Đau mắt hàn là gì và làm thế nào để phòng ngừa

Đau mắt hàn là gì?

Đau mắt hàn, trong thuật ngữ y khoa còn được gọi là viêm giác mạc do ánh sáng hay bỏng giác mạc do tia cực tím, là tình trạng tổn thương cấp tính ở lớp ngoài cùng của mắt. Khi hồ quang hàn điện cháy sáng, nó phát ra một lượng rất lớn tia cực tím và tia hồng ngoại. Khi mắt nhìn trực tiếp vào nguồn bức xạ này mà không có kính bảo hộ chuyên dụng, lớp biểu mô mỏng manh bao phủ giác mạc sẽ bị kích ứng và bong tróc tương tự như phản ứng bỏng nhiệt. Tình trạng này khiến các đầu mút dây thần kinh cảm giác ở giác mạc bị lộ ra, tạo nên cảm giác đau đớn, xót buốt và cộm rát dữ dội. Dù phần lớn các trường hợp có thể tự liền sau vài ngày, tổn thương giác mạc lặp đi lặp lại nhiều lần có thể gây sẹo giác mạc và ảnh hưởng lâu dài đến thị lực.

Nguyên nhân gây ra hiện tượng đau mắt hàn từ tia cực tím hồ quang

Hồ quang điện xuất hiện trong quá trình hàn kim loại phát ra bức xạ tử ngoại với cường độ cực kỳ cao. Khi người lao động nhìn trực tiếp vào mối hàn mà không có thiết bị che chắn, bề mặt nhãn cầu sẽ hấp thụ phần lớn nguồn năng lượng này. Sự tác động nhiệt và bức xạ khiến các tế bào biểu mô giác mạc bị tổn thương dạng trợt nông tương tự như tình trạng bỏng nắng trên da.

Bên cạnh bức xạ tử ngoại, khói hàn, mạt sắt nóng và bụi kim loại li ti bay lơ lửng trong môi trường làm việc cũng góp phần làm gia tăng kích ứng nhãn cầu. Những người làm việc xung quanh khu vực hàn hoặc người đi đường vô tình nhìn lâu vào ánh lửa hàn cũng có thể gặp phải tình trạng viêm giác mạc do ánh sáng này dù không trực tiếp cầm que hàn.

Biểu hiện kích ứng thường gặp khi mắt tiếp xúc với ánh lửa hàn

Tổn thương bề mặt mắt do tia hàn thường diễn tiến âm thầm và bắt đầu biểu hiện rầm rộ sau khoảng vài giờ tiếp xúc. Người bệnh thường có cảm giác xốn rát như có cát bụi rơi vào trong mắt, mi mắt sưng nề và nước mắt chảy liên tục. Tình trạng này khiến người bệnh rất khó mở mắt, đặc biệt là khi tiếp xúc với ánh sáng đèn hoặc ánh nắng mặt trời.

Mắt bị kích ứng thường đỏ ửng dọc theo kết mạc và mi mắt, có thể đi kèm cảm giác nhức buốt lan lên thái dương. Trong nhiều trường hợp, người bệnh quan sát thấy quầng sáng xung quanh các nguồn đèn hoặc tầm nhìn có dấu hiệu mờ nhẹ tạm thời. Nếu không cẩn thận dụi tay lên mắt, lớp biểu mô đang tổn thương rất dễ bị rách rộng hơn, làm cơn đau trở nên trầm trọng.

Các bước xử trí sơ cứu ban đầu an toàn tại nhà

Khi nhận thấy dấu hiệu kích ứng sau khi làm việc với máy hàn, điều đầu tiên cần làm là di chuyển vào khu vực bóng râm hoặc phòng tối để giảm kích thích thị giác. Người bệnh tuyệt đối không được dùng tay dụi mạnh lên mắt vì hành động này có thể làm trầy xước sâu thêm lớp giác mạc hoặc đẩy dị vật kim loại găm sâu vào nhãn cầu.

Bạn có thể chườm một chiếc khăn sạch bọc đá lạnh quanh vùng mi mắt để giúp làm dịu cảm giác nóng rát và giảm phù nề mô mềm xung quanh. Rửa mắt nhẹ nhàng bằng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0.9% đẳng trương giúp cuốn trôi bụi bẩn và cấp ẩm tạm thời cho nhãn cầu. Đồng thời, việc đeo kính râm khi phải di chuyển sẽ giúp mắt tránh bớt ánh sáng chói chang và gió bụi từ môi trường.

Biện pháp phòng ngừa đau mắt hàn hiệu quả trong lao động

Để ngăn chặn hoàn toàn nguy cơ đau mắt hàn, người lao động phải tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc sử dụng trang thiết bị bảo hộ cá nhân đạt chuẩn kỹ thuật. Thợ hàn cần trang bị mặt nạ hàn tự động hoặc kính hàn có tròng lọc quang học chuyên dụng phù hợp với cường độ dòng điện hàn để chắn triệt để tia tử ngoại và tia hồng ngoại.

Tại khu vực gia công cơ khí, cần dựng các tấm vách ngăn chắn ánh lửa hàn để bảo vệ những người xung quanh và đồng nghiệp làm việc ở các vị trí lân cận. Khu vực làm việc cần đảm bảo thông gió tốt để hạn chế tích tụ khói hàn độc hại. Những người phụ việc hoặc người quan sát cũng phải trang bị kính bảo hộ chống tia cực tím và giữ khoảng cách an toàn, tránh nhìn chằm chằm vào khu vực phát sáng hồ quang.

Thời điểm cần đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để thăm khám

Hầu hết các trường hợp trợt biểu mô giác mạc nhẹ do tia hàn có thể dần ổn định sau 24 đến 48 giờ. Tuy nhiên, người bệnh cần đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế có chuyên khoa mắt nếu cảm giác đau buốt dữ dội kéo dài quá một ngày mà không có dấu hiệu thuyên giảm, hoặc xuất hiện tình trạng suy giảm thị lực rõ rệt.

Các dấu hiệu nguy hiểm khác bao gồm mắt tiết dịch mủ nhầy màu vàng xanh, kết mạc đỏ rực tăng dần hoặc nghi ngờ có mạt sắt bắn găm vào bề mặt giác mạc. Việc tự ý mua và dùng các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ nhãn khoa có thể dẫn đến biến chứng loét giác mạc khó hồi phục và suy giảm thị lực vĩnh viễn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục thường thức sức khỏe và hỗ trợ sơ cứu ban đầu. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt giảm đau gây tê bề mặt hoặc thuốc chứa hoạt chất corticoid về dùng tại nhà, vì việc lạm dụng có thể làm che lấp triệu chứng, làm chậm quá trình liền sẹo và tăng nguy cơ thủng giác mạc. Mọi can thiệp điều trị cần được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám và chỉ định cụ thể.

Tóm tắt

Đau mắt hàn thực chất là tình trạng tổn thương bề mặt nhãn cầu do bức xạ tia cực tím trong quá trình hàn điện sinh ra. Việc chủ động trang bị kính bảo hộ đạt tiêu chuẩn và giữ khoảng cách an toàn là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất. Nếu các triệu chứng kích ứng không thuyên giảm hoặc có biểu hiện suy giảm thị lực, người lao động cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám kịp thời.