Dị ứng mắt là gì và cách chăm sóc, khắc phục

Dị ứng mắt là gì?

Dị ứng mắt, hay còn gọi trong y khoa là viêm kết mạc dị ứng, xảy ra khi lớp màng mỏng trong suốt che phủ tròng trắng và lót bên trong mí mắt bị kích ứng bởi các chất vô hại đối với người bình thường. Khi tiếp xúc với các dị nguyên này, hệ thống miễn dịch của người có cơ địa nhạy cảm sẽ nhận diện nhầm chúng là mối đe dọa nguy hiểm. Cơ thể lập tức sản sinh ra kháng thể IgE đặc hiệu bám vào các tế bào mast nằm rải rác trên bề mặt kết mạc.

Sự tương tác này kích hoạt các tế bào mast vỡ ra và giải phóng hàng loạt hoạt chất trung gian hóa học, trong đó chủ yếu là histamin. Histamin nhanh chóng làm giãn các mao mạch, tăng tính thấm thành mạch và kích thích các đầu mút dây thần kinh cảm giác vùng mắt, gây nên tình trạng sung huyết, phù kết mạc và ngứa ngáy râm ran. Dị ứng mắt không phải là bệnh lây nhiễm nhưng nếu không được nhận biết và kiểm soát đúng cách, tình trạng viêm kéo dài có thể gây khó chịu mãn tính và ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng thị giác.

Các tác nhân kích hoạt phản ứng dị ứng ở mắt

Hiện tượng dị ứng ở mắt xảy ra khi kết mạc tiếp xúc với các dị nguyên lơ lửng trong không khí hoặc các chất tiếp xúc trực tiếp. Phấn hoa từ cây cối, cỏ dại và bào tử nấm mốc trong thời điểm giao mùa là nguyên nhân phổ biến gây viêm kết mạc dị ứng theo mùa. Bên cạnh đó, các yếu tố trong nhà như mạt bụi nhà ẩn nấp trong chăn ga gối nệm, lông và vảy da thú cưng, khói thuốc lá cũng như mùi hóa chất tẩy rửa cũng thường xuyên kích hoạt phản ứng quá mẫn quanh năm.

Ngoài các dị nguyên hô hấp, mắt còn có nguy cơ kích ứng từ các sản phẩm chăm sóc cá nhân như mỹ phẩm vùng mắt, phấn trang điểm, mascara hoặc dung dịch ngâm kính áp tròng kém chất lượng. Khi các thành phần này tiếp xúc với niêm mạc mắt, cơ thể sẽ kích hoạt chuỗi phản ứng miễn dịch phức tạp, làm giãn mạch máu kết mạc và giải phóng các chất trung gian hóa học gây nên cảm giác khó chịu kéo dài.

Biểu hiện điển hình giúp nhận diện mắt bị dị ứng

Dấu hiệu đặc trưng và nổi bật nhất của dị ứng mắt là cảm giác ngứa ngáy dữ dội, thôi thúc người bệnh muốn dụi mắt liên tục. Ngay sau đó, mắt thường trở nên đỏ ửng do các mạch máu nông trên màng kết mạc bị giãn nở. Tình trạng sung huyết kết mạc có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai bên mắt tùy thuộc vào mức độ tiếp xúc với dị nguyên.

Bên cạnh biểu hiện ngứa và đỏ, người bệnh thường bị chảy nước mắt giàn giụa kèm theo cảm giác nóng rát, xốn xộm như có hạt cát cọ xát bên trong mi mắt. Mi mắt có thể phù nề, sưng húp, gây nặng mắt và khó mở to vào buổi sáng. Chất tiết ở mắt bị dị ứng thường trong, loãng và nhiều nước, khác biệt rõ rệt với chất dịch nhầy mủ màu vàng xanh đặc dính thường gặp trong các trường hợp viêm kết mạc do vi khuẩn.

Biện pháp chăm sóc và xoa dịu mắt tại nhà

Nguyên tắc quan trọng đầu tiên khi xử trí mắt dị ứng là rửa sạch dị nguyên bằng nước muối sinh lý vô trùng hoặc các loại nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản. Việc nhỏ nước mắt nhân tạo nhiều lần trong ngày giúp bôi trơn bề mặt nhãn cầu, làm loãng nồng độ dị nguyên và làm sạch kết mạc nhẹ nhàng mà không gây kích ứng thêm cho mắt.

Để giảm bớt cảm giác ngứa rát và sưng nề mi mắt, người bệnh có thể áp dụng biện pháp chườm lạnh. Sử dụng một chiếc khăn sạch bọc ngoài túi đá hoặc gạc y tế thấm nước mát đắp lên vùng mắt nhắm kín trong khoảng mười đến mười lăm phút mỗi lần. Nhiệt độ mát lạnh sẽ giúp làm co các mạch máu nhỏ dưới kết mạc, ức chế giải phóng các chất gây ngứa và mang lại cảm giác dịu nhẹ nhanh chóng cho đôi mắt đang kích ứng.

Hướng can thiệp y khoa khi tình trạng dị ứng kéo dài

Khi các biện pháp chăm sóc tại nhà không mang lại hiệu quả mong muốn, người bệnh cần đến khám tại chuyên khoa mắt để được bác sĩ chỉ định giải pháp điều trị phù hợp. Trong y khoa, các nhóm thuốc nhỏ mắt kháng histamin hoặc thuốc ổn định màng dưỡng bào thường được ưu tiên chỉ định nhằm ngăn chặn giải phóng histamin, từ đó cắt đứt triệu chứng ngứa và đỏ mắt nhanh chóng.

Đối với những trường hợp viêm kết mạc dị ứng nặng, phù nề kết mạc nghiêm trọng, bác sĩ có thể cân nhắc kê đơn thuốc nhỏ mắt chống viêm nhóm non-steroid hoặc nhóm corticosteroid trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, việc sử dụng các thuốc chứa corticoid bắt buộc phải có sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa mắt để kiểm soát nhãn áp, ngăn ngừa nguy cơ tăng áp lực nội nhãn dẫn đến glôcôm hoặc đục thủy tinh thể thứ phát. Bác sĩ cũng có thể phối hợp thêm thuốc kháng histamin đường uống nếu người bệnh có kèm theo triệu chứng viêm mũi dị ứng.

Những sai lầm cần tránh để bảo vệ kết mạc và thị lực

Phản xạ tự nhiên của hầu hết mọi người khi bị ngứa mắt là đưa tay lên dụi mạnh. Tuy nhiên, hành động dụi mắt sẽ giải phóng thêm nhiều histamin hơn vào mô kết mạc, khiến cảm giác ngứa ngáy càng trở nên dữ dội. Không những vậy, lực cọ xát mạnh từ ngón tay còn có nguy cơ làm xước rách biểu mô giác mạc, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm loét giác mạc nguy hiểm.

Thói quen tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt phối hợp nhiều thành phần hoặc thuốc nhỏ chứa kháng sinh, corticoid trôi nổi mà không có đơn thuốc của bác sĩ cũng là sai lầm phổ biến. Việc dùng sai thuốc không những không trị được căn nguyên dị ứng mà còn có thể gây độc cho tế bào biểu mô bề mặt mắt. Ngoài ra, việc đắp lá cây, xông hơi nước nóng hay các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc lên mắt tuyệt đối không được thực hiện vì nguy cơ nhiễm trùng và bỏng giác mạc rất cao.

Lưu ý an toàn

Thông tin cung cấp trong bài viết chỉ nhằm mục đích nâng cao nhận thức sức khỏe cộng đồng và không thể thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid hoặc kháng sinh khi chưa được bác sĩ chỉ định. Mọi can thiệp bằng thuốc cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho thị lực.

Tóm tắt

Dị ứng mắt tuy gây nhiều phiền toái và bất tiện trong sinh hoạt nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu nhận biết sớm và chăm sóc đúng cách. Người bệnh nên chủ động phòng tránh các tác nhân gây kích ứng, vệ sinh mắt hằng ngày và thăm khám bác sĩ chuyên khoa mắt định kỳ để bảo vệ thị lực an toàn, lâu dài.