Dấu hiệu mắc quai bị ở nữ giới và các biến chứng cần chú ý

Dấu hiệu quai bị ở nữ giới là gì?

Quai bị là bệnh nhiễm trùng toàn thân ảnh hưởng chủ yếu đến các tuyến nước bọt, phổ biến nhất là tuyến mang tai nằm ở góc hàm phía trước tai. Sau thời gian ủ bệnh trung bình từ mười bốn đến hai mươi mốt ngày, virus nhân lên tại niêm mạc đường hô hấp trên rồi đi vào máu để phát tán đến nhiều cơ quan khác nhau trong cơ thể.

Ở nữ giới trong mọi lứa tuổi, từ bé gái đến phụ nữ trưởng thành, bệnh có thể biểu hiện từ thể nhẹ thoáng qua cho đến các đợt viêm tuyến nước bọt rõ rệt. Tuyến mang tai có thể bị sưng một bên rồi lan sang bên đối diện sau vài ngày, gây biến dạng khuôn mặt và khó khăn trong việc há miệng hoặc nuốt thức ăn. Bên cạnh tổn thương tại tuyến nước bọt, virus quai bị còn có ái tính với mô tuyến sinh dục và hệ thần kinh trung ương, đòi hỏi việc theo dõi sát sao để phát hiện sớm các bất thường ngoài tuyến mang tai.

Các biểu hiện khởi phát và sưng tuyến mang tai ở nữ giới

Giai đoạn khởi phát của bệnh quai bị ở phụ nữ thường diễn ra âm thầm với các triệu chứng tương tự nhiễm virus đường hô hấp trên. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi toàn thân, đau đầu, đau nhức các cơ, ớn lạnh, chán ăn và sốt nhẹ hoặc sốt vừa từ ba mươi tám đến ba mươi chín độ C. Một số người cảm thấy khó chịu hoặc đau nhói nhẹ ở vùng góc hàm trước khi nhìn thấy khối sưng rõ ràng.

Sau khoảng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ kể từ khi sốt, biểu hiện điển hình nhất xuất hiện là sưng đau tuyến mang tai. Vùng sưng thường bắt đầu ở một bên góc hàm, sau đó làm mất rãnh dưới tai và đẩy dái tai lên trên, ra ngoài. Vùng da trên tuyến sưng căng bóng, sờ vào thấy ấm và đau nhưng thường không tấy đỏ như viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn. Cơn đau thường tăng lên rõ rệt khi người bệnh nhai, nuốt thức ăn chua, cay hoặc há miệng to. Sau vài ngày, tuyến mang tai bên còn lại có thể sưng tiếp, khiến khuôn mặt sưng phồng cả hai bên và hồi phục dần sau khoảng một tuần đến mười ngày.

Dấu hiệu nghi ngờ biến chứng viêm buồng trứng và viêm tuyến vú

Bên cạnh tuyến nước bọt, virus quai bị có thể tấn công vào các cơ quan sinh sản của nữ giới, phổ biến nhất là biến chứng viêm buồng trứng và viêm tuyến vú. Tình trạng viêm buồng trứng thường xuất hiện sau khi tuyến mang tai đã sưng vài ngày, biểu hiện qua những cơn đau nhói hoặc đau quặn vùng bụng dưới, đau vùng hố chậu kèm theo sốt cao tái phát, buồn nôn hoặc nôn mửa. Các triệu chứng này đôi khi dễ nhầm lẫn với viêm ruột thừa cấp hoặc viêm phần phụ do nguyên nhân phụ khoa khác.

Ngoài ra, phụ nữ sau tuổi dậy thì mắc quai bị có thể gặp tình trạng viêm tuyến vú, biểu hiện bằng cảm giác căng tức, đau nhức và sưng cứng ở một hoặc cả hai bên ngực. Trong hầu hết các trường hợp, viêm buồng trứng do quai bị diễn tiến lành tính và hiếm khi dẫn đến suy buồng trứng hay vô sinh vĩnh viễn, nhưng người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan. Việc thăm khám chuyên khoa sản phụ khoa là cần thiết để bác sĩ đánh giá chính xác mức độ viêm nhiễm và hướng dẫn theo dõi an toàn.

Những biến chứng ngoài tuyến sinh sản cần cảnh giác

Virus quai bị không chỉ khu trú tại các mô tuyến mà còn có khả năng xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương và tuyến tụy. Biến chứng viêm màng não do quai bị có thể xuất hiện với biểu hiện sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, cứng gáy, buồn nôn, nôn vọt và sợ ánh sáng. Đây là tình trạng nguy hiểm cần được can thiệp y tế khẩn cấp tại bệnh viện để phòng ngừa các tổn thương thần kinh kéo dài.

Một biến chứng khác là viêm tụy cấp, biểu hiện bằng cơn đau bụng dữ dội ở vùng thượng vị lan ra sau lưng, kèm theo nôn nhiều, chướng bụng và sốt. Ngoài ra, người bệnh có thể gặp tình trạng giảm thính lực tạm thời hoặc vĩnh viễn nếu dây thần kinh ốc tai bị tổn thương. Đặc biệt, phụ nữ mang thai trong ba tháng đầu nếu mắc quai bị có nguy cơ sảy thai hoặc sinh non cao hơn, do đó thai phụ cần liên hệ ngay với bác sĩ chuyên khoa để được theo dõi chặt chẽ thai kỳ.

Chăm sóc và theo dõi sức khỏe tại nhà cho bệnh nhân nữ

Hiện nay chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị bệnh quai bị, do đó nguyên tắc can thiệp chủ yếu là điều trị triệu chứng, nâng đỡ thể trạng và ngăn ngừa lây lan. Người bệnh cần được nghỉ ngơi tại phòng riêng thoáng khí trong suốt thời gian có triệu chứng lây nhiễm, thường kéo dài khoảng chín ngày kể từ khi tuyến mang tai bắt đầu sưng.

Về chế độ ăn uống, nữ giới mắc quai bị nên ưu tiên các món mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo loãng, súp dinh dưỡng hoặc canh hầm để giảm áp lực cử động cơ hàm. Tránh các thực phẩm cay, nóng, quá chua hoặc nhiều gia vị vì chúng kích thích tiết nước bọt mạnh gây đau đớn dữ dội cho tuyến mang tai. Chườm ấm hoặc chườm mát nhẹ nhàng vùng góc hàm có thể hỗ trợ xoa dịu cảm giác sưng đau. Người bệnh cần uống đủ nước, giữ vệ sinh vòm họng bằng nước muối sinh lý hàng ngày và tuân thủ tái khám nếu các dấu hiệu sốt cao hoặc đau bụng dưới không thuyên giảm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh vì quai bị do virus gây ra, kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt mầm bệnh. Người bệnh không được đắp các loại lá cây, vôi sống hoặc thuốc nam chưa kiểm chứng lên vùng tuyến mang tai sưng viêm để tránh gây bỏng da, loét nhiễm trùng thứ phát. Mọi quyết định dùng thuốc hạ sốt, giảm đau cần tuân theo chỉ dẫn của nhân viên y tế.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các dấu hiệu quai bị ở nữ giới đóng vai trò quan trọng trong việc cách ly kịp thời và phòng ngừa các biến chứng tại buồng trứng cũng như hệ thần kinh. Khi nghi ngờ mắc bệnh, người bệnh nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, hướng dẫn chăm sóc đúng cách và chủ động tiêm phòng vaccine đầy đủ để bảo vệ sức khỏe lâu dài.