Đi ngoài nhiều lần trong ngày có nguy hiểm không và cách chăm sóc

Đi ngoài nhiều lần trong ngày có nguy hiểm không?

Đi ngoài nhiều lần trong ngày được định nghĩa là tình trạng một người đi đại tiện nhiều hơn ba lần mỗi ngày với phân lỏng hoặc nhiều nước. Về mặt sinh lý, khi niêm mạc ruột non hoặc ruột già bị kích thích, viêm nhiễm hoặc chịu tác động từ độc tố vi khuẩn, nhu động ruột sẽ tăng co bóp đẩy nhanh khối thức ăn qua đường tiêu hóa. Quá trình này khiến lòng ruột không kịp tái hấp thu nước và các chất điện giải cần thiết, dẫn đến lượng phân bài tiết tăng cao cả về số lượng lẫn thể tích.

Tình trạng này có thể biểu hiện dưới dạng cấp tính kéo dài dưới hai tuần, hoặc mạn tính kéo dài liên tục trên bốn tuần. Nhận diện đúng mức độ nghiêm trọng và nguyên nhân gây bệnh giúp người bệnh có hướng xử trí phù hợp, tránh để xảy ra các rối loạn thăng bằng kiềm toan hay suy nhược cơ thể.

Những nguyên nhân phổ biến khiến đường tiêu hóa tăng số lần đi ngoài

Tình trạng đi ngoài nhiều lần trong ngày có thể bắt nguồn từ chế độ ăn uống hoặc các bệnh lý tại ống tiêu hóa. Nguyên nhân phổ biến hàng đầu là ngộ độc thực phẩm do ăn phải thức ăn nhiễm khuẩn, nhiễm độc tố vi khuẩn hoặc ký sinh trùng. Bên cạnh đó, tình trạng nhiễm virus đường ruột như Rotavirus hay Norovirus cũng gây tiêu chảy cấp tính bùng phát nhanh.

Nhiều trường hợp xuất phát từ việc dị ứng hoặc không dung nạp thực phẩm, điển hình là bất dung nạp đường lactose trong sữa bò hoặc hội chứng kém hấp thu đường fructose. Ngoài ra, việc sử dụng thuốc kháng sinh kéo dài làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, khiến hại khuẩn phát triển lấn át lợi khuẩn. Một số bệnh lý đường tiêu hóa mạn tính như hội chứng ruột kích thích, bệnh viêm ruột mạn tính gồm viêm loét đại trực tràng chảy máu hoặc bệnh Crohn cũng là căn nguyên gây rối loạn đại tiện thường xuyên. Căng thẳng tâm lý quá mức cũng có thể kích hoạt nhu động ruột co bóp bất thường.

Đi ngoài nhiều lần trong ngày có nguy hiểm đến sức khỏe không

Mức độ nguy hiểm của hiện tượng đi ngoài nhiều lần phụ thuộc vào nguyên nhân, tần suất bài xuất phân và tình trạng mất nước của cơ thể. Nếu số lần đi ngoài chỉ tăng nhẹ từ ba đến bốn lần trong ngày, phân lỏng nhưng không lẫn máu, người bệnh vẫn ăn uống được và cơ thể không quá kiệt sức, tình trạng này thường lành tính và có thể cải thiện sau hai đến ba ngày chăm sóc đúng cách.

Ngược lại, nếu đi ngoài liên tục trên sáu lần mỗi ngày kèm theo nôn ói nhiều, cơ thể sẽ rơi vào tình trạng mất nước và rối loạn điện giải nghiêm trọng. Mất nước nặng có thể dẫn đến tụt huyết áp, trụy mạch, suy thận cấp và nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời. Đặc biệt ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và người cao tuổi, khả năng bù trừ sinh lý kém hơn nên biến chứng mất nước diễn tiến rất nhanh. Tình trạng đi ngoài kéo dài nhiều tuần còn dẫn đến sụt cân, suy dinh dưỡng và thiếu máu mạn tính.

Cách chăm sóc và kiểm soát tại nhà khi bị đi ngoài liên tục

Biện pháp quan trọng hàng đầu khi bị đi ngoài nhiều lần là phòng ngừa mất nước và chất điện giải. Người bệnh cần uống dung dịch oresol pha đúng chuẩn theo hướng dẫn của nhà sản xuất, uống từng ngụm nhỏ liên tục trong ngày sau mỗi lần đi ngoài. Nếu không có sẵn oresol, có thể tạm thời thay thế bằng nước dừa tươi, nước cháo muối loãng hoặc nước canh thanh đạm.

Về chế độ dinh dưỡng, nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày thành nhiều bữa, ưu tiên thực phẩm nấu chín kỹ, mềm, lỏng và dễ tiêu hóa như cháo trắng, súp thịt gà nạc, khoai tây nghiền hoặc chuối chín. Cần tạm thời kiêng các loại thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ chiên rán, thức ăn cay nóng, đồ ngọt công nghiệp, sữa tươi và đồ uống có cồn hay caffeine vì chúng kích thích niêm mạc ruột co bóp dữ dội hơn. Nghỉ ngơi tuyệt đối tại nơi thoáng mát giúp cơ thể phục hồi năng lượng và tạo điều kiện cho niêm mạc đường tiêu hóa tái tạo.

Dấu hiệu cảnh báo cần đến cơ sở y tế thăm khám ngay

Mặc dù phần lớn các đợt rối loạn tiêu hóa có thể chăm sóc tại nhà, người bệnh cần theo dõi sát sao các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm để đến cơ sở y tế kịp thời. Cần đi khám ngay nếu xuất hiện các biểu hiện mất nước rõ rệt như khát nước dữ dội, môi khô nứt nẻ, mắt trũng sâu, mệt lả, tiểu rất ít hoặc nước tiểu sẫm màu, chóng mặt khi đứng dậy.

Ngoài ra, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa kiểm tra nếu phân có lẫn máu đỏ tươi, chất nhầy nhớt màu đen như bã cà phê, hoặc đi ngoài kèm sốt cao trên 38,5 độ C không hạ. Cơn đau bụng dữ dội, liên tục không giảm hoặc bụng chướng cứng cũng là chỉ dấu cảnh báo bệnh lý ngoại khoa nguy hiểm như viêm ruột thừa hay thủng ruột. Đối với trẻ nhỏ, nếu bé quấy khóc không dứt, li bì, bỏ bú, nôn trớ toàn bộ thức ăn hoặc người cao tuổi có bệnh nền mạn tính, gia đình nên đưa đến bệnh viện ngay từ giai đoạn đầu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau hay thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có hướng dẫn y tế, bởi việc dùng sai thuốc có thể che lấp triệu chứng nguy hiểm hoặc làm chậm quá trình thải độc tố. Khi xuất hiện các dấu hiệu mất nước nặng hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn tiêu hóa, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra.

Tóm tắt

Đi ngoài nhiều lần trong ngày phần lớn là phản ứng tiêu hóa cấp tính có thể hồi phục nhanh nếu được bù nước đúng cách và nghỉ ngơi hợp lý. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan trước những dấu hiệu mất nước nặng hoặc rối loạn đại tiện kéo dài. Việc thăm khám kịp thời tại các cơ sở y tế là chìa khóa giúp tìm đúng nguyên nhân và bảo vệ đường tiêu hóa an toàn, hiệu quả.