Đau ruột thừa bên nào và nhận biết các dấu hiệu cảnh báo sớm

Đau ruột thừa bên nào là gì?

Ruột thừa là một cấu trúc hình ống nhỏ bịt kín một đầu, có chiều dài trung bình từ vài centimet, xuất phát từ phần manh tràng của đại tràng. Viêm ruột thừa xảy ra khi lòng ruột thừa bị bít tắc bởi sỏi phân, phì đại mô bạch huyết, dị vật hoặc ký sinh trùng đường ruột. Tình trạng tắc nghẽn này khiến áp lực trong lòng ruột thừa tăng cao, làm ứ đọng dịch nhầy, suy giảm tuần hoàn máu nuôi dưỡng và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh mẽ.

Nếu không được phát hiện và xử lý sớm, thành ruột thừa sẽ nhanh chóng bị thiếu máu cục bộ, hoại tử và dẫn tới thủng hoặc vỡ. Quá trình viêm ruột thừa cấp tính thường tiến triển tương đối nhanh, chỉ trong vòng 24 đến 72 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Hiểu rõ vị trí giải phẫu của ruột thừa trên cơ thể cùng các phản ứng cảnh báo của ổ bụng là chìa khóa then chốt giúp người bệnh nhận diện sớm nguy cơ và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế chuyên nghiệp.

Vị trí xuất hiện cơn đau ruột thừa trên cơ thể

Ruột thừa là một đoạn ống tiêu hóa nhỏ hình ngón tay, gắn vào phần manh tràng thuộc đoạn đầu của ruột già. Ở người bình thường, manh tràng và ruột thừa nằm cố định tại hố chậu phải, tương ứng với vùng bụng dưới bên phải. Do đó, cơn đau ruột thừa điển hình nhất luôn tập trung tại vị trí này.

Tuy vậy, điểm xuất phát của cơn đau thường khiến nhiều người lầm tưởng. Trong giai đoạn đầu khi lòng ruột thừa mới bắt đầu tắc nghẽn, các sợi thần kinh nội tạng truyền tín hiệu khiến người bệnh chỉ cảm thấy đau tức âm ỉ mơ hồ ở vùng quanh rốn hoặc vùng thượng vị. Sau khoảng 6 đến 12 giờ, khi phản ứng viêm lan đến màng bụng thành, cơn đau mới chuyển dịch rõ rệt và khu trú liên tục tại hố chậu phải.

Một số trường hợp giải phẫu đặc biệt có thể khiến vị trí đau bị thay đổi. Chẳng hạn, ruột thừa quặt sau manh tràng có thể gây đau vùng hông lưng phải, ruột thừa nằm sâu trong tiểu khung có thể gây đau buốt vùng hạ vị kèm cảm giác mót tiểu, hoặc ở phụ nữ mang thai khi tử cung to đẩy ruột thừa lên cao thì cơn đau có thể xuất hiện tại hạ sườn phải.

Các triệu chứng đi kèm giúp nhận biết cơn đau ruột thừa

Cơn đau do viêm ruột thừa cấp thường có tính chất liên tục và cường độ tăng dần theo thời gian, không tự giảm đi. Khi dùng tay ấn nhẹ vào vùng hố chậu phải rồi buông nhanh, người bệnh sẽ cảm thấy đau nhói dữ dội, một phản ứng điển hình được gọi là dấu hiệu phản ứng dội trong thăm khám ngoại khoa.

Đi kèm với cơn đau bụng, hệ tiêu hóa của người bệnh thường bị xáo trộn rõ rệt. Cảm giác chán ăn, ăn không ngon miệng hầu như luôn xuất hiện ở giai đoạn sớm. Người bệnh có thể cảm thấy buồn nôn, nôn mửa nhẹ, bụng chướng hơi hoặc gặp phải tình trạng rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy nhẹ hoặc táo bón.

Phản ứng viêm toàn thân cũng khiến cơ thể người bệnh có biểu hiện sốt. Giai đoạn đầu thường chỉ là sốt nhẹ quanh mức 37,5 đến 38 độ C đi kèm cảm giác ớn lạnh, môi khô, mệt mỏi. Nếu người bệnh sốt cao kèm rét run và đau bụng dữ dội, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo ruột thừa đã bị hoại tử, mưng mủ hoặc bắt đầu rò rỉ dịch mủ ra ổ bụng.

Phân biệt đau ruột thừa với các bệnh lý vùng bụng khác

Vùng bụng dưới bên phải chứa nhiều tạng thuộc hệ tiêu hóa, tiết niệu và sinh sản, do đó cơn đau tại đây rất dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe khác. Việc nhầm lẫn có thể khiến người bệnh chủ quan và tự ý điều trị sai cách tại nhà.

Đối với hệ tiêu hóa, các bệnh lý như viêm hạch mạc treo ruột ở trẻ em, viêm túi thừa manh tràng, viêm đại tràng co thắt hoặc viêm loét dạ dày tá tràng đôi khi có biểu hiện đau bụng tương tự. Tuy nhiên, các cơn đau thông thường do co thắt đại tràng thường có xu hướng dịu bớt sau khi đi tiêu hoặc trung tiện, trong khi đau ruột thừa thì tăng dần và không thuyên giảm.

Đối với hệ tiết niệu, sỏi niệu quản phải khi di chuyển có thể gây ra cơn đau quặn thận xuất phát từ vùng hông lưng lan xuống hố chậu phải kèm tiểu buốt hoặc tiểu ra máu. Ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, các bệnh lý phụ khoa như thai ngoài tử cung vỡ, nang buồng trứng xoắn hoặc viêm phần phụ cấp tính cũng gây đau dữ dội tại hố chậu phải, đòi hỏi phải được bác sĩ thăm khám cẩn thận để loại trừ.

Mức độ nguy hiểm của biến chứng và thời điểm cần đi khám

Viêm ruột thừa là một cấp cứu ngoại khoa diễn tiến nhanh chóng. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, ruột thừa bị thiếu máu nuôi dưỡng sẽ nhanh chóng hoại tử và vỡ ra, giải phóng dịch tiêu hóa cùng vi khuẩn vào khoang phúc mạc.

Hậu quả nguy hiểm nhất là tình trạng viêm phúc mạc toàn thể, nhiễm trùng huyết và sốc nhiễm khuẩn, có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Trong một số trường hợp khác, phản ứng viêm có thể tạo thành đám quánh ruột thừa hoặc áp xe ruột thừa quanh hố chậu phải, khiến việc điều trị trở nên phức tạp, kéo dài thời gian nằm viện và tốn kém chi phí.

Do đó, người bệnh cần đến ngay khoa cấp cứu hoặc phòng khám chuyên khoa ngoại tiêu hóa khi thấy đau bụng dưới bên phải kéo dài trên 6 giờ, đau tăng khi ho, cử động hoặc kèm theo sốt và nôn ói. Tuyệt đối không chờ đến khi cơn đau đột ngột biến mất, vì điều đó có thể báo hiệu ruột thừa vừa bị vỡ làm giảm áp lực tạm thời trước khi cơn đau bùng phát dữ dội hơn do viêm màng bụng.

Lưu ý an toàn

Khi xuất hiện cơn đau bụng khu trú hoặc tăng dần chưa rõ nguyên nhân, tuyệt đối không được tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh hoặc chườm ấm lên vùng bụng. Những biện pháp này có thể che lấp triệu chứng cảnh báo của viêm ruột thừa hoặc làm tăng nguy cơ vỡ ruột thừa, gây khó khăn cho việc đánh giá của bác sĩ. Người bệnh cần nhịn ăn uống tạm thời và đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa ngoại để được kiểm tra.

Tóm tắt

Cơn đau bụng nghi ngờ viêm ruột thừa là tình huống cấp cứu tiêu hóa cần được nhân viên y tế thăm khám ngay lập tức. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc hay trì hoãn đến bệnh viện, vì việc chẩn đoán kịp thời sẽ ngăn ngừa biến chứng vỡ ruột thừa nguy hiểm. Khi phát hiện các triệu chứng bất thường, hãy đến cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra chính xác.