Đau mắt ở trẻ sơ sinh và những điều cha mẹ cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đau mắt ở trẻ sơ sinh là tình trạng mắt của bé xuất hiện các biểu hiện bất thường như đổ nhiều ghèn vàng hoặc trắng, đỏ mắt, chảy nước mắt liên tục hoặc sưng nề mi mắt trong những tuần đầu đời. Cấu trúc mắt và hệ thống tuyến lệ của trẻ giai đoạn này còn non nớt, khiến mắt dễ bị kích ứng hoặc viêm nhiễm trước các tác nhân từ môi trường hoặc dịch sinh học từ lúc chào đời.
Khi thấy mắt bé có dấu hiệu đau hoặc khó chịu, nhiều bậc phụ huynh thường lo lắng và băn khoăn về cách xử trí phù hợp tại nhà. Việc hiểu rõ những nguyên nhân thường gặp và nguyên tắc theo dõi y tế giúp bảo vệ đôi mắt của trẻ, đồng thời tránh các sai lầm có thể ảnh hưởng tiêu cực đến thị lực lâu dài.
Đau mắt ở trẻ sơ sinh là gì?
Tình trạng đau mắt ở trẻ sơ sinh thường dùng để chỉ một nhóm biểu hiện khó chịu tại mắt, bao gồm đỏ kết mạc, tiết dịch nhầy mủ, dính mi mắt sau khi ngủ dậy và chảy nước mắt sống. Trẻ sơ sinh chưa thể diễn đạt cảm giác đau nhức bằng lời nói, vì vậy trẻ thường biểu hiện qua việc quấy khóc, hay dụi tay lên mặt hoặc nhắm chặt mắt khi tiếp xúc với ánh sáng. Vùng da quanh mắt và niêm mạc kết mạc của trẻ rất mỏng manh, nhạy cảm với vi khuẩn, virus và các chất kích thích từ bên ngoài. Đa số các trường hợp đau mắt nhẹ liên quan đến tắc nghẽn ống dẫn lệ bẩm sinh hoặc phản ứng thoáng qua sau sinh. Tuy nhiên, một số trường hợp viêm kết mạc sơ sinh do vi khuẩn hoặc virus lây truyền trong quá trình sinh nở có thể tiến triển nhanh, đòi hỏi sự thăm khám và chẩn đoán cẩn thận từ bác sĩ chuyên khoa mắt hoặc bác sĩ nhi khoa.
Các nguyên nhân phổ biến khiến mắt trẻ sơ sinh bị đau và chảy ghèn
Tắc tuyến lệ bẩm sinh là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến mắt bé liên tục đọng nước và đổ ghèn dù tròng mắt không đỏ nhiều. Tình trạng này xảy ra do màng ngăn ở phần cuối ống dẫn lệ chưa mở hoàn toàn sau khi sinh, làm nước mắt không thoát được xuống khoang mũi. Bên cạnh đó, viêm kết mạc sơ sinh do vi khuẩn hoặc virus cũng rất phổ biến, có thể bắt nguồn từ dịch âm đạo của người mẹ lây sang bé trong cuộc sinh nở tự nhiên hoặc do tiếp xúc với bàn tay người chăm sóc chưa được sát khuẩn. Một nguyên nhân khác là kích ứng hóa học nhẹ, thường xuất hiện trong ngày đầu sau sinh nếu trẻ được nhỏ thuốc sát khuẩn mắt phòng ngừa lúc vừa lọt lòng. Khói bụi, lông thú nuôi hoặc sữa tắm vô tình bắn vào mắt cũng có thể khiến mi mắt sưng đỏ và tiết dịch nhầy khó chịu.
Hướng dẫn vệ sinh mắt đúng cách cho trẻ sơ sinh tại nhà
Chăm sóc vệ sinh hằng ngày đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ mắt bé mau hồi phục và ngăn ngừa viêm nhiễm lan rộng. Người chăm sóc cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước khi chạm vào vùng mặt của trẻ. Dùng gạc y tế vô trùng hoặc bông gòn sạch thấm dung dịch nước muối sinh lý natri clorid không phẩy chín phần trăm để lau nhẹ nhàng từ khóe mắt trong ra đuôi mắt ngoài. Mỗi miếng gạc chỉ dùng một lần duy nhất cho một bên mắt và bỏ đi ngay, tuyệt đối không dùng chung một miếng gạc cho cả hai mắt để tránh nguy cơ lây chéo vi khuẩn. Trong ngày, phụ huynh nên lau mắt cho bé khi thấy ghèn khô đóng vảy làm dính mi mắt, đặc biệt là vào buổi sáng sau khi thức dậy hoặc sau các cữ bú. Tránh dùng khăn mặt thông thường hoặc chà xát mạnh gây trầy xước kết mạc của trẻ.
Thao tác mát xa vùng góc mắt khi trẻ bị tắc tuyến lệ
Nếu trẻ được bác sĩ chẩn đoán chảy nước mắt và tích tụ dịch do tắc tuyến lệ bẩm sinh, biện pháp mát xa túi lệ thường mang lại hiệu quả cải thiện đáng kể. Người chăm sóc cắt tỉa móng tay gọn gàng và rửa tay sát khuẩn trước khi thực hiện. Dùng đầu ngón tay trỏ hoặc ngón tay út đặt nhẹ vào góc trong của mắt, nơi tiếp giáp giữa khóe mắt và sống mũi của trẻ. Ấn nhẹ nhàng theo hướng từ trên xuống dưới dọc theo cánh mũi để tạo áp lực hỗ trợ thông màng ngăn của ống lệ mũi. Động tác cần thực hiện dứt khoát nhưng nhẹ nhàng, tránh tạo lực quá mạnh làm đau hoặc bầm tím vùng da non nớt của bé. Phụ huynh nên duy trì mát xa mỗi ngày vài lần theo hướng dẫn trực tiếp từ nhân viên y tế, kết hợp vệ sinh sạch lượng ghèn mủ đọng lại sau mỗi lần thao tác.
Thời điểm cần đưa trẻ sơ sinh đến cơ sở y tế khám mắt
Đôi mắt của trẻ sơ sinh rất nhạy cảm, do đó cha mẹ không nên chủ quan tự theo dõi tại nhà kéo dài khi mắt có biểu hiện bất thường. Cần đưa bé đến khám tại chuyên khoa mắt hoặc bệnh viện nhi ngay khi mi mắt sưng đỏ nhiều, mắt mở khó khăn hoặc lượng mủ vàng đặc tiết ra liên tục sau khi vừa lau sạch. Sự xuất hiện của các dấu hiệu cảnh báo như lòng đen của mắt bị mờ đục, trẻ sợ ánh sáng, sốt, bỏ bú hoặc quấy khóc dữ dội là những tình huống cấp thiết cần được bác sĩ đánh giá trực tiếp. Việc can thiệp y tế kịp thời giúp xác định chính xác tác nhân gây bệnh thông qua khám lâm sàng và các xét nghiệm cần thiết, từ đó ngăn ngừa nguy cơ viêm loét giác mạc hoặc biến chứng ảnh hưởng đến thị lực của trẻ.
Lưu ý an toàn
Tuyệt đối không tự ý mua và nhỏ các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh mạnh hoặc hoạt chất kháng viêm corticoid cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Không sử dụng các biện pháp dân gian truyền miệng như nhỏ sữa mẹ, nước lá chè xanh hoặc tinh dầu vào mắt của bé vì dễ gây kích ứng niêm mạc và làm tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm. Mọi thông tin chăm sóc mắt chỉ mang tính chất tham khảo y khoa cơ bản, không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế.
Tóm tắt
Đau mắt ở trẻ sơ sinh cần được nhận biết sớm và chăm sóc đúng phương pháp y khoa để bảo vệ thị giác của bé ngay từ những năm tháng đầu đời. Giữ vệ sinh tay sạch sẽ, dùng nước muối sinh lý lau mắt nhẹ nhàng và chủ động đưa trẻ đi khám khi triệu chứng kéo dài là những nguyên tắc cốt lõi giúp đôi mắt của trẻ luôn khỏe mạnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nhỏ sữa mẹ vào mắt trẻ sơ sinh khi bị đau mắt có an toàn không?
Cha mẹ tuyệt đối không nên nhỏ sữa mẹ vào mắt trẻ. Sữa mẹ giàu dinh dưỡng nhưng không vô trùng, việc nhỏ vào mắt có thể tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm và tổn thương giác mạc non nớt của bé.
Trẻ sơ sinh bị tắc tuyến lệ thường tự khỏi khi nào?
Phần lớn các trường hợp tắc tuyến lệ bẩm sinh ở trẻ sơ sinh sẽ tự thông trong năm đầu đời, đặc biệt là trước chín tháng tuổi nhờ sự phát triển tự nhiên của xương mặt kết hợp với các đợt mát xa túi lệ đúng cách theo hướng dẫn y tế.
Dùng nước muối sinh lý rửa mắt cho trẻ sơ sinh bao nhiêu lần mỗi ngày?
Phụ huynh có thể dùng nước muối sinh lý nồng độ không phẩy chín phần trăm để vệ sinh mắt cho trẻ từ hai đến ba lần mỗi ngày, hoặc lau nhẹ mỗi khi mắt tiết nhiều dịch dính mi để giữ cho mắt bé luôn sạch sẽ và thông thoáng.
Viêm kết mạc sơ sinh có lây sang người khác hoặc mắt còn lại không?
Viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc virus ở trẻ có tính lây lan cao. Bệnh có thể lây từ mắt này sang mắt kia qua khăn lau, tay bé hoặc tay người chăm sóc, đồng thời có thể lây sang các thành viên khác trong gia đình nếu không giữ vệ sinh cẩn thận.
Khi nào trẻ sơ sinh bị đau mắt cần dùng thuốc nhỏ mắt kháng sinh?
Thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám và xác định nguyên nhân là do vi khuẩn. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt kháng sinh để tránh tình trạng dị ứng hoặc kháng thuốc ở trẻ nhỏ.
