Dị ứng da sau khi tiêm vắc xin Covid-19 có đáng lo ngại không?

Dị ứng da sau khi tiêm vắc xin covid-19 là gì?

Dị ứng da sau khi tiêm vắc xin Covid-19 là tình trạng bề mặt da xuất hiện các biểu hiện kích ứng, viêm đỏ, sẩn phù hoặc ngứa ngáy sau khi cơ thể tiếp nhận kháng nguyên vắc xin cùng các tá dược đi kèm. Hiện tượng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, phản ánh sự tương tác phức tạp giữa các thành phần của chế phẩm sinh học với hệ thống miễn dịch của người tiêm.

Về bản chất sinh học, phản ứng da có thể bắt nguồn từ phản ứng quá mẫn tức thì qua trung gian kháng thể IgE, phản ứng miễn dịch qua trung gian tế bào xuất hiện muộn, hoặc đơn giản là phản ứng viêm cục bộ tại mô mềm nơi kim tiêm đi qua. Mặc dù tạo ra cảm giác khó chịu và bất an, phần lớn các trường hợp dị ứng da đơn thuần không đe dọa chức năng các cơ quan nội tạng và có xu hướng hồi phục hoàn toàn sau vài ngày đến một tuần nếu được chăm sóc đúng cách.

Các dạng tổn thương da thường gặp và thời điểm xuất hiện

Các tổn thương da sau tiêm vắc xin Covid-19 được chia thành hai nhóm chính dựa trên thời gian xuất hiện. Nhóm phản ứng tức thì xảy ra trong vòng bốn giờ đầu sau tiêm, biểu hiện qua tình trạng mày đay cấp tính, ngứa ngáy toàn thân hoặc phù mạch quanh mắt và môi. Nhóm phản ứng muộn xuất hiện sau vài ngày, thậm chí từ một đến hai tuần sau tiêm, thường là các nốt ban sẩn dạng sởi, ban dát đỏ hoặc mảng hồng ban ngứa lan tỏa quanh vị trí tiêm bắp.

Ngoài ra, một hiện tượng khá phổ biến là phản ứng tại chỗ muộn, biểu hiện bằng một quầng đỏ lớn, phù nề, nóng rát và ngứa rõ rệt xung quanh vết tiêm sau khoảng một tuần. Hầu hết các dạng phát ban muộn này liên quan đến cơ chế miễn dịch qua trung gian tế bào T hơn là dị ứng tức thì do kháng thể IgE, do đó ít có nguy cơ tiến triển thành các biến cố nguy kịch.

Mức độ nguy hiểm và ranh giới với phản vệ toàn thân

Phần lớn các biểu hiện dị ứng da sau tiêm chủng không đe dọa tính mạng và tự giới hạn trong thời gian ngắn. Tình trạng sưng đỏ khu trú hoặc ngứa ngáy nhẹ chỉ phản ánh hoạt động kích hoạt hệ thống miễn dịch của cơ thể để tạo kháng thể bảo vệ, không đồng nghĩa với việc cơ thể bị tổn thương nghiêm trọng.

Tuy nhiên, mức độ lo ngại sẽ tăng lên nếu tổn thương da đi kèm các triệu chứng toàn thân cảnh báo phản vệ. Người tiêm chủng cần đặc biệt cảnh giác khi phát ban da xuất hiện đồng thời với cảm giác nghẹn họng, khó thở, thở rít, khàn tiếng, chóng mặt, tụt huyết áp hoặc đau quặn bụng nôn mửa. Những trường hợp này phản ánh phản ứng quá mẫn toàn thân nghiêm trọng, đòi hỏi can thiệp cấp cứu y tế ngay lập tức chứ không đơn thuần là dị ứng da khu trú.

Biện pháp chăm sóc tại chỗ và xử trí ban đầu

Khi xuất hiện phát ban hoặc ngứa ngáy nhẹ quanh vị trí tiêm, người bệnh có thể áp dụng biện pháp chườm mát bằng khăn sạch để làm dịu cảm giác nóng rát và phù nề. Tránh chà xát mạnh hoặc gãi nhiều vì hành động này có thể làm trầy xước biểu bì, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây bội nhiễm mô mềm dưới da.

Người dân tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây, thuốc nam, cao dán hoặc các chất kích thích lên vùng da tổn thương. Nếu cảm giác ngứa ngáy gây khó chịu nhiều hoặc ban đỏ lan rộng, việc liên hệ với nhân viên y tế hoặc cơ sở tiêm chủng là bước đi cần thiết để được hướng dẫn sử dụng các thuốc làm dịu triệu chứng như kháng histamin đúng cách. Mọi đơn thuốc cần có sự chỉ định của bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc dị ứng miễn dịch lâm sàng.

Kế hoạch tiêm chủng các mũi tiếp theo khi từng có dị ứng da

Việc xuất hiện phản ứng dị ứng da sau mũi tiêm đầu tiên thường khiến người dân băn khoăn về độ an toàn của các mũi tiêm tiếp theo. Theo hướng dẫn chuyên môn của các hội dị ứng miễn dịch lâm sàng, những người chỉ bị phản ứng da nhẹ hoặc phản ứng tại chỗ xuất hiện muộn vẫn có thể tiếp tục tiêm mũi kế tiếp theo lịch hẹn.

Trước khi tiêm các mũi bổ sung, người tiêm chủng cần thông báo chi tiết cho bác sĩ khám sàng lọc về biểu hiện da từng gặp, thời gian xuất hiện và diễn tiến hồi phục. Bác sĩ sẽ cân nhắc loại vắc xin thay thế nếu cần thiết, hoặc chỉ định theo dõi sát thời gian sau tiêm tại cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị cấp cứu để đảm bảo an toàn tối đa cho người tiêm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người có biểu hiện bất thường trên da sau tiêm chủng tuyệt đối không tự ý mua thuốc bôi chứa corticoid nồng độ cao hoặc dùng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Mọi biểu hiện khó thở, sưng nề mặt hoặc choáng váng cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Phần lớn các phản ứng dị ứng da sau tiêm vắc xin Covid-19 là lành tính, có thể kiểm soát tốt và tự thoái lui mà không để lại di chứng lâu dài. Người được tiêm chủng cần chủ động theo dõi sát các biểu hiện của cơ thể trong những ngày đầu, giữ tâm lý bình tĩnh và trao đổi trực tiếp với bác sĩ để có hướng xử trí phù hợp cho các mũi tiêm tiếp theo.