Dấu hiệu u não lành tính và thời điểm người bệnh cần đi khám thần kinh

U não lành tính là gì?

U não lành tính là tình trạng xuất hiện các khối tế bào tăng sinh bất thường trong hộp sọ nhưng có ranh giới rõ ràng, không xâm lấn mô lành xung quanh và không di căn xa. Các dạng u não lành tính phổ biến bao gồm u màng não, u tuyến yên, u bao dây thần kinh thính giác và u sọ hầu. Mặc dù tế bào u không mang đặc tính ác tính, nhưng não bộ nằm trong khoang sọ có thể tích cố định, do đó bất kỳ khối choán chỗ nào phát triển cũng sẽ làm gia tăng áp lực nội sọ và chèn ép các trung tâm thần kinh quan trọng. Nếu không được phát hiện và xử trí y khoa thích hợp, khối u có thể gây tổn thương thần kinh vĩnh viễn, suy giảm thị lực, yếu liệt chi hoặc đe dọa tính mạng người bệnh. Việc nắm rõ các biểu hiện cảnh báo giúp người bệnh chủ động thăm khám sớm.

Dấu hiệu tăng áp lực nội sọ do khối u chèn ép

Hộp sọ là một khoang kín có thể tích cố định, do đó sự xuất hiện và lớn dần của một khối u não lành tính sẽ làm gia tăng áp lực nội sọ. Triệu chứng điển hình nhất là đau đầu kéo dài, có xu hướng nặng hơn vào buổi sáng sau khi thức dậy hoặc khi người bệnh thay đổi tư thế, ho, hắt hơi. Cơn đau thường âm ỉ, tăng dần mức độ và ít thuyên giảm khi dùng thuốc giảm đau thông thường.

Bên cạnh đau đầu, hội chứng tăng áp lực nội sọ còn kèm theo cảm giác buồn nôn hoặc nôn mửa đột ngột, đôi khi nôn vọt mà không liên quan đến bữa ăn. Hiện tượng phù gai thị do tăng áp lực nội sọ kéo dài có thể khiến người bệnh nhìn mờ, nhìn đôi hoặc thấy bóng mờ thoáng qua. Khi các dấu hiệu này xuất hiện đồng thời, người bệnh cần được thăm khám thần kinh để loại trừ tổn thương choán chỗ trong sọ.

Các triệu chứng thần kinh khu trú theo vị trí khối u

Tùy thuộc vào vị trí khối u khu trú trong não bộ, người bệnh sẽ xuất hiện các khiếm khuyết thần kinh tương ứng. Nếu khối u phát triển ở vùng vỏ não vận động hoặc thùy trán, bệnh nhân có thể bị yếu, liệt một bên tay chân, giảm phối hợp động tác, đi đứng loạng choạng hoặc thay đổi tính cách, mất tập trung.

Trường hợp u chèn ép thùy thái dương hoặc thùy đỉnh, người bệnh dễ gặp khó khăn về ngôn ngữ, nói ngọng, khó hiểu lời nói hoặc rối loạn cảm giác tê bì nửa người. Đáng chú ý, các cơn co giật cục bộ hoặc co giật toàn thân lần đầu xuất hiện ở người trưởng thành không có tiền sử động kinh là dấu hiệu chỉ điểm rất quan trọng của khối u não, đòi hỏi phải chụp chẩn đoán hình ảnh sọ não ngay lập tức.

Rối loạn thị giác, thính lực và nội tiết do khối u não

Một số loại u não lành tính thường gặp như u tuyến yên hoặc u màng não rãnh khứu có thể tác động trực tiếp lên hệ thống nội tiết và các dây thần kinh sọ. U tuyến yên chèn ép giao thoa thị giác làm thu hẹp thị trường ngoại vi, khiến người bệnh có hiện tượng nhìn hình ống hoặc suy giảm thị lực tiến triển. Đồng thời, khối u này có thể gây rối loạn nội tiết tố, dẫn đến rối loạn kinh nguyệt, tiết sữa bất thường ở nữ giới hoặc giảm chức năng sinh lý ở nam giới.

Đối với u bao dây thần kinh thính giác, người bệnh thường nhận thấy dấu hiệu ù tai một bên liên tục, giảm thính lực từ từ hoặc chóng mặt mất thăng bằng. Khối u chèn ép dây thần kinh số năm hoặc số bảy có thể gây tê bì vùng mặt, đau nhức nửa mặt hoặc méo miệng nhẹ khi cười nói.

Phương pháp chẩn đoán và nguyên tắc theo dõi y khoa

Để chẩn đoán u não lành tính, bác sĩ chuyên khoa thần kinh sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng toàn diện, đánh giá phản xạ, cảm giác và chức năng các dây thần kinh sọ. Sau đó, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại sẽ được chỉ định để xác định chính xác bản chất tổn thương. Chụp cộng hưởng từ sọ não có tiêm thuốc đối quang từ là phương pháp tiêu chuẩn giúp quan sát rõ ranh giới khối u, mức độ phù não và sự chèn ép các cấu trúc lân cận. Chụp cắt lớp vi tính sọ não cũng hữu ích trong việc phát hiện vôi hóa hoặc tổn thương xương sọ liên quan.

Sau khi có chẩn đoán xác định, chiến lược xử trí sẽ được cá thể hóa. Với những khối u nhỏ không triệu chứng, người bệnh có thể chỉ cần theo dõi định kỳ bằng chụp cộng hưởng từ. Khi khối u gây chèn ép hoặc đe dọa chức năng thần kinh, bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật bóc tách khối u hoặc xạ phẫu định vị nhằm bảo tồn tối đa chức năng não bộ.

Lưu ý an toàn

Các biểu hiện của u não lành tính rất dễ nhầm lẫn với bệnh lý đau đầu căng thẳng, rối loạn tiền đình hoặc suy nhược thần kinh. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và dùng thuốc giảm đau kéo dài hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng. Khi xuất hiện các cơn đau đầu dữ dội đột ngột, co giật, nôn mửa hoặc yếu liệt chi, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán chính xác.

Tóm tắt

U não lành tính tuy phát triển chậm nhưng vẫn có thể gây nguy hiểm nếu chèn ép các cấu trúc thần kinh quan trọng. Nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và chủ động đi khám chuyên khoa thần kinh giúp người bệnh được chẩn đoán chính xác và can thiệp kịp thời. Tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ là yếu tố quyết định để bảo vệ an toàn sức khỏe lâu dài.