Dấu hiệu ngộ độc hàn the và cách xử trí y tế

Ngộ độc hàn the là gì?

Hàn the, hay còn gọi là borax với công thức hóa học natri tetraborat, là một hợp chất khoáng tự nhiên thường được ứng dụng trong công nghiệp sản xuất chất tẩy rửa, gốm sứ và thuốc diệt côn trùng. Trong ẩm thực, một số người vì mục đích lợi nhuận đã lén lút cho hàn the vào các món ăn quen thuộc như giò chả, bún, phở, bánh đúc nhằm tạo độ giòn dai, bắt mắt và ngăn chặn nấm mốc ôi thiu.

Tuy nhiên, cơ quan y tế khẳng định hàn the là hóa chất cấm dùng trong thực phẩm. Khi xâm nhập vào cơ thể qua đường ăn uống, hợp chất này được hấp thu nhanh chóng nhưng tốc độ đào thải qua nước tiểu lại vô cùng chậm chạp. Khoảng một phần ba lượng hàn the nạp vào sẽ lưu lại trong các mô, đặc biệt là gan, thận, não và tủy xương. Sự tích tụ này gây tổn thương tế bào, cản trở hoạt động của các enzym chuyển hóa và dẫn đến nhiều bệnh lý nguy hiểm.

Biểu hiện ngộ độc hàn the cấp tính thường gặp

Khi ăn phải thực phẩm chứa liều lượng hàn the cao, cơ thể thường phản ứng nhanh chóng trong vòng vài giờ đầu sau bữa ăn. Người bệnh xuất hiện cảm giác buồn nôn liên tục, nôn nhiều lần kèm theo các cơn đau quặn thắt vùng thượng vị hoặc quanh rốn. Tình trạng tiêu chảy cấp diễn ra ồ ạt, phân lỏng nhiều nước khiến cơ thể mất nước và rối loạn điện giải nghiêm trọng.

Bên cạnh rối loạn tiêu hóa, độc tính của hàn the tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương và tuần hoàn. Bệnh nhân thường cảm thấy đau đầu dữ dội, hoa mắt, chóng mặt, bồn chồn lo âu hoặc rơi vào trạng thái lơ mơ, li bì. Trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể xuất hiện dấu hiệu co giật cơ, tụt huyết áp, mạch đập nhanh và yếu, thậm chí rơi vào trạng thái sốc nhiễm độc đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Dấu hiệu nhận biết ngộ độc hàn the mạn tính do tích tụ lâu ngày

Nguy cơ tiềm ẩn và nguy hiểm nhất từ hàn the là tình trạng ngộ độc mạn tính do hấp thu từng lượng nhỏ lặp đi lặp lại trong thời gian dài. Hàn the khi đi vào cơ thể được đào thải rất chậm qua thận, phần lớn lượng dư thừa sẽ tích tụ dần tại mô mỡ, gan, tạng thận và hệ thần kinh trung ương.

Người bị nhiễm độc mạn tính thường không có triệu chứng rầm rộ ban đầu mà biểu hiện qua sự suy giảm thể trạng từ từ. Người bệnh thường xuyên cảm thấy chán ăn, khó tiêu, đầy bụng, sụt cân không rõ nguyên nhân và suy nhược cơ thể kéo dài. Tình trạng tích lũy độc chất lâu ngày dẫn đến viêm da mạn tính, rụng tóc, tổn thương nhu mô gan, suy giảm chức năng cầu thận và ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh sản của cả nam và nữ. Trẻ nhỏ tiêu thụ thực phẩm chứa hàn the lâu ngày có nguy cơ chậm phát triển thể chất và suy dinh dưỡng.

Cách xử trí ban đầu và can thiệp y tế khi nghi ngờ ngộ độc

Khi phát hiện người thân có biểu hiện nghi ngờ ngộ độc hàn the cấp tính sau khi ăn uống, việc xử trí sơ cứu ban đầu đúng cách đóng vai trò sống còn. Cần dừng ngay việc sử dụng món ăn nghi ngờ, giữ lại mẫu thực phẩm cùng chất nôn nếu có để hỗ trợ cán bộ y tế xét nghiệm độc chất sau đó.

Nếu người bệnh còn tỉnh táo hoàn toàn và mới ăn trong vòng một giờ, có thể cho uống từng ngụm nước ấm nhỏ. Tuyệt đối không cố gắng móc họng gây nôn nếu người bệnh đang lơ mơ, li bì, co giật vì nguy cơ sặc dịch nôn vào đường thở rất cao. Đặt bệnh nhân nằm nghiêng an toàn để thông thoáng đường thở và khẩn trương liên hệ xe cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất. Tại cơ sở y tế, bác sĩ sẽ thực hiện các biện pháp hồi sức tích cực như rửa dạ dày, dùng than hoạt tính hấp phụ độc chất, truyền dịch bù điện giải và lọc máu khi cần thiết.

Biện pháp phòng ngừa ngộ độc hàn the trong đời sống hàng ngày

Hàn the là hóa chất công nghiệp bị cấm hoàn toàn trong chế biến và bảo quản thực phẩm theo quy định y tế. Để bảo vệ sức khỏe gia đình, người tiêu dùng cần chủ động trang bị kiến thức nhận biết và thay đổi thói quen lựa chọn thực phẩm hàng ngày.

Nên mua giò chả, bún tươi, bánh phở tại các cơ sở sản xuất có uy tín, có chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm và nguồn gốc rõ ràng. Giò chả truyền thống không chứa hàn the thường có độ mềm vừa phải, bề mặt cắt có nhiều lỗ rỗng nhỏ tự nhiên, thơm mùi thịt và không bị dai giòn bất thường. Tuyệt đối không chọn mua các loại thực phẩm chế biến sẵn có mùi hóa chất lạ, màu sắc bóng bẩy quá mức hoặc để ở nhiệt độ phòng nhiều ngày mà không bị ôi thiu. Đối với các cơ sở chế biến, có thể sử dụng các phụ gia thay thế an toàn đã được Bộ Y tế cấp phép như phốt phát thực phẩm để tạo độ giòn dai.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Khi nghi ngờ bản thân hoặc người xung quanh bị ngộ độc thực phẩm, tuyệt đối không tự ý dùng các bài thuốc dân gian truyền miệng để giải độc. Người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ thăm khám và can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Ngộ độc hàn the là mối nguy sức khỏe đáng lo ngại xuất phát từ việc lạm dụng hóa chất cấm trong chế biến thực phẩm. Nhận diện sớm các bất thường đường tiêu hóa và thần kinh giúp người bệnh được cấp cứu kịp thời, hạn chế biến chứng tổn thương gan thận hoặc tích tụ độc chất mạn tính. Mọi người nên chủ động chọn thực phẩm an toàn, có nguồn gốc rõ ràng để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.