Đau mắt đỏ và ngứa: Những nguyên nhân phổ biến cùng cách chăm sóc

Đau mắt đỏ và ngứa là gì?

Đau mắt đỏ và ngứa là phản ứng viêm hoặc kích ứng xảy ra tại màng kết mạc, lớp màng mỏng trong suốt bao phủ bề mặt củng mạc và mặt trong của mi mắt. Khi các mạch máu nhỏ li ti trong kết mạc bị giãn nở do tác nhân kích thích, lòng trắng của nhãn cầu sẽ chuyển sang màu đỏ hoặc hồng nhạt, đi kèm cảm giác ngứa ngáy râm ran hoặc nóng rát. Phản xạ tự nhiên khi ngứa là dụi mắt, nhưng động tác này lại vô tình làm tổn thương lớp biểu mô và khiến tình trạng viêm sưng trở nên trầm trọng hơn. Trong phần lớn trường hợp, mắt đỏ và ngứa bắt nguồn từ các phản ứng lành tính như dị ứng thời tiết hoặc khô mắt do sinh hoạt, nhưng đây cũng có thể là dấu hiệu sớm của các bệnh lý nhiễm trùng mắt cần được theo dõi y tế cẩn thận. Hiểu rõ cơ chế khởi phát giúp chúng ta có cách xử trí đúng đắn và an toàn cho thị lực.

Viêm kết mạc dị ứng do tác nhân môi trường

Dị ứng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng ngứa ngáy dữ dội kèm theo đỏ mắt và chảy nước mắt trong. Khi tiếp xúc với các dị nguyên như phấn hoa, lông thú nuôi, mạt bụi nhà hoặc nấm mốc, hệ thống miễn dịch tại màng kết mạc sẽ giải phóng các chất trung gian hóa học, làm các mạch máu giãn nở và kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác.

Người bị dị ứng mắt thường xuất hiện triệu chứng ở cả hai bên mắt cùng lúc, đôi khi đi kèm hắt hơi, nghẹt mũi hoặc ngứa vòm họng. Mức độ đỏ và ngứa có xu hướng gia tăng khi thời tiết chuyển mùa hoặc khi sinh hoạt trong môi trường nhiều bụi bẩn. Để cải thiện, người bệnh cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc với nguồn gây dị ứng, sử dụng máy lọc không khí và chườm lạnh nhẹ nhàng ngoài mi mắt để giảm bớt cảm giác châm chích khó chịu.

Nhiễm trùng kết mạc do virus hoặc vi khuẩn

Viêm kết mạc nhiễm trùng thường được gọi phổ biến là bệnh đau mắt đỏ, phần lớn bắt nguồn từ các loại virus đường hô hấp hoặc các chủng vi khuẩn thông thường. Khi nhiễm virus, mắt thường đỏ rực, ngứa nhẹ, cộm rát và tiết nhiều ghèn lỏng trong suốt, rất dễ lây lan nhanh chóng qua đường tiếp xúc tay mắt hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân.

Trường hợp nguyên nhân do vi khuẩn, mắt thường tiết nhiều dử dịch màu vàng hoặc xanh đục, khiến hai mi mắt bị dính chặt vào nhau sau khi thức dậy vào buổi sáng. Tình trạng nhiễm trùng đòi hỏi người bệnh phải có ý thức vệ sinh và cách ly đồ dùng cá nhân nghiêm ngặt để tránh lây lan cho những người xung quanh. Việc vệ sinh mắt thường xuyên bằng nước muối sinh lý giúp loại bỏ bớt dịch tiết, nhưng người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh hay thuốc kháng viêm khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.

Hội chứng khô mắt và thói quen sinh hoạt hàng ngày

Khô mắt xảy ra khi màng phim nước mắt bị suy giảm về lượng hoặc kém về chất lượng, khiến bề mặt nhãn cầu không duy trì được độ ẩm và màng bôi trơn cần thiết. Khi thiếu độ ẩm, sự ma sát liên tục giữa mi mắt và giác mạc trong mỗi lần chớp sẽ dẫn đến cảm giác ngứa râm ran, đỏ mắt, cộm rát như có dị vật và dễ chảy nước mắt sống khi gặp gió.

Thói quen nhìn màn hình máy tính, điện thoại liên tục nhiều giờ mà không chớp mắt thường xuyên là nguyên nhân rất phổ biến làm nước mắt bay hơi nhanh. Ngoài ra, việc thường xuyên làm việc trong môi trường máy lạnh độ ẩm thấp, đeo kính áp tròng kéo dài hoặc tiếp xúc với khói thuốc lá cũng làm hội chứng khô mắt thêm nghiêm trọng. Việc điều chỉnh thói quen sử dụng thiết bị điện tử và dành thời gian cho mắt nghỉ ngơi là giải pháp tự nhiên giúp phục hồi màng phim nước mắt.

Các bước chăm sóc và làm dịu mắt an toàn tại nhà

Khi xuất hiện tình trạng mắt đỏ và ngứa, việc chăm sóc đúng cách đóng vai trò quyết định giúp mắt nhanh chóng hồi phục và tránh các biến chứng đáng tiếc. Người bệnh cần rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng trước khi chạm vào vùng mặt, tuyệt đối không dùng tay dụi mắt vì hành động này có thể làm trầy xước biểu mô giác mạc và khiến phản ứng viêm lan rộng.

Người bệnh có thể sử dụng gạc y tế vô trùng thấm nước muối sinh lý đẳng trương để nhẹ nhàng lau sạch dịch tiết từ góc trong ra ngoài đuôi mắt, lưu ý sử dụng miếng gạc riêng cho từng bên mắt. Chườm mát bằng khăn sạch đặt lên mí mắt nhắm trong khoảng mười phút giúp co mạch máu tại chỗ, hỗ trợ làm dịu nhanh cơn ngứa và cảm giác nóng rát. Trong thời gian mắt đang kích ứng, nên tạm ngừng đeo kính áp tròng và tránh trang điểm vùng mắt cho đến khi mắt ổn định hoàn toàn.

Lưu ý an toàn

Người bệnh cần theo dõi sát các diễn biến tại mắt để kịp thời thăm khám bác sĩ chuyên khoa nhãn khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa thành phần corticoid kéo dài mà không có chỉ định y tế, vì việc lạm dụng có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể. Ngoài ra, không tự ý áp dụng các phương pháp dân gian truyền miệng như đắp lá cây, xông hơi nóng hay nhỏ các loại nước lá vào mắt vì nguy cơ gây bội nhiễm và loét giác mạc rất cao. Khi có dấu hiệu đau nhức mắt dữ dội hoặc suy giảm thị lực, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa.

Tóm tắt

Đau mắt đỏ và ngứa có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ kích ứng thông thường đến nhiễm trùng phức tạp. Việc chăm sóc mắt khoa học, giữ vệ sinh sạch sẽ và bảo vệ mắt khỏi tác nhân gây hại là chìa khóa giúp đôi mắt sớm khỏe mạnh trở lại. Chủ động tham vấn ý kiến bác sĩ nhãn khoa khi mắt có dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ thị lực an toàn và lâu dài.