Đau mắt đỏ lây nhiễm như thế nào và những con đường truyền bệnh cần lưu ý

Đau mắt đỏ lây nhiễm như thế nào là gì?

Đau mắt đỏ, hay viêm kết mạc, là tình trạng lớp màng trong suốt bao phủ lòng trắng của nhãn cầu và mặt trong mí mắt bị viêm nhiễm. Tác nhân gây bệnh phổ biến nhất là virus, đặc biệt là nhóm Adenovirus, bên cạnh các nguyên nhân do vi khuẩn như tụ cầu, phế cầu hoặc phản ứng dị ứng. Bệnh có đặc tính nổi bật là thời gian ủ bệnh ngắn, khả năng lây lan rất mạnh mẽ trong môi trường sống tập thể và dễ tái phát nếu không kiểm soát tốt nguồn lây.

Khi bị viêm, các mạch máu nhỏ ở kết mạc sưng phồng khiến mắt chuyển sang màu đỏ hoặc hồng, kèm theo cảm giác cộm xốn, ngứa ngáy, chảy nước mắt và tiết nhiều ghèn rỉ. Dịch tiết này chính là nguồn chứa lượng lớn virus hoặc vi khuẩn gây bệnh. Hiểu rõ cơ chế phát tán của mầm bệnh từ mắt người nhiễm sang môi trường xung quanh sẽ giúp cộng đồng có những biện pháp dự phòng chính xác, khoa học và tránh được các biến chứng ảnh hưởng đến thị lực.

Lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết người bệnh

Con đường lây truyền phổ biến nhất của viêm kết mạc dịch là qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mắt, mũi hoặc miệng của người bệnh. Khi người mắc bệnh dụi mắt, lau rỉ mắt bằng tay, virus và vi khuẩn sẽ bám vào lòng bàn tay cùng các ngón tay. Nếu người lành bắt tay, chạm vào người bệnh rồi vô tình đưa tay lên chạm vào mắt, mũi hoặc miệng của mình, mầm bệnh sẽ nhanh chóng xâm nhập vào kết mạc.

Bên cạnh đó, dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện ở cự ly rất gần cũng có thể bắn ra những giọt dịch nhỏ mang mầm bệnh. Dù không phát tán xa trong không khí như một số bệnh lý hô hấp chuyên biệt, việc tiếp xúc mặt đối mặt quá gần vẫn tạo điều kiện cho vi sinh vật bám vào niêm mạc mắt người đối diện. Do đó, việc rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc và hạn chế đưa tay lên vùng mặt là nguyên tắc bảo vệ then chốt.

Lây gián tiếp qua đồ dùng cá nhân và vật dụng sinh hoạt

Các vật dụng cá nhân của người bệnh chứa lượng lớn mầm bệnh nếu dính phải dịch mắt hoặc dịch mũi. Khăn mặt, khăn tắm, vỏ gối, chăn ga, kính mắt và đồ trang điểm mắt là những vật trung gian truyền bệnh thường gặp nhất trong các gia đình có người mắc viêm kết mạc. Khi dùng chung khăn lau mặt hoặc nằm chung gối, người lành rất dễ bị nhiễm khuẩn kết mạc chỉ sau một thời gian ngắn.

Ngoài ra, việc dùng chung thuốc nhỏ mắt, kính áp tròng, dung dịch ngâm kính hoặc chậu rửa mặt cũng là nguồn lây lan rất nghiêm trọng. Đầu lọ thuốc nhỏ mắt khi chạm vào mi mắt của người đau mắt đỏ sẽ lưu giữ vi khuẩn và virus, truyền thẳng sang mắt người tiếp theo dùng chung lọ thuốc đó. Để cắt đứt nguồn lây gián tiếp này, mỗi cá nhân trong gia đình cần có khăn mặt riêng, giặt phơi dưới ánh nắng và tuyệt đối không chia sẻ các loại mỹ phẩm hay sản phẩm chăm sóc vùng mắt.

Lây lan qua bề mặt tiếp xúc ở nơi công cộng

Virus gây đau mắt đỏ, điển hình là Adenovirus, có khả năng tồn tại nhiều ngày trên các bề mặt vật dụng trong môi trường sinh hoạt thường nhật. Tay nắm cửa, nút bấm thang máy, bàn phím máy tính, điện thoại di động, đồ chơi trẻ em hay tay vịn cầu thang là những nơi thường xuyên tích tụ mầm bệnh khi người nhiễm bệnh chạm vào sau khi dụi mắt. Người bình thường sau khi chạm vào các bề mặt nhiễm khuẩn này rồi đưa tay lên dụi mắt sẽ vô tình đưa mầm bệnh vào kết mạc.

Đặc biệt, tại các môi trường sinh hoạt tập thể như trường học, nhà trẻ, văn phòng công sở hoặc phương tiện giao thông công cộng, nguy cơ lây nhiễm chéo qua bề mặt tiếp xúc tăng lên đáng kể. Việc vệ sinh thường xuyên các vị trí tiếp xúc chung bằng dung dịch sát khuẩn, kết hợp thói quen rửa tay sạch sẽ trước khi chạm vào mặt hoặc trước khi ăn uống, đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát dịch bệnh lây lan rộng trong cộng đồng.

Lây qua nguồn nước và môi trường bể bơi

Nguồn nước tại các bể bơi công cộng cũng là một con đường trung gian khiến đau mắt đỏ dễ bùng phát thành dịch trong mùa hè. Nếu hệ thống khử trùng bằng clo tại hồ bơi không đạt tiêu chuẩn, virus và dịch tiết từ người bệnh tiết ra nước có thể tồn tại và xâm nhập vào mắt người bơi. Nước hồ bơi chứa hóa chất khử trùng cũng có thể làm niêm mạc mắt bị kích ứng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho vi sinh vật gây viêm kết mạc xâm nhập.

Bên cạnh đó, thói quen rửa mặt chung chậu nước hoặc sử dụng nguồn nước giếng, nước tích trữ không đảm bảo vệ sinh cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo trong gia đình. Để bảo vệ đôi mắt khi tham gia các hoạt động dưới nước, mọi người nên đeo kính bơi chuyên dụng vừa vặn, không dụi mắt khi bơi, tắm tráng lại bằng nước sạch và nhỏ mắt bằng dung dịch nước muối sinh lý ngay sau khi rời khỏi hồ bơi.

Lưu ý an toàn

Thông tin về các con đường lây truyền mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa. Khi bị đỏ mắt, người bệnh không nên tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay tự đắp lá, xông hơi mắt bằng các bài thuốc truyền miệng vì có thể gây loét giác mạc hoặc suy giảm thị lực vĩnh viễn. Hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt để được thăm khám và hướng dẫn điều trị an toàn.

Tóm tắt

Hiểu rõ các con đường lây truyền của đau mắt đỏ giúp mỗi người chủ động ngăn chặn sự bùng phát trong gia đình và tập thể. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường ở mắt, việc giữ vệ sinh cá nhân, không dùng chung đồ đạc và đi khám chuyên khoa mắt kịp thời là cách tốt nhất để bảo vệ thị lực an toàn.