Dị ứng hải sản bị ngứa: Nguyên nhân và cách xử trí

Dị ứng hải sản bị ngứa là gì?

Dị ứng hải sản là một dạng dị ứng thực phẩm mạn tính và thường kéo dài suốt đời ở đa số người bệnh. Khi cơ thể tiếp xúc với các nhóm động vật giáp xác như tôm, cua, tôm hùm hoặc động vật thân mềm như mực, bạch tuộc, ngao, sò, hệ thống miễn dịch sẽ kích hoạt kháng thể chống lại những protein đặc hiệu. Phản ứng này thúc đẩy dưỡng bào giải phóng chất trung gian hóa học histamin vào các mô dưới da và niêm mạc. Sự giãn mạch máu cục bộ và kích thích các đầu mút dây thần kinh cảm giác dẫn đến hiện tượng đỏ da, phù nề và tạo cảm giác ngứa ngáy châm chích dữ dội. Mức độ ngứa có thể từ râm ran nhẹ cho đến nổi sẩn mề đay từng mảng lớn lan rộng. Mặc dù nhiều trường hợp ngứa chỉ diễn ra thoáng qua và tự thoái lui, người bệnh tuyệt đối không nên xem nhẹ vì tình trạng dị ứng có thể nhanh chóng tiến triển phức tạp ảnh hưởng đến đường thở và tuần hoàn máu.

Cơ chế gây ngứa khi cơ thể dị ứng với hải sản

Nguyên nhân trực tiếp tạo nên cảm giác ngứa ngáy sau khi ăn hải sản là phản ứng quá mẫn qua trung gian kháng thể IgE. Trong các loại hải sản, đặc biệt là nhóm giáp xác, chứa protein tropomyosin chịu nhiệt rất cao, cùng các loại protein khác như arginine kinase hay chuỗi nhẹ myosin. Khi người có cơ địa nhạy cảm dung nạp các protein này, tế bào lympho B sẽ sản sinh lượng lớn kháng thể đặc hiệu gắn lên bề mặt dưỡng bào và bạch cầu ái kiềm.

Ở những lần tiếp xúc tiếp theo, kháng nguyên hải sản nhanh chóng liên kết với các kháng thể này, kích hoạt quá trình phóng thích ồ ạt histamin, leucotrien và prostaglandin vào dòng máu. Histamin khi gắn vào thụ thể H1 tại mạch máu dưới da sẽ gây giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch tạo nên các nốt phù cục bộ, đồng thời kích thích mạnh mẽ sợi thần kinh cảm giác khiến người bệnh cảm thấy ngứa ngáy liên tục, bứt rứt không yên.

Các biểu hiện ngứa ngáy thường gặp và triệu chứng đi kèm

Cảm giác ngứa do dị ứng hải sản thường khởi phát khá đột ngột, phổ biến nhất là tình trạng ngứa châm chích quanh vòm họng, môi và lưỡi ngay trong bữa ăn hoặc sau khi ăn khoảng 30 phút đến 2 giờ. Sau đó, cơn ngứa nhanh chóng lan tỏa ra các vùng da mỏng như cổ, ngực, bụng và bẹn. Da người bệnh bắt đầu ửng đỏ, xuất hiện các nốt sẩn phù màu hồng nhạt hoặc trắng với ranh giới rõ ràng, còn được gọi là mày đay cấp tính.

Bên cạnh tổn thương ngứa trên da, một số người còn gặp phải hiện tượng phù mạch, biểu hiện qua sưng mí mắt, sưng môi, sưng dái tai hoặc cảm giác vướng víu trong cổ họng. Hệ tiêu hóa cũng có thể phản ứng với các dấu hiệu như buồn nôn, đau bụng quặn thắt hoặc tiêu chảy nhẹ. Việc theo dõi chặt chẽ tiến triển của các biểu hiện này là rất quan trọng để kịp thời phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng.

Cách xử trí ban đầu giúp giảm ngứa an toàn tại nhà

Khi nhận thấy biểu hiện ngứa sau khi ăn hải sản, bước đầu tiên và quan trọng nhất là phải lập tức ngừng tiêu thụ tất cả các món ăn có chứa hải sản hoặc nghi ngờ nhiễm chéo. Người bệnh nên uống nhiều nước lọc ấm để hỗ trợ cơ thể đào thải dị nguyên qua hệ bài tiết, đồng thời súc miệng kỹ nhằm loại bỏ các mảnh vụn thức ăn còn sót lại trong khoang miệng.

Để làm dịu cơn ngứa ngoài da, có thể áp dụng biện pháp chườm mát bằng khăn sạch nhúng nước mát lên vùng da nổi mẩn trong khoảng mười đến mười lăm phút. Tuyệt đối không cào gãi mạnh vì hành động này có thể làm trầy xước biểu bì da, dẫn đến tổn thương thứ phát và nguy cơ nhiễm trùng do vi khuẩn xâm nhập. Người bệnh nên mặc quần áo rộng rãi, chất liệu cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt để tránh cọ xát gây kích ứng thêm cho bề mặt da.

Định hướng can thiệp y khoa và sử dụng thuốc hỗ trợ

Trong trường hợp ngứa ngáy nhiều, nổi mề đay gây khó chịu đáng kể nhưng không có dấu hiệu khó thở hay tụt huyết áp, bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn có thể chỉ định các nhóm thuốc giảm dị ứng phù hợp. Nhóm thuốc kháng histamin thế hệ hai đường uống thường được ưu tiên lựa chọn do hiệu quả ức chế thụ thể H1 kéo dài và ít gây buồn ngủ hơn so với thế hệ thứ nhất, giúp kiểm soát tốt tình trạng ngứa và sẩn phù da.

Đối với những phản ứng ngứa kèm viêm da dai dẳng, nhân viên y tế có thể cân nhắc kê thêm kem bôi dịu da hoặc thuốc bôi phù hợp theo đợt ngắn. Mọi loại thuốc dùng qua đường uống hoặc bôi thoa ngoài da đều cần tuân thủ theo đúng hướng dẫn chuyên môn của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc kháng dị ứng hoặc sử dụng các loại thuốc nam, lá cây đắp lên da vì có thể gây viêm da tiếp xúc bội nhiễm nguy hiểm.

Biện pháp chủ động phòng ngừa tái phát dị ứng hải sản

Cách phòng ngừa hiệu quả và bền vững nhất đối với dị ứng hải sản là chủ động loại bỏ hoàn toàn nhóm hải sản từng gây dị ứng ra khỏi thực đơn hàng ngày. Dị ứng hải sản hiếm khi tự khỏi ở người trưởng thành, do đó người có tiền sử dị ứng cần luôn đọc kỹ nhãn thành phần thực phẩm đóng gói, đặc biệt là các loại nước mắm, dầu hào, sốt hải sản, hạt nêm và thực phẩm chế biến sẵn.

Khi đi ăn tại nhà hàng hoặc các buổi tiệc bên ngoài, hãy thông báo rõ ràng cho nhân viên phục vụ và người chế biến về tình trạng cơ địa của bản thân để tránh tình trạng nhiễm chéo qua dầu chiên, chảo xào hoặc dụng cụ nấu nướng. Với những người từng có tiền sử phản ứng dị ứng mức độ nặng, việc thăm khám tại chuyên khoa dị ứng miễn dịch lâm sàng để được thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu và nhận tư vấn về kế hoạch dự phòng khẩn cấp là điều vô cùng cần thiết.

Lưu ý an toàn

Cơn ngứa do dị ứng hải sản có thể là dấu hiệu mở đầu của phản ứng sốc phản vệ đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu nếu cơn ngứa đi kèm với cảm giác khó thở, khò khè, nghẹn họng, khàn giọng, chóng mặt, vã mồ hôi, da tái lạnh hoặc tụt huyết áp. Tuyệt đối không tự ý chữa ngứa bằng các mẹo dân gian truyền miệng như tắm nước lá lạ hay bôi rượu, vôi lên da vì dễ gây bỏng rát và nhiễm trùng nguy hiểm.

Tóm tắt

Dị ứng hải sản bị ngứa là phản ứng miễn dịch thường gặp nhưng đòi hỏi thái độ xử trí bình tĩnh và khoa học. Việc ngừng ăn kịp thời, chăm sóc da đúng cách và sử dụng thuốc theo chỉ dẫn y tế sẽ giúp kiểm soát tốt các triệu chứng khó chịu. Luôn cẩn trọng trong chế độ ăn uống hàng ngày là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe và phòng tránh nguy cơ tái phát.