Đau mắt chảy nước mắt nguyên nhân do đâu và cách xử trí

Đau mắt chảy nước mắt là gì?

Hiện tượng đau mắt chảy nước mắt xảy ra khi các thụ thể cảm giác ở kết mạc, giác mạc hoặc mi mắt bị kích thích bởi tác nhân vật lý, hóa học hoặc vi sinh vật. Tuyến lệ khi đó nhận tín hiệu phản xạ và tiết ra lượng nước mắt lớn hơn mức bình thường nhằm bôi trơn, rửa trôi dị vật và sát khuẩn bề mặt nhãn cầu.

Cơn đau mắt có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau, từ cảm giác xót nhẹ, cộm như có hạt cát trong mi mắt, ngứa ngáy dữ dội cho đến những cơn đau buốt nhói kèm co quắp mi và sợ ánh sáng. Đi kèm với nước mắt chảy ròng ròng, người bệnh thường nhận thấy mắt bị đỏ, sưng nề mi mắt và giảm khả năng nhìn tạm thời do màng phim nước mắt bị xáo trộn liên tục. Hiểu rõ cơ chế này giúp người bệnh bình tĩnh đánh giá mức độ khó chịu để lựa chọn giải pháp can thiệp thích hợp.

Nguyên nhân do viêm nhiễm và rối loạn bề mặt nhãn cầu

Hiện tượng đau mắt kèm theo chảy nước mắt thường bắt nguồn từ các phản ứng viêm nhiễm bề mặt nhãn cầu. Phổ biến nhất là viêm kết mạc do virus, vi khuẩn hoặc phản ứng dị ứng thời tiết và phấn hoa. Khi màng kết mạc bị viêm, các mạch máu giãn nở gây đỏ mắt, cộm xốn, tăng tiết dịch nhầy và kích thích tuyến lệ phản xạ tiết nhiều nước mắt để bảo vệ mắt.

Bên cạnh đó, hội chứng khô mắt kéo dài cũng là một nguyên nhân bất ngờ khiến người bệnh đau rát và chảy nước mắt sống liên tục. Khi màng phim nước mắt mất ổn định, bề mặt nhãn cầu bị khô ráp, các đầu mút thần kinh bị kích thích mạnh khiến mắt tiết nước mắt phản xạ ào ạt nhưng không đủ độ bôi trơn cần thiết. Tình trạng viêm bờ mi hoặc rối loạn tuyến Meibomius cũng góp phần làm tăng cảm giác đau nhói và xót mắt mỗi khi chớp.

Tổn thương cơ học do dị vật và trầy xước giác mạc

Sự xuất hiện của dị vật trong mắt như hạt bụi, mạt sắt, cát, mảnh côn trùng hoặc lông mi quặm vào trong là tác nhân cơ học trực tiếp gây đau nhói tức thì và kích hoạt dòng nước mắt chảy liên tục. Người bệnh thường có phản xạ muốn dụi mắt, nhưng hành động này rất dễ dẫn đến trầy xước biểu mô giác mạc.

Trầy xước hoặc viêm loét giác mạc là tổn thương đặc biệt nghiêm trọng có thể xảy ra sau chấn thương, sự cố khi đeo kính áp tròng hoặc nhiễm nấm, vi khuẩn. Giác mạc là nơi tập trung mật độ đầu dây thần kinh cảm giác dày đặc, vì vậy bất kỳ vết xước nào cũng tạo ra cơn đau rát dữ dội, chói mắt, sợ ánh sáng và chảy nước mắt không ngừng. Nếu không phát hiện sớm, vết loét có thể để lại sẹo giác mạc vĩnh viễn gây giảm thị lực.

Các bước chăm sóc và sơ cứu ban đầu an toàn tại nhà

Khi vừa xuất hiện cảm giác đau cộm và chảy nước mắt, bước sơ cứu an toàn nhất là sử dụng dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9% chuyên dùng cho mắt để nhỏ rửa liên tục, giúp cuốn trôi bụi bẩn và dị vật nhỏ ra ngoài một cách tự nhiên. Bạn có thể chớp mắt nhẹ nhàng trong một chén nước rửa mắt chuyên dụng sạch.

Người bệnh cần ngừng ngay việc sử dụng kính áp tròng, không trang điểm vùng mắt và cho mắt nghỉ ngơi trong không gian ánh sáng dịu. Chườm lạnh bên ngoài mi mắt bằng khăn sạch bọc đá có thể hỗ trợ làm dịu cảm giác sưng rát tạm thời. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian như xông lá trầu không hay đắp các loại lá cây trực tiếp lên mắt vì nguy cơ nhiễm trùng và bỏng giác mạc rất cao.

Thời điểm cần đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt ngay

Mặc dù nhiều trường hợp chảy nước mắt chỉ do kích ứng nhẹ, người bệnh không được chủ quan trước các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý mắt cấp tính. Cần đến ngay bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa mắt nếu cơn đau mắt dữ dội lan lên vùng nửa đầu, mắt đỏ rực hoặc xuất hiện chấm trắng đục trên tròng đen.

Các triệu chứng nguy hiểm khác bao gồm nhìn mờ đột ngột, thấy quầng sáng nhiều màu sắc quanh nguồn sáng, mắt tiết nhiều dịch mủ vàng xanh dính chặt mi mắt vào buổi sáng, hoặc cảm giác có dị vật găm sâu không trôi sau khi rửa. Những biểu hiện này có thể cảnh báo bệnh glôcôm góc đóng cấp, viêm màng bồ đào hoặc loét giác mạc hoại tử cần được bác sĩ chuyên khoa xử trí khẩn cấp nhằm bảo tồn thị lực.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt phối hợp kháng sinh hoặc chứa hoạt chất corticoid khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Việc lạm dụng corticoid nhỏ mắt có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể và tạo điều kiện cho nấm, virus phát triển phá hủy giác mạc. Không day dụi mắt mạnh tay và luôn rửa tay sạch sẽ trước khi chạm vào vùng mắt để ngăn ngừa bội nhiễm.

Tóm tắt

Đau mắt chảy nước mắt là phản ứng phổ biến nhưng có thể tiềm ẩn những tổn thương thị lực khó lường nếu không được can thiệp đúng cách. Việc chủ động theo dõi triệu chứng và thăm khám chuyên khoa mắt kịp thời sẽ giúp bảo vệ đôi mắt luôn sáng khỏe và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.