Dấu hiệu nhiễm sán chó và các biểu hiện cảnh báo thường gặp

Dấu hiệu nhiễm sán chó là gì?

Sán chó Toxocara canis sống ký sinh trong ruột của chó và thải trứng ra môi trường qua phân. Người là ký chủ trung gian ngẫu nhiên nhiễm bệnh do thói quen sinh hoạt không ăn chín uống sôi, tiếp xúc trực tiếp với chó mèo hoặc làm việc tiếp xúc với đất cát chứa trứng sán. Khi vào cơ thể người, ấu trùng không phát triển thành sán trưởng thành mà di chuyển qua các mô, gây ra hai thể bệnh chính là thể ấu trùng di chuyển nội tạng và thể ấu trùng di chuyển ở mắt. Nhiều trường hợp nhiễm sán chó giai đoạn đầu không có triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ nên dễ bị bỏ qua. Nhận biết các biểu hiện ngoài da, tiêu hóa và toàn thân là cơ sở để bác sĩ chỉ định xét nghiệm huyết thanh học ELISA nhằm phát hiện kháng thể Toxocara.

Biểu hiện mẩn ngứa và nổi mề đay dai dẳng

Dấu hiệu ngoài da là một trong những biểu hiện lâm sàng xuất hiện sớm và phổ biến nhất ở người nhiễm sán chó. Người bệnh thường gặp tình trạng mẩn ngứa rải rác hoặc từng vùng trên da, kèm theo các mảng mề đay sần ngứa kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng. Đặc điểm của ngứa do ký sinh trùng là thường bùng phát về đêm hoặc khi thời tiết thay đổi, không đáp ứng tốt với các thuốc kháng histamine thông thường.

Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ việc ấu trùng di chuyển trong cơ thể phóng thích các chất tiết ngoại bào, kích thích hệ miễn dịch giải phóng phản ứng dị ứng và làm tăng nồng độ bạch cầu toan tính trong máu. Nếu tình trạng ngứa da kéo dài đi kèm nổi sần không rõ nguyên nhân, người bệnh nên chủ động đến các cơ sở y tế để kiểm tra ký sinh trùng thay vì tự ý dùng thuốc bôi ngoài da.

Sốt nhẹ kéo dài và mệt mỏi toàn thân

Sốt nhẹ không rõ nguyên nhân là phản ứng toàn thân phản ánh hệ miễn dịch đang chủ động chống lại sự xâm nhập và di chuyển của ấu trùng sán chó trong các mô. Cơn sốt thường xuất hiện ngắt quãng, không quá cao, kèm theo cảm giác mệt mỏi, uể oải, chán ăn và giảm sút thể trạng.

Tình trạng này xảy ra do sự tương tác giữa phản ứng viêm nội tạng và sự phát tán của các độc tố ký sinh trùng vào tuần hoàn máu. Vì triệu chứng sốt nhẹ và mệt mỏi rất dễ lầm tưởng với các bệnh nhiễm virus hay cảm cúm thông thường, người bệnh cần chú ý thêm các yếu tố nguy cơ như gia đình có nuôi chó mèo hoặc hay tiếp xúc với đất làm vườn để cung cấp thông tin cho bác sĩ khi thăm khám.

Đau bụng và rối loạn tiêu hóa rải rác

Khi ấu trùng sán chó di chuyển qua đường ruột và định cư tạm thời tại gan, người bệnh có thể gặp các triệu chứng tại hệ tiêu hóa. Biểu hiện thường thấy bao gồm đau tức nhẹ vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải, kèm theo cảm giác đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn hoặc tiêu chảy thất thường.

Trong một số trường hợp ấu trùng khu trú tại gan, thăm khám lâm sàng có thể ghi nhận tình trạng gan phì đại nhẹ hoặc đau khi ấn. Các dấu hiệu tiêu hóa này thường không rầm rộ nhưng kéo dài ngắt quãng, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn với bệnh lý dạ dày hoặc rối loạn tiêu hóa thông thường. Thăm khám chuyên khoa tiêu hóa hoặc ký sinh trùng sẽ giúp phân biệt chính xác nguyên nhân.

Suy giảm thị lực và suy hô hấp nhẹ

Trong thể ấu trùng di chuyển ở mắt, người bệnh có thể nhận thấy các dấu hiệu bất thường về thị giác như nhìn mờ, giảm thị lực một bên mắt, đau mắt hoặc thấy đốm đen bay trước mắt. Sự hiện diện của ấu trùng trong võng mạc hoặc dịch kính có thể gây viêm võng mạc, viêm màng nốt hoặc sẹo võng mạc, nếu không xử lý kịp thời có nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến thị lực.

Bên cạnh đó, khi ấu trùng di chuyển qua mô phổi, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng hô hấp như ho khan, khò khè, khó thở nhẹ giống biểu hiện hen suyễn. Khi gặp các dấu hiệu nghiêm trọng ở mắt hoặc đường hô hấp, việc đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt và ký sinh trùng là vô cùng cần thiết để được chẩn đoán và theo dõi chuyên sâu.

Lưu ý an toàn

Thông tin bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc tẩy giun hoặc thuốc điều trị ký sinh trùng khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Tùy thuộc vào kết quả xét nghiệm huyết thanh ELISA, mức độ tăng bạch cầu toan tính và vị trí tổn thương do ấu trùng, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ theo dõi và điều trị phù hợp cho từng cá nhân.

Tóm tắt

Nhiễm sán chó là bệnh lý ký sinh trùng có thể phòng ngừa và kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm. Việc chủ động nhận biết các biểu hiện mẩn ngứa dai dẳng, sốt nhẹ hay bất thường về thị giác sẽ giúp người bệnh kịp thời thăm khám. Thói quen ăn chín uống sôi, tẩy giun định kỳ cho thú cưng và rửa tay sạch sẽ là biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe cả gia đình.