Đau mắt đỏ lây qua đường nào và cách phòng ngừa lây lan

Đau mắt đỏ lây qua đường nào là gì?

Đau mắt đỏ, hay theo thuật ngữ y khoa là viêm kết mạc, là một bệnh lý nhãn khoa rất thường gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi. Khi kết mạc bị viêm, các mạch máu nhỏ li ti tại đây bị sung huyết và giãn nở, khiến tròng trắng của mắt chuyển sang màu đỏ hoặc hồng nhạt. Bệnh thường đi kèm với các biểu hiện khó chịu như cộm xốn, ngứa ngáy, chảy nước mắt liên tục và tiết nhiều dịch ghèn dính chặt vào mí mắt mỗi khi thức dậy.

Nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến các đợt bùng phát đau mắt đỏ trong cộng đồng là do virus, đặc biệt là nhóm Adenovirus, bên cạnh các chủng vi khuẩn như tụ cầu hoặc phế cầu. Do các tác nhân vi sinh này phát tán rất nhanh qua các giọt dịch tiết từ mắt và đường hô hấp, bệnh rất dễ lan rộng thành dịch tại các môi trường sinh hoạt tập trung như trường học, nhà trẻ, ký túc xá và công sở nếu không được phát hiện và khoanh vùng kịp thời.

Lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mắt và bàn tay người bệnh

Đường lây phổ biến hàng đầu của bệnh đau mắt đỏ là tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mắt của người đang mắc bệnh. Khi người bệnh chảy nước mắt, tiết nhiều ghèn hoặc dụi mắt, các hạt dịch chứa lượng lớn vi sinh vật gây bệnh sẽ bám chặt vào lòng bàn tay và các đầu ngón tay. Nếu người khỏe mạnh bắt tay, chạm vào tay người bệnh rồi vô tình đưa lên chạm vào vùng mắt, mũi hoặc miệng của mình, mầm bệnh sẽ nhanh chóng xâm nhập vào kết mạc.

Bên cạnh đó, các hành động thân mật như ôm hôn, chăm sóc trực tiếp người ốm hoặc tiếp xúc cự ly gần khi người bệnh ho, hắt hơi làm bắn các giọt bắn chứa virus đường hô hấp cũng có thể dẫn đến nguy cơ lây truyền. Viêm kết mạc do virus thường khởi phát từ một bên mắt rồi dễ dàng tự lây sang bên mắt còn lại của chính người bệnh nếu tiếp tục dùng chung một ngón tay hay một góc khăn để lau mắt.

Lây gián tiếp qua các bề mặt tiếp xúc và đồ dùng sinh hoạt chung

Mầm bệnh gây đau mắt đỏ, đặc biệt là nhóm Adenovirus, có khả năng tồn tại bền bỉ ngoài môi trường tự nhiên trong nhiều ngày trên bề mặt đồ vật. Người khỏe mạnh rất dễ bị lây nhiễm khi dùng chung các vật dụng cá nhân với người bệnh như khăn mặt, khăn tắm, gối ngủ, kính mắt, khẩu trang hoặc đồ trang điểm mắt.

Ngoài ra, việc chạm tay vào các bề mặt dùng chung có dính mầm bệnh trong sinh hoạt hàng ngày cũng là nguyên nhân gây bùng phát dịch tại gia đình, trường học và công sở. Những bề mặt nguy cơ cao bao gồm tay nắm cửa, nút bấm thang máy, bàn phím máy tính, điện thoại, đồ chơi trẻ em và tay vịn cầu thang. Khi chạm vào các bề mặt này rồi đưa tay lên dụi mắt mà chưa rửa sạch bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, kết mạc mắt sẽ trở thành nơi tiếp nhận virus và phát triển phản ứng viêm.

Lây truyền qua môi trường nước và bể bơi công cộng

Nguồn nước sinh hoạt hoặc bể bơi công cộng không đảm bảo tiêu chuẩn khử trùng là môi trường thuận lợi để mầm bệnh viêm kết mạc lan truyền. Nước hồ bơi chứa virus từ dịch tiết của người bệnh có thể xâm nhập trực tiếp vào mắt người bơi nếu không đeo kính bơi bảo hộ. Nồng độ clo không đủ tiêu chuẩn vừa không diệt được mầm bệnh, vừa dễ gây kích ứng biểu mô kết mạc, làm tăng tính nhạy cảm với nhiễm trùng.

Ở một số trường hợp, thói quen rửa mặt bằng chậu nước dùng chung hoặc sử dụng nguồn nước giếng, nước mưa chưa qua xử lý sạch sẽ cũng làm tăng nguy cơ đưa vi khuẩn và nấm vào mắt. Trẻ em khi nghịch nước bẩn hoặc tắm chung bồn tắm với anh chị em đang đau mắt đỏ có tỷ lệ lây chéo rất cao nếu không được người lớn giám sát và vệ sinh kỹ lưỡng sau khi tắm.

Nhận diện quan niệm sai lầm về con đường lây truyền đau mắt đỏ

Trong cộng đồng, nhiều người vẫn tin vào quan niệm sai lầm rằng chỉ cần nhìn vào mắt người bị đau mắt đỏ là sẽ bị lây bệnh. Về mặt sinh học và y khoa, ánh nhìn hoàn toàn không thể truyền dẫn virus hay vi khuẩn qua không khí. Sự lây lan nhanh chóng trong cùng một không gian sống thực chất xuất phát từ việc dùng chung đồ đạc, hít phải giọt bắn hô hấp ở khoảng cách gần hoặc chạm vào những bề mặt đã bị nhiễm bẩn mà không hề hay biết.

Một quan niệm sai lệch nguy hại khác là xông mắt bằng các loại lá cây, thảo dược dân gian hoặc đắp lá trầu không lên mí mắt để trị bệnh. Biện pháp tự phát này không những không tiêu diệt được tác nhân gây bệnh mà còn có nguy cơ gây bỏng nhiệt, trợt biểu mô giác mạc, loét giác mạc và bội nhiễm vi khuẩn nặng nề, có thể dẫn tới suy giảm thị lực vĩnh viễn. Việc hiểu đúng bản chất lây truyền giúp người dân giải tỏa tâm lý hoang mang và từ bỏ các cách chữa trị phản khoa học.

Biện pháp chủ động kiểm soát và ngăn ngừa lây lan trong cộng đồng

Để cắt đứt chuỗi lây truyền của đau mắt đỏ trong gia đình và tập thể, việc thực hiện đồng bộ các biện pháp vệ sinh phòng ngừa là yếu tố then chốt. Mỗi cá nhân cần tạo thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy trong ít nhất ba mươi giây, đặc biệt là sau khi ra ngoài, sau khi chạm vào các bề mặt công cộng và trước khi thực hiện các thao tác vệ sinh mắt.

Người bệnh cần được cách ly tương đối về mặt vật dụng: sử dụng riêng khăn mặt, chậu rửa, gối ngủ, chai thuốc nhỏ mắt và bát đũa cá nhân. Toàn bộ ga trải giường, vỏ gối và khăn lau của người bệnh nên được giặt riêng bằng nước ấm và phơi dưới ánh nắng mặt trời. Các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như tay nắm cửa, điều khiển tivi, bàn làm việc cần được lau khử khuẩn hàng ngày bằng cồn y tế hoặc dung dịch sát khuẩn chuyên dụng. Người đang mắc bệnh nên tạm thời nghỉ học hoặc nghỉ làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế để tránh nguy cơ làm phát tán dịch bệnh ra diện rộng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa thành phần kháng sinh liều cao hoặc corticoid khi chưa có đơn thuốc từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như đắp lá, nhỏ sữa mẹ hay xông hơi mắt bằng thảo dược vì có thể gây tổn thương nghiêm trọng giác mạc và biến chứng mất thị lực. Khi có dấu hiệu đau nhức mắt dữ dội, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.

Tóm tắt

Đau mắt đỏ lây lan rất nhanh qua nhiều con đường tiếp xúc nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu người bệnh và người xung quanh chủ động giữ vệ sinh cá nhân. Thói quen rửa tay thường xuyên, không đưa tay lên mắt và cách ly vật dụng là những biện pháp thiết thực nhất. Khi mắt xuất hiện dấu hiệu bất thường, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ giúp chẩn đoán chính xác nguyên nhân và có hướng xử trí an toàn.