Đau mắt đỏ uống thuốc kháng sinh gì và những điều cần biết

Đau mắt đỏ uống thuốc kháng sinh gì là gì?

Đau mắt đỏ là thuật ngữ dân gian phổ biến dùng để chỉ tình trạng viêm kết mạc, tức là lớp màng trong suốt bao phủ lòng trắng của nhãn cầu và mặt trong mi mắt bị sưng viêm, xung huyết. Tình trạng này khiến các mạch máu nhỏ ở kết mạc nở rộng, làm mắt có màu đỏ hoặc hồng, kèm theo cảm giác cộm xốn như có cát, chảy nước mắt và tăng tiết dịch nhầy mủ.

Nguyên nhân gây viêm kết mạc rất đa dạng, bao gồm nhiễm virus, nhiễm vi khuẩn, phản ứng dị ứng thời tiết hoặc kích ứng với hóa chất, khói bụi. Trong đó, viêm kết mạc do virus chiếm tỷ lệ áp đảo trong các đợt dịch lây lan nhanh ngoài cộng đồng. Việc xác định chính xác đau mắt đỏ thuộc nhóm nguyên nhân nào là yếu tố quyết định người bệnh có cần sử dụng thuốc kháng sinh hay không, bởi mỗi căn nguyên đòi hỏi hướng can thiệp hoàn toàn khác biệt.

Hiểu đúng về vai trò của thuốc kháng sinh trong bệnh đau mắt đỏ

Nhiều người thường có thói quen mua kháng sinh đường uống ngay khi thấy mắt sưng đỏ, cộm xốn và chảy nước mắt. Tuy nhiên, trên thực tế phần lớn các đợt bùng phát viêm kết mạc hay đau mắt đỏ là do virus, phổ biến nhất là adenovirus. Kháng sinh chỉ có tác dụng ức chế hoặc tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn không có hiệu lực đối với các tác nhân virus. Do đó, việc tự ý dùng kháng sinh đường uống trong bệnh cảnh viêm kết mạc do virus không mang lại hiệu quả điều trị mà còn gây lãng phí và tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn.

Ngay cả trong trường hợp đau mắt đỏ do nhiễm trùng vi khuẩn thông thường, phác đồ ưu tiên hàng đầu của chuyên khoa mắt thường là các dạng thuốc tác dụng tại chỗ như dung dịch nhỏ mắt hoặc thuốc mỡ tra mắt. Thuốc tác dụng tại chỗ giúp nồng độ hoạt chất tập trung tối đa tại bề mặt kết mạc mà ít gây ảnh hưởng toàn thân. Vì vậy, người bệnh không nên mặc định rằng đau mắt đỏ là phải uống thuốc kháng sinh.

Những trường hợp đau mắt đỏ cần dùng kháng sinh đường uống

Thuốc kháng sinh đường uống chỉ được bác sĩ chuyên khoa chỉ định trong một số tình huống đặc biệt khi tổn thương mắt có nguy cơ lan rộng hoặc xuất phát từ các tác nhân toàn thân phức tạp. Trường hợp điển hình bao gồm viêm kết mạc cấp do vi khuẩn lậu cầu Neisseria gonorrhoeae hoặc vi khuẩn Chlamydia trachomatis, nơi việc điều trị toàn thân là bắt buộc để ngăn ngừa biến chứng loét giác mạc thủng nhãn cầu hoặc lây nhiễm sang cơ quan khác.

Bên cạnh đó, bác sĩ có thể cân nhắc kháng sinh uống khi tình trạng viêm nhiễm tại mắt đi kèm dấu hiệu nhiễm trùng mô lân cận, ví dụ như viêm mô tế bào trước vách mi, viêm túi lệ cấp hoặc khi nhiễm trùng kết mạc xảy ra trên người có suy giảm miễn dịch nặng. Mọi quyết định sử dụng kháng sinh đường uống đều cần dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng bằng đèn khe, đánh giá mức độ tổn thương giác mạc và xét nghiệm vi sinh khi cần thiết, không áp dụng đại trà cho mọi ca đau mắt đỏ.

Các nhóm kháng sinh bác sĩ có thể cân nhắc khi có chỉ định

Khi có chỉ định y khoa rõ ràng cho các trường hợp nhiễm khuẩn đặc hiệu, bác sĩ sẽ lựa chọn nhóm thuốc phù hợp với tác nhân gây bệnh và thể trạng từng người. Đối với nhiễm khuẩn kết mạc do Chlamydia trachomatis, các kháng sinh thuộc nhóm macrolid như azithromycin hoặc nhóm tetracyclin như doxycycline thường được ưu tiên xem xét cho người trưởng thành không có chống chỉ định.

Trong khi đó, nếu tác nhân được xác định là vi khuẩn lậu cầu, phác đồ thường yêu cầu kháng sinh nhóm cephalosporin thế hệ ba phối hợp với thuốc điều trị Chlamydia do tỷ lệ đồng nhiễm cao. Với các trường hợp viêm nhiễm quanh hốc mắt hoặc bờ mi do vi khuẩn gram dương thông thường như tụ cầu, kháng sinh nhóm beta-lactam kết hợp chất ức chế men hoặc nhóm quinolon có thể được cân nhắc. Người bệnh tuyệt đối không tự chọn nhóm thuốc vì mỗi hoạt chất có phổ kháng khuẩn, chống chỉ định và tương tác thuốc hoàn toàn khác biệt.

Hệ lụy khi tự ý dùng kháng sinh đường uống điều trị đau mắt đỏ

Tự ý mua và sử dụng kháng sinh đường uống khi chưa có chẩn đoán chính xác từ bác sĩ mắt tiềm ẩn rất nhiều rủi ro cho sức khỏe. Thói quen sử dụng kháng sinh không đủ liều, sai hoạt chất hoặc dùng cho bệnh do virus là nguyên nhân hàng đầu thúc đẩy sự gia tăng của các chủng vi khuẩn kháng thuốc trong cộng đồng, khiến cho những đợt nhiễm trùng thực sự sau này trở nên khó điều trị hơn rất nhiều.

Ngoài ra, kháng sinh đường uống phân bố khắp cơ thể nên dễ gây ra các tác dụng phụ toàn thân như rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy do mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, buồn nôn, mệt mỏi và nổi mẩn dị ứng. Đáng lo ngại hơn, việc tự dùng thuốc uống có thể tạo tâm lý chủ quan, khiến người bệnh trì hoãn việc đi khám chuyên khoa, bỏ qua giai đoạn phát hiện sớm các tổn thương nghiêm trọng trên giác mạc như viêm loét giác mạc, gây sẹo vĩnh viễn và ảnh hưởng nặng nề đến thị lực.

Hướng dẫn chăm sóc và vệ sinh mắt an toàn tại nhà

Thay vì loay hoay tìm kiếm đau mắt đỏ uống thuốc kháng sinh gì, người bệnh nên tập trung vào các biện pháp chăm sóc mắt đúng cách để giảm triệu chứng khó chịu và rút ngắn thời gian hồi phục. Vệ sinh mắt hàng ngày bằng nước muối sinh lý đẳng trương natri clorid 0,9 phần trăm giúp loại bỏ dịch tiết và ghèn mắt ứ đọng. Nên dùng gạc y tế sạch riêng biệt cho từng mắt để tránh lây nhiễm chéo từ mắt bệnh sang mắt lành.

Chườm mát bên ngoài mi mắt nhắm kín có thể giúp giảm cảm giác cộm xốn, nóng rát và phù nề. Người bệnh cần tuyệt đối tránh dụi mắt vì hành động chà xát dễ làm trầy xước biểu mô giác mạc, tạo điều kiện cho vi khuẩn cơ hội xâm nhập gây bội nhiễm. Đồng thời, cần ngưng hoàn toàn việc sử dụng kính áp tròng, không trang điểm vùng mắt và rửa tay thường xuyên bằng xà phòng để bảo vệ mắt cũng như tránh làm lây lan mầm bệnh cho những người xung quanh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh uống, thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay tự đắp các loại lá cây vào mắt. Khi có các dấu hiệu bất thường như đau nhức mắt dữ dội, nhìn mờ, sợ ánh sáng hoặc tiết mủ đặc, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám.

Tóm tắt

Đau mắt đỏ phần lớn không đòi hỏi thuốc kháng sinh đường uống. Việc dùng thuốc đúng nguyên nhân, ưu tiên chăm sóc tại chỗ và tuân thủ đánh giá của bác sĩ chuyên khoa mắt là cách tốt nhất để bảo vệ thị lực và ngăn chặn nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.