc.

Đáng lưu ý, sưng mắt hiếm khi xuất hiện đơn độc mà thường đi kèm các triệu chứng da liễu khác như phát ban dát sẩn, nổi mề đay từng mảng khắp ngực, bụng hoặc toàn thân. Người bệnh cũng có thể bị phù nề ở các vị trí khác như môi, lưỡi, vòm họng hoặc bàn tay. Một số dấu hiệu cảnh báo phản ứng nặng bao gồm ngứa ngáy trong cổ họng, khàn giọng, tức ngực, khó thở, thở rít, chóng mặt hoặc buồn nôn. Sự xuất hiện của các triệu chứng đường hô hấp và tuần hoàn cho thấy phản ứng đang tiến triển thành sốc phản vệ, đòi hỏi phải được can thiệp y tế khẩn cấp.

Hướng dẫn xử trí bước đầu an toàn khi phát hiện sưng mắt

Khi nghi ngờ bị dị ứng paracetamol gây sưng mắt, hành động đầu tiên và quan trọng nhất là ngừng ngay lập tức thuốc đang sử dụng, bao gồm cả các loại thuốc phối hợp trị cảm cúm hoặc giảm đau khác. Người bệnh tuyệt đối không tự ý uống thêm bất kỳ viên thuốc hạ sốt nào khác để tránh làm tình trạng dị ứng trở nên nghiêm trọng hơn.

Người bệnh nên giữ tư thế ngồi nghỉ ngơi thoải mái, nới lỏng quần áo và giữ bình tĩnh để tránh làm tăng áp lực tuần hoàn. Có thể dùng khăn sạch thấm nước mát chườm nhẹ lên vùng quanh mắt để hỗ trợ làm dịu cảm giác nóng rát, tránh day dụi mắt làm tổn thương giác mạc. Người nhà cần theo dõi sát nhịp thở, giọng nói và mức độ tỉnh táo của người bệnh. Nếu tình trạng sưng mắt lan nhanh kèm theo khó thở, sưng môi lưỡi hoặc choáng váng, cần gọi xe cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến ngay phòng cấp cứu của bệnh viện gần nhất để được bác sĩ tiêm thuốc kháng dị ứng hoặc adrenaline kịp thời.

Lựa chọn thay thế và phòng ngừa tái phát dị ứng paracetamol

Sau khi đã ổn định tình trạng dị ứng, người bệnh cần lưu ý tuyệt đối không sử dụng lại paracetamol dưới bất kỳ tên thương mại nào, chẳng hạn như panadol, efferalgan, hapacol hoặc các chế phẩm hạ sốt phối hợp. Việc ghi chép tiền sử dị ứng paracetamol vào sổ khám bệnh và thông báo cho nhân viên y tế trong mọi lần khám chữa bệnh sau này là biện pháp bảo vệ bản thân thiết yếu.

Khi có nhu cầu giảm đau hoặc hạ sốt trong tương lai, người bệnh không được tự ý đổi sang các thuốc kháng viêm không steroid như ibuprofen, meloxicam hay diclofenac mà không có hướng dẫn từ bác sĩ. Một tỷ lệ nhất định người dị ứng paracetamol có thể có phản ứng chéo với nhóm thuốc này. Bác sĩ chuyên khoa dị ứng hoặc bác sĩ điều trị sẽ đánh giá mức độ nhạy cảm của cơ thể và chỉ định các nhóm thuốc thay thế an toàn hơn hoặc hướng dẫn các biện pháp hạ nhiệt vật lý khi cần thiết.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y khoa thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của nhân viên y tế chuyên môn. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc chống dị ứng, thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay tự ý chuyển đổi sang các loại thuốc giảm đau khác khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Mọi biểu hiện khó thở, tức ngực, nghẹn họng cần được cấp cứu y tế ngay lập tức.

Tóm tắt

Dị ứng paracetamol gây sưng mắt là phản ứng bất lợi không thể xem nhẹ, phản ánh sự nhạy cảm của hệ miễn dịch đối với hoạt chất giảm đau hạ sốt quen thuộc này. Việc ngừng thuốc tức thì, theo dõi sát các biểu hiện toàn thân và đến cơ sở y tế là nguyên tắc cốt lõi giúp bảo vệ an toàn tính mạng. Người bệnh cần ghi nhớ tiền sử dị ứng thuốc của bản thân, luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào nhằm phòng ngừa các phản ứng tái phát nguy hiểm.