Dấu hiệu tụt huyết áp đột ngột và cách xử trí

Tụt huyết áp đột ngột là gì?

Tụt huyết áp là hiện tượng chỉ số huyết áp tâm thu giảm xuống dưới 90 mmHg và chỉ số huyết áp tâm trương giảm xuống dưới 60 mmHg, hoặc mức huyết áp giảm đột ngột hơn 20 mmHg so với chỉ số bình thường của người bệnh. Khi áp lực dòng máu suy giảm nhanh, lượng oxy và dưỡng chất vận chuyển lên não bộ cùng các cơ quan nội tạng quan trọng bị gián đoạn tạm thời.

Tình trạng này có thể xuất hiện thoáng qua ở người khỏe mạnh khi thay đổi tư thế, do mệt mỏi, mất nước hoặc sau khi bỏ bữa. Tuy nhiên, nếu tụt huyết áp đột ngột xảy ra thường xuyên hoặc đi kèm với cảm giác ngất xỉu, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo các rối loạn tuần hoàn, bệnh lý tim mạch, mất máu cấp hoặc rối loạn nội tiết cần được theo dõi y khoa chặt chẽ.

Các dấu hiệu tụt huyết áp đột ngột phổ biến nhất

Biểu hiện điển hình nhất khi huyết áp giảm đột ngột là cảm giác hoa mắt, chóng mặt dữ dội và xây xẩm mặt mày, đặc biệt rõ khi người bệnh vừa đứng dậy từ tư thế nằm hoặc ngồi. Đi kèm với đó, thị lực có thể giảm sút nhanh chóng, người bệnh nhìn mờ, thấy bóng tối bao trùm hoặc xuất hiện đốm đen trước mắt do lượng máu cung cấp cho võng mạc và não bộ bị suy giảm.

Ngoài ra, người bệnh thường rơi vào trạng thái mệt mỏi rũ rượi, tay chân bủn rủn, không còn sức lực để đứng vững. Da dẻ trở nên nhợt nhạt, tái xanh, cơ thể toát nhiều mồ hôi lạnh dù nhiệt độ môi trường không quá nóng. Nhịp tim có thể đập nhanh bất thường hoặc đánh trống ngực như một phản xạ tự nhiên của cơ thể nhằm bù đắp lưu lượng máu đang thiếu hụt.

Trong các trường hợp tụt huyết áp sâu, người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng buồn nôn, thở dốc nông, mất phương hướng tạm thời, lú lẫn và thậm chí ngất xỉu, mất ý thức. Việc phát hiện sớm các biểu hiện cảnh báo này giúp người bệnh kịp thời tìm điểm tựa an toàn, tránh chấn thương do té ngã.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng huyết áp giảm nhanh chóng

Hiện tượng huyết áp sụt giảm bất ngờ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân sinh lý thường ngày hoặc bắt nguồn từ các bệnh lý tiềm ẩn trong cơ thể. Một trong những nguyên nhân hàng đầu là tình trạng mất nước và thiếu hụt dịch tuần hoàn, thường gặp sau khi sốt cao, tiêu chảy kéo dài, nôn mửa hoặc vận động thể lực nặng dưới thời tiết nắng nóng mà không bổ sung đủ nước.

Bên cạnh đó, việc bỏ bữa, nhịn đói trong thời gian dài làm cơ thể kiệt quệ năng lượng cũng dễ dẫn đến hạ huyết áp kết hợp hạ đường huyết. Sự thay đổi tư thế quá nhanh từ tư thế nằm sang đứng thẳng gây ra hiện tượng tụt huyết áp tư thế đứng, rất phổ biến ở người cao tuổi do mạch máu kém đàn hồi và phản xạ điều hòa tuần hoàn chậm hơn.

Ngoài ra, tác dụng phụ của một số loại thuốc điều trị như thuốc hạ huyết áp dùng quá liều, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc chống trầm cảm cũng có thể gây giảm áp lực lòng mạch. Trong các bệnh cảnh phức tạp hơn, tụt huyết áp đột ngột là hồi chuông cảnh báo các bệnh lý tim mạch như rối loạn nhịp tim, suy tim, sốc nhiễm trùng hoặc phản ứng dị ứng phản vệ nghiêm trọng.

Cách xử trí nhanh và đúng cách khi bị tụt huyết áp

Khi bản thân hoặc người xung quanh xuất hiện dấu hiệu hạ huyết áp đột ngột, việc thực hiện đúng các bước sơ cứu ban đầu sẽ giúp lưu lượng máu hồi phục nhanh chóng về não và tim. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là đưa người bệnh vào vị trí an toàn, cho người bệnh nằm xuống một mặt phẳng thoáng khí, kê cao hai chân khoảng 20 đến 30 cm so với mặt phẳng tim nhằm tạo điều kiện cho máu tĩnh mạch dồn về phần thân trên.

Nếu không gian không cho phép nằm, hãy đỡ người bệnh ngồi xuống ghế vững chắc và hướng dẫn họ cúi đầu xuống giữa hai đầu gối. Nới lỏng cổ áo, thắt lưng và các trang phục bó sát để tạo sự thông thoáng đường thở. Người hỗ trợ không nên tụ tập đông người xung quanh gây ngột ngạt.

Sau khi người bệnh đã dần tỉnh táo trở lại, có thể cho uống một cốc nước ấm, nước trà gừng ấm hoặc nước canh ấm để bù đắp thể tích dịch tuần hoàn. Tuyệt đối không để người bệnh đứng dậy đi lại ngay lập tức khi vừa dứt cơn choáng váng; hãy cho họ nghỉ ngơi tối thiểu 15 đến 20 phút và đứng lên từ từ để theo dõi phản ứng của cơ thể.

Biện pháp phòng ngừa tụt huyết áp tái phát trong sinh hoạt

Để giảm thiểu tối đa các đợt tụt huyết áp bất ngờ trong sinh hoạt hàng ngày, việc xây dựng chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh đóng vai trò nền tảng. Mỗi người nên duy trì thói quen uống đủ từ 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày, tăng lượng nước khi thời tiết nắng nóng hoặc khi tập thể dục để duy trì thể tích máu ổn định. Không nên bỏ bữa, nên chia nhỏ các bữa ăn trong ngày để duy trì đường huyết và huyết áp cân bằng.

Khi thay đổi tư thế, đặc biệt là khi thức dậy vào buổi sáng, người bệnh nên thực hiện chậm rãi. Sau khi mở mắt, hãy nằm thư giãn vài phút, co duỗi nhẹ hai chân, sau đó từ từ chuyển sang tư thế ngồi thả lỏng chân bên mép giường trước khi đứng dậy hoàn toàn. Thói quen này giúp hệ thống tuần hoàn có đủ thời gian thích nghi với áp lực trọng lực.

Đối với người có tiền sử huyết áp thấp, nên hạn chế tắm nước quá nóng hoặc xông hơi lâu vì nhiệt độ cao làm giãn mạch ngoại vi, dễ dẫn đến tụt huyết áp. Đồng thời, cần tập thể dục nhẹ nhàng đều đặn như đi bộ, bơi lội hoặc dưỡng sinh để tăng cường trương lực mạch máu và nâng cao sức bền tim mạch.

Lưu ý an toàn

Các hướng dẫn chăm sóc và sơ cứu trên đây mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh không được tự ý mua thuốc nâng huyết áp hoặc thay đổi liều lượng thuốc điều trị bệnh mạn tính đang sử dụng khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Nếu cơn tụt huyết áp kèm đau thắt ngực, khó thở hoặc mất ý thức kéo dài, cần gọi cấp cứu ngay lập tức.

Tóm tắt

Tụt huyết áp đột ngột là tình huống thường gặp nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ chấn thương do té ngã hoặc cảnh báo bệnh lý tim mạch, thần kinh tiềm ẩn. Việc nhận biết sớm các triệu chứng báo trước và bình tĩnh áp dụng biện pháp sơ cứu tư thế đúng cách đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ an toàn cho người bệnh. Khi tình trạng tụt huyết áp tái diễn thường xuyên, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám toàn diện.