Dị ứng cua và các bước xử trí khẩn cấp khi nghi ngờ sốc phản vệ

Dị ứng cua là gì?

Dị ứng cua thuộc nhóm dị ứng động vật giáp xác, hình thành do phản ứng quá mẫn của hệ miễn dịch đối với các protein đặc thù có trong thịt cua. Trong số các dị nguyên được xác định, tropomyosin là loại protein chính chịu trách nhiệm cho phần lớn các ca phản ứng nghiêm trọng và thường có tính bền nhiệt cao, không bị phá hủy qua quá trình nấu chín thông thường.

Khác với tình trạng ngộ độc thực phẩm hay không dung nạp dinh dưỡng, dị ứng cua liên quan trực tiếp đến kháng thể IgE gắn trên bề mặt dưỡng bào và bạch cầu ái kiềm. Khi tiếp xúc lại với dị nguyên, các tế bào này vỡ ra và giải phóng lượng lớn histamin cùng các hoạt chất gây viêm, dẫn đến giãn mạch, phù nề và co thắt cơ trơn.

Phản ứng này có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào, kể cả những người trước đây từng ăn cua bình thường mà không gặp trở ngại gì. Mức độ nghiêm trọng của mỗi đợt phản ứng có xu hướng khó lường trước, do đó mọi biểu hiện bất thường sau khi ăn cua đều cần được theo dõi thận trọng.

Biểu hiện thường gặp khi cơ thể phản ứng với thịt cua

Khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm protein trong thịt cua, đặc biệt là tropomyosin, như một dị nguyên gây hại, cơ thể sẽ kích hoạt giải phóng hàng loạt chất trung gian hóa học như histamin. Biểu hiện sớm nhất thường xuất hiện tại da và niêm mạc chỉ sau vài phút đến hai giờ sau khi ăn.

Người bệnh thường cảm thấy ngứa ran ở lưỡi, môi, vòm họng, kèm theo cảm giác châm chích quanh miệng. Ngay sau đó, các nốt mề đay đỏ ửng, phù nề có thể bùng phát rải rác hoặc lan rộng toàn thân, gây ngứa ngáy dữ dội. Nhiều trường hợp còn xuất hiện tình trạng phù mạch khiến mí mắt, môi hoặc toàn bộ khuôn mặt sưng to rõ rệt.

Ở đường tiêu hóa, phản ứng dị ứng có thể kích thích co thắt cơ trơn, dẫn đến những cơn đau quặn bụng từng cơn, buồn nôn, nôn mửa hoặc tiêu chảy cấp. Người bệnh cần chú ý rằng ngay cả khi các biểu hiện ban đầu có vẻ nhẹ, phản ứng vẫn có thể tiến triển nặng hơn nếu lượng dị nguyên hấp thu tăng dần vào tuần hoàn máu.

Dấu hiệu cảnh báo sốc phản vệ do dị ứng cua cần cấp cứu ngay

Sốc phản vệ là phản ứng quá mẫn toàn thân cấp tính đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Tình trạng này xảy ra khi các mạch máu giãn nở đột ngột và đường dẫn khí bị co thắt nghẽn tắc, khiến oxy không thể đến được các cơ quan trọng yếu.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm đầu tiên thường xuất phát từ đường hô hấp. Người bệnh cảm thấy nghẹn cứng cổ họng, khàn tiếng, khó nuốt, thở rít, thở khò khè hoặc thở dốc liên tục do phù nề thanh quản và co thắt phế quản. Đi kèm với đó là cảm giác tức ngực, cảm giác như lồng ngực bị bóp nghẹt.

Hệ tuần hoàn cũng suy sụp nhanh chóng với các biểu hiện tụt huyết áp nghiêm trọng như hoa mắt, chóng mặt dữ dội, mạch đập nhanh nhưng yếu, vã mồ hôi lạnh, da tái nhợt hoặc tím tái quanh đầu ngón tay và môi. Người bệnh có thể rơi vào trạng thái lú lẫn, hoảng loạn, mất định hướng và nhanh chóng ngất xỉu hoặc mất ý thức hoàn toàn nếu không được can thiệp kịp thời.

Các bước xử trí khẩn cấp khi nghi ngờ sốc phản vệ

Khi phát hiện người bệnh có dấu hiệu khó thở, sưng nghẹn họng hoặc tụt huyết áp sau khi ăn cua, việc đầu tiên cần làm là gọi ngay dịch vụ cấp cứu y tế 115 hoặc đưa người bệnh đến khoa cấp cứu gần nhất, đồng thời thông báo rõ nguy cơ sốc phản vệ do thức ăn.

Trong thời gian chờ nhân viên y tế đến, hãy ngừng ngay việc cho người bệnh ăn hoặc uống bất cứ thứ gì. Nếu người bệnh đã được bác sĩ kê đơn bút tiêm tự động adrenaline từ trước, người nhà hoặc người hỗ trợ cần tiêm ngay vào mặt ngoài giữa đùi theo đúng hướng dẫn kỹ thuật của thiết bị mà không được chần chừ.

Đặt người bệnh nằm thẳng trên mặt phẳng, nâng cao hai chân khoảng ba mươi centimet để hỗ trợ lượng máu dồn về tim và não. Nếu người bệnh cảm thấy khó thở nhiều, có thể để họ ngồi tựa nhẹ nhưng không được đứng dậy hay đi lại đột ngột. Trường hợp người bệnh buồn nôn hoặc hôn mê, hãy đặt họ nằm nghiêng an toàn sang một bên để tránh nguy cơ sặc chất nôn vào đường thở, đồng thời nới lỏng cổ áo và thắt lưng để không khí lưu thông thuận lợi.

Biện pháp phòng ngừa tái phát dị ứng cua trong sinh hoạt

Nguyên tắc phòng ngừa quan trọng nhất đối với người có cơ địa dị ứng cua là kiêng tuyệt đối việc tiêu thụ cua cũng như các món ăn có chứa thành phần từ cua. Dị nguyên tropomyosin trong cua rất bền vững với nhiệt độ, do đó việc luộc, nướng hay nấu chín kỹ đều không làm mất đi tính gây dị ứng của thực phẩm.

Người bệnh cần luôn kiểm tra kỹ nhãn thành phần dinh dưỡng của thực phẩm chế biến sẵn, nước sốt, gia vị đóng hộp hoặc bột nêm hải sản. Khi đi ăn tại nhà hàng, hãy chủ động thông báo rõ ràng cho nhân viên phục vụ về tiền sử dị ứng nghiêm trọng của bản thân để tránh nguy cơ nhiễm chéo qua dầu chiên, chảo xào hoặc dụng cụ chế biến dùng chung.

Với những người từng trải qua phản ứng dị ứng nặng, việc mang theo bút tiêm tự động adrenaline bên mình mọi lúc mọi nơi là biện pháp phòng hộ sinh mạng bắt buộc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa dị ứng. Đồng thời, nên đeo vòng tay cảnh báo y tế ghi rõ tình trạng dị ứng hải sản để người xung quanh kịp thời hỗ trợ khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị chuyên khoa từ bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý dùng mẹo dân gian, uống nước chanh hay tự mua thuốc uống khi người bệnh đang có biểu hiện khó thở hoặc tím tái. Sốc phản vệ là cấp cứu y khoa tối khẩn cấp, mọi sự chậm trễ trong việc tiêm adrenaline và đưa người bệnh đến bệnh viện đều có thể dẫn đến nguy hiểm tính mạng.

Tóm tắt

Dị ứng cua có thể diễn tiến nhanh chóng từ ngứa ngáy ngoài da sang sốc phản vệ đe dọa tính mạng chỉ trong vài phút. Việc nhận biết sớm các biểu hiện nguy hiểm và chủ động gọi cấp cứu, phối hợp sử dụng bút tiêm tự động adrenaline khi có chỉ định sẵn là yếu tố then chốt giúp bảo toàn tính mạng người bệnh. Người từng có tiền sử phản ứng cần thăm khám chuyên khoa dị ứng miễn dịch để được tư vấn kế hoạch phòng ngừa cá nhân hóa.