Đau nửa đầu buồn nôn: Nguyên nhân, cách xử trí và thời điểm cần khám

Đau nửa đầu buồn nôn là gì?

Đau nửa đầu buồn nôn là sự kết hợp triệu chứng thường gặp nhất ở bệnh nhân mắc chứng đau nửa đầu Migraine, một bệnh lý rối loạn thần kinh mạn tính đặc trưng bởi các cơn đau nhói ở một bên vùng thái dương hoặc trán. Cơn đau thường có tính chất dữ dội, tăng lên khi vận động thể lực và đi kèm với hiện tượng nhạy cảm quá mức đối với ánh sáng, tiếng ồn hoặc mùi hương.

Cảm giác buồn nôn không chỉ là phản ứng thứ phát do đau đớn mà là một phần bản chất sinh lý bệnh của cơn đau nửa đầu. Khi hệ thần kinh phế vị và các trung khu kiểm soát nôn ở thân não bị kích thích, hoạt động co bóp của dạ dày bị đình trệ tạm thời. Tình trạng này khiến người bệnh cảm thấy đầy trướng, nôn nao, thậm chí nôn ra thức ăn hoặc dịch mật. Mặc dù phần lớn các trường hợp đau nửa đầu kèm buồn nôn có tính chất lành tính, đây cũng có thể là biểu hiện cảnh báo của nhiều bệnh lý nội sọ nghiêm trọng nếu xuất hiện đột ngột hoặc kèm theo các bất thường thần kinh khu trú.

Nguyên nhân sinh học dẫn đến đau nửa đầu kèm buồn nôn

Cơn đau đầu và cảm giác buồn nôn xuất hiện đồng thời do biến đổi hoạt động dẫn truyền thần kinh trung ương. Khi cơn Migraine khởi phát, hiện tượng ức chế lan tỏa ở vỏ não kích hoạt hệ thống thần kinh sinh ba giải phóng các chất trung gian gây giãn mạch và viêm vô khuẩn quanh mạch máu màng não. Xung động cảm giác đau truyền về thân não, tác động trực tiếp vào vùng postrema và các nhân phó giao cảm điều hòa phản xạ nôn.

Sự xáo trộn nồng độ các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine thúc đẩy trung tâm nôn hoạt động mạnh. Đồng thời, trương lực dây thần kinh phế vị suy giảm gây nên tình trạng liệt nhẹ dạ dày cơ năng, làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày. Thức ăn và dịch vị ứ đọng khiến người bệnh cảm thấy chướng bụng, ợ hơi, nôn nao và có thể nôn ói ngay từ giai đoạn sớm của cơn đau.

Những yếu tố thường kích hoạt cơn đau nửa đầu buồn nôn

Nhiều yếu tố từ lối sống và môi trường có thể kích hoạt cơn đau đầu kèm buồn nôn bùng phát. Căng thẳng thần kinh kéo dài, áp lực công việc và xúc động mạnh làm thay đổi đột ngột các chất nội tiết thần kinh, khiến hệ mạch máu não dễ co giãn bất thường.

Thói quen sinh hoạt thất thường là nhóm yếu tố thúc đẩy thường gặp. Tình trạng thiếu ngủ, mất ngủ kéo dài hoặc ngủ quá nhiều phá vỡ nhịp sinh học của não bộ. Việc bỏ bữa gây hạ đường huyết, cùng thói quen sử dụng thực phẩm giàu tyramine như phô mai lên men, thịt hun khói, rượu vang đỏ, thực phẩm chứa bột ngọt hay lạm dụng caffeine đều có thể kích thích cơn đau. Sự thay đổi thời tiết, chênh lệch áp suất khí quyển, ánh sáng chói lóa, tiếng ồn lớn và biến động nội tiết tố estrogen trong chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ cũng làm tăng tính mẫn cảm của tế bào thần kinh.

Cách chăm sóc và giảm nhẹ triệu chứng tại nhà

Khi nhận thấy các dấu hiệu ban đầu của cơn đau nửa đầu và cảm giác buồn nôn, người bệnh nên dừng các hoạt động thể lực và tìm một không gian tối, yên tĩnh, thoáng khí để nằm nghỉ ngơi. Việc giảm bớt kích thích từ ánh sáng màn hình điện thoại, máy tính và âm thanh xung quanh giúp làm dịu vỏ não đang trong trạng thái quá mẫn cảm.

Chườm một chiếc khăn lạnh hoặc túi đá bọc vải mềm lên vùng trán, thái dương hoặc sau gáy có thể giúp co mạch máu nông và làm dịu cơn đau cục bộ. Đối với cảm giác buồn nôn, người bệnh có thể nhấp từng ngụm nhỏ nước lọc mát hoặc nước trà gừng ấm để làm dịu niêm mạc dạ dày và ngăn ngừa tình trạng mất nước. Tránh ăn các món nhiều dầu mỡ, cay nóng hoặc có mùi nồng gắt. Thực hiện các bài tập hít thở sâu, thư giãn cơ bắp có thể hỗ trợ giải tỏa áp lực thần kinh. Người bệnh không nên cố gắng uống quá nhiều nước cùng lúc vì rất dễ kích thích dạ dày co bóp và gây nôn trở lại.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đến cơ sở y tế ngay

Đau đầu kèm buồn nôn có thể là biểu hiện cảnh báo tổn thương thực thể nội sọ hoặc bệnh lý cấp cứu ngoại khoa, nội khoa thần kinh. Dấu hiệu nguy hiểm hàng đầu là cơn đau đầu sét đánh, xuất hiện đột ngột với cường độ dữ dội đạt đỉnh chỉ trong vài giây hoặc vài phút, gợi ý nguy cơ xuất huyết dưới nhện.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế có khoa cấp cứu ngay lập tức khi đau đầu đi kèm sốt cao, cứng gáy, rối loạn ý thức, lơ mơ hoặc co giật. Nhóm triệu chứng thần kinh khu trú gồm méo miệng, nói đớ, khó nuốt, nhìn đôi, tê yếu nửa người là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ não hoặc khối choán chỗ nội sọ. Tình trạng nôn vọt tái diễn, đau đầu khởi phát sau chấn thương sọ não, hoặc đau đầu mới xuất hiện ở người trên năm mươi tuổi, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch đều cần được chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ sọ não để chẩn đoán kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua và sử dụng dồn dập các loại thuốc giảm đau thông thường khi cơn đau không thuyên giảm, vì việc lạm dụng thuốc có thể dẫn đến chứng đau đầu do lạm dụng thuốc, gây tổn thương dạ dày, gan và thận. Không tự ý dùng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc hoặc bấm huyệt sai kỹ thuật. Mọi thay đổi về tần suất, mức độ nặng của cơn đau hoặc việc dùng thuốc đều cần có sự tư vấn chuyên môn từ nhân viên y tế.

Tóm tắt

Đau nửa đầu kèm buồn nôn là triệu chứng gây mệt mỏi và làm suy giảm chất lượng cuộc sống, nhưng hoàn toàn có thể cải thiện nếu được theo dõi và chăm sóc đúng cách. Xây dựng lối sống lành mạnh, giữ tinh thần thư giãn, ngủ đủ giấc và chủ động đi khám chuyên khoa thần kinh định kỳ sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt các cơn đau, đồng thời ngăn ngừa kịp thời các biến chứng nguy hiểm.