Dị ứng ở trẻ sơ sinh: Dấu hiệu và nguyên tắc xử trí

Dị ứng ở trẻ sơ sinh là gì?

Dị ứng ở trẻ sơ sinh là hiện tượng hệ thống miễn dịch xem các chất vốn vô hại như đạm sữa, phấn hoa, bụi nhà hoặc chất liệu vải là mối đe dọa và kích hoạt phản ứng phòng vệ thông qua kháng thể. Sự giải phóng các chất trung gian hóa học, đặc biệt là histamin, gây ra tình trạng viêm nhiễm cục bộ hoặc toàn thân ở trẻ sơ sinh.

Khác với trẻ lớn và người trưởng thành, cơ thể trẻ sơ sinh rất nhạy cảm và hàng rào bảo vệ da lẫn niêm mạc ruột đều còn nhiều lỗ hổng sinh lý. Tình trạng dị ứng nếu không được phát hiện kịp thời có thể làm gián đoạn việc hấp thu dinh dưỡng, khiến trẻ chậm tăng cân, thiếu máu mạn tính hoặc dẫn đến các bệnh lý cơ địa kéo dài như viêm da cơ địa và hen suyễn trong tương lai. Do đó, việc theo dõi sát sao các biến đổi trên cơ thể trẻ sơ sinh là điều vô cùng cần thiết.

Các dạng dị ứng thường gặp ở trẻ sơ sinh

Hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh còn non nớt nên rất dễ phản ứng quá mẫn với các dị nguyên từ môi trường sống và nguồn dinh dưỡng. Dạng phổ biến hàng đầu là dị ứng đạm sữa bò, xảy ra khi hệ thống miễn dịch nhận diện sai các protein trong sữa công thức hoặc qua sữa mẹ là yếu tố gây hại.

Bên cạnh dị ứng thức ăn, trẻ sơ sinh cũng có thể gặp phải viêm da tiếp xúc do các chất gây kích ứng có trong xà phòng, nước giặt xả, tã lót hoặc sợi vải nhân tạo. Một số trường hợp khác liên quan đến dị ứng thời tiết, mạt bụi nhà hoặc lông động vật nuôi trong gia đình, khiến đường hô hấp và làn da của trẻ bị kích ứng kéo dài.

Dấu hiệu dị ứng trên da và đường tiêu hóa ở trẻ sơ sinh

Làn da và hệ tiêu hóa là hai cơ quan biểu hiện rõ rệt nhất khi trẻ sơ sinh bị dị ứng. Trên da, phụ huynh có thể quan sát thấy các nốt ban đỏ, mụn nước li ti, mảng mề đay phù nề hoặc tình trạng chàm sữa ở hai bên má, nếp gấp cổ, khuỷu tay và bẹn. Trẻ thường quấy khóc, bứt rứt và hay cọ xát cơ thể do cảm giác ngứa ngáy dữ dội.

Ở đường tiêu hóa, phản ứng dị ứng có thể khiến trẻ sơ sinh thường xuyên nôn trớ dữ dội sau khi bú, chướng bụng, sôi bụng và quấy khóc từng cơn vì đau thắt đại tràng. Tình trạng đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, phân có lẫn chất nhầy hoặc vệt máu tươi là dấu hiệu kinh điển của dị ứng đường tiêu hóa cần được thăm khám y khoa ngay.

Biểu hiện dị ứng đường hô hấp và phản ứng toàn thân

Một số trẻ sơ sinh có phản ứng dị ứng biểu hiện qua đường hô hấp với các dấu hiệu như nghẹt mũi kéo dài, thở khò khè, ho dai dẳng, hắt hơi liên tục hoặc chảy nước mũi trong mà không kèm theo sốt nhiễm trùng. Những biểu hiện này dễ bị nhầm lẫn với cảm lạnh thông thường nên thường bị phát hiện muộn.

Trong trường hợp phản ứng dị ứng nghiêm trọng diễn tiến thành sốc phản vệ, trẻ sơ sinh có thể bị sưng phù mi mắt, môi, tím tái quanh miệng, thở rít, khó thở rõ rệt, li bì hoặc lơ mơ. Đây là biến cố y khoa khẩn cấp đe dọa tính mạng, đòi hỏi gia đình phải đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức mà không được chậm trễ.

Nguyên tắc xử trí và chăm sóc trẻ sơ sinh bị dị ứng

Nguyên tắc cốt lõi trong xử trí dị ứng ở trẻ sơ sinh là xác định và loại trừ triệt để dị nguyên gây dị ứng. Nếu trẻ nghi ngờ dị ứng đạm sữa bò, bác sĩ chuyên khoa nhi có thể tư vấn đổi sang sữa công thức thủy phân hoàn toàn hoặc sữa chứa axit amin. Đối với trẻ bú mẹ hoàn toàn, người mẹ cần thực hiện chế độ kiêng cữ các thực phẩm dễ gây kích ứng như sữa động vật, hải sản, đậu nành theo hướng dẫn chuyên môn.

Bên cạnh đó, việc chăm sóc da hằng ngày đóng vai trò rất quan trọng trong việc phục hồi hàng rào bảo vệ da. Phụ huynh nên tắm cho trẻ bằng nước ấm vừa phải trong thời gian ngắn, lựa chọn quần áo cotton thoáng mát và duy trì độ ẩm phòng ngủ phù hợp. Mọi loại thuốc kháng histamin, kem bôi da chống viêm đều phải do bác sĩ chỉ định cụ thể sau khi thăm khám lâm sàng.

Lưu ý an toàn

Không tự ý cho trẻ sơ sinh uống các loại thuốc chống dị ứng, thuốc chống nôn hoặc men tiêu hóa khi chưa có chẩn đoán y khoa chính xác. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các bài thuốc truyền miệng, đắp lá cây hoặc bôi dầu nóng lên vùng da tổn thương của trẻ sơ sinh vì nguy cơ nhiễm trùng máu và bỏng da rất cao. Khi trẻ có biểu hiện khó thở, bỏ bú hoặc nôn ói nhiều, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.

Tóm tắt

Dị ứng ở trẻ sơ sinh đòi hỏi sự quan sát tỉ mỉ và can thiệp y khoa kịp thời để bảo vệ sức khỏe của trẻ. Phụ huynh không nên tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng mà cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ nhi khoa nhằm xác định đúng nguyên nhân gây dị ứng, từ đó xây dựng kế hoạch dinh dưỡng và chăm sóc an toàn cho sự phát triển của trẻ.