Đau mắt đỏ có nên xông lá không và những rủi ro cần tránh

Đau mắt đỏ xông bằng lá gì là gì?

Đau mắt đỏ là thuật ngữ thường dùng để chỉ bệnh viêm kết mạc cấp, chủ yếu do virus gây ra như Adenovirus hoặc Enterovirus, ngoài ra có thể do vi khuẩn hoặc dị ứng. Bệnh có đặc tính lây lan nhanh qua đường tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mắt, giọt bắn đường hô hấp hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân. Trong các đợt dịch, thông tin truyền miệng về việc xông các loại thảo dược như lá trầu không, lá dâu tằm hay tía tô thường xuyên xuất hiện trên các hội nhóm. Người dân thường tin rằng tinh dầu và hơi ấm từ lá cây có tác dụng kháng khuẩn, tiêu sưng và giúp mắt bớt cộm ngứa. Dù vậy, theo góc nhìn chuyên môn nhãn khoa, niêm mạc mắt và biểu mô giác mạc là những cấu trúc vô cùng mỏng manh, nhạy cảm. Việc đưa hơi nóng cùng các tinh chất chưa qua tinh chế trực tiếp vào bề mặt nhãn cầu không phải là biện pháp điều trị được công nhận và mang lại nhiều mối nguy hại hơn là lợi ích thực tế.

Các loại lá thường được đồn thổi trong dân gian và cơ sở thực tế

Trong dân gian, các loại lá có tinh dầu và tính kháng khuẩn nhẹ như lá trầu không, lá tía tô, lá dâu tằm, lá bạc hà hay lá bồ công anh thường được nhắc tới khi ai đó hỏi đau mắt đỏ xông bằng lá gì. Người truyền miệng cho rằng nhiệt độ ấm cùng hoạt chất tự nhiên bốc hơi sẽ giúp sát khuẩn bề mặt kết mạc và làm mắt cảm thấy dễ chịu hơn ngay lúc đó.

Mặc dù một số nghiên cứu dược học ghi nhận tinh chất trong lá trầu không có tính kháng khuẩn đối với một số chủng vi khuẩn ngoài da, nhưng tác dụng này chưa từng được chứng minh an toàn hay có hiệu lực điều trị trên mô mắt sống. Khi đun sôi các loại lá, nhiệt độ cao làm bốc hơi tinh dầu nhưng đồng thời cũng cuốn theo nhiều tạp chất, bụi bẩn, vi nấm hoặc thậm chí là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật còn sót lại trên lá cây. Bề mặt kết mạc mắt không có lớp sừng bảo vệ dày như da thông thường, do đó tiếp xúc với dịch bay hơi không kiểm soát dễ gây kích ứng biểu mô dữ dội.

Nguy cơ tổn thương giác mạc và bội nhiễm khi tự ý xông mắt

Rủi ro lớn nhất của phương pháp xông lá là bỏng nhiệt biểu mô giác mạc và kết mạc. Khoảng cách xông hơi nếu quá gần hoặc nhiệt độ nước xông quá cao sẽ làm tổn thương lớp tế bào bề mặt trong suốt của giác mạc, dẫn đến cảm giác đau rát dữ dội, cộm chói lóa và sợ ánh sáng. Tổn thương do nhiệt này làm mất đi hàng rào tự nhiên bảo vệ mắt, tạo cơ hội cho vi khuẩn và nấm xâm nhập sâu hơn.

Ngoài nguy cơ bỏng, hơi nước chứa tinh dầu đậm đặc có thể gây kích ứng hóa học trực tiếp, khiến tình trạng cương tụ mạch máu kết mạc trở nên trầm trọng, mắt đỏ rực hơn và tiết nhiều dịch viêm. Đáng lo ngại hơn, nếu lá cây nhiễm nấm mốc hoặc tạp khuẩn, quá trình xông vô tình phát tán mầm bệnh trực tiếp vào nhãn cầu. Tình trạng này có thể chuyển một đợt viêm kết mạc do virus thông thường thành viêm loét giác mạc hoặc viêm nội nhãn do bội nhiễm vi khuẩn, nấm. Đây là những bệnh lý nhãn khoa rất nặng, có thể để lại sẹo giác mạc vĩnh viễn và làm suy giảm thị lực nghiêm trọng.

Cách chăm sóc và vệ sinh mắt an toàn khi bị đau mắt đỏ

Thay vì áp dụng các mẹo xông lá thiếu cơ sở khoa học, người bị đau mắt đỏ nên tập trung vào các biện pháp vệ sinh hỗ trợ nhằm giúp mắt mau hồi phục và giảm cảm giác khó chịu. Biện pháp cơ bản và an toàn nhất là rửa mắt nhẹ nhàng bằng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9 phần trăm dành riêng cho mắt. Dung dịch này giúp làm sạch dử mắt, loại bỏ dịch tiết ứ đọng và làm ẩm bề mặt nhãn cầu mà không gây kích ứng.

Khi vệ sinh, người bệnh nên dùng gạc y tế vô trùng hoặc bông gòn sạch lau nhẹ từ góc trong mắt ra ngoài, sử dụng mỗi miếng gạc riêng biệt cho từng mắt để tránh lây nhiễm chéo. Nếu cảm thấy mi mắt sưng phù hoặc nóng rát, có thể dùng khăn sạch bọc đá viên để chườm lạnh nhẹ nhàng bên ngoài mi mắt khép kín, tuyệt đối không chườm nóng. Ngoài ra, việc nghỉ ngơi hợp lý, hạn chế sử dụng thiết bị điện tử, đeo kính râm khi ra ngoài để chắn gió bụi cũng là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ mắt trong suốt thời gian hồi phục.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không đắp trực tiếp lá cây tươi, bột thảo dược hoặc nhỏ bất kỳ dung dịch tự chế nào vào mắt. Tránh tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt, bởi việc dùng sai thuốc có thể dẫn tới biến chứng tăng nhãn áp hoặc loét giác mạc. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như mắt nhìn mờ rõ rệt, đau nhức dữ dội trong nhãn cầu, sợ ánh sáng nặng hoặc dịch tiết có màu vàng xanh đặc kéo dài, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa nhãn khoa để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Mẹo xông lá trị đau mắt đỏ hoàn toàn không có cơ sở khoa học và tiềm ẩn nhiều nguy cơ bỏng nhiệt, nhiễm trùng giác mạc nguy hiểm. Việc duy trì thói quen vệ sinh mắt sạch sẽ bằng nước muối sinh lý, rửa tay thường xuyên và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa nhãn khoa là giải pháp an toàn nhất để bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh.