Dấu hiệu huyết khối kèm giảm tiểu cầu sau tiêm vắc xin Covid-19
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sau khi tiêm vắc xin Covid-19, nhiều người quan tâm đến các phản ứng bất thường có thể xảy ra, trong đó hội chứng huyết khối kèm giảm tiểu cầu là vấn đề sức khỏe cần được hiểu đúng. Đây là một biến cố y khoa hiếm gặp nhưng có mức độ nghiêm trọng cao, đòi hỏi người được tiêm chủng phải nắm rõ các biểu hiện cảnh báo để chủ động bảo vệ bản thân.
Bài viết dưới đây tổng hợp các thông tin y khoa cơ bản về dấu hiệu nhận diện huyết khối và giảm tiểu cầu sau tiêm chủng, phân biệt với phản ứng thông thường và hướng dẫn cách xử trí an toàn, kịp thời tại cơ sở y tế.
Huyết khối giảm tiểu cầu sau tiêm vắc xin covid-19 là gì?
Hội chứng huyết khối kèm giảm tiểu cầu sau tiêm chủng là tình trạng xuất hiện cục máu đông tại các mạch máu lớn đi kèm với sự suy giảm số lượng tiểu cầu trong máu. Tình trạng này được ghi nhận với tần suất rất thấp trong cộng đồng và thường liên quan đến phản ứng miễn dịch của cơ thể sau khi tiếp nhận vắc xin phòng ngừa Covid-19. Mặc dù tỷ lệ xảy ra rất nhỏ so với lợi ích bảo vệ tính mạng của vắc xin, việc trang bị kiến thức về hội chứng này giúp cộng đồng nhận biết sớm các bất thường nguy hiểm, từ đó tìm kiếm sự trợ giúp y tế kịp thời nhằm hạn chế tối đa các biến chứng nặng nề đối với hệ tuần hoàn và hệ thần kinh.
Bản chất của hội chứng huyết khối kèm giảm tiểu cầu
Hội chứng huyết khối kèm giảm tiểu cầu sau tiêm vắc xin, thường được viết tắt là VITT hoặc TTS, là phản ứng miễn dịch hiếm gặp xảy ra sau khi cơ thể tiếp nhận một số loại vắc xin Covid-19 sử dụng véc tơ vi rút. Cơ chế bệnh sinh liên quan đến việc hệ miễn dịch tự sinh ra kháng thể kích hoạt tiểu cầu, dẫn đến hiện tượng kết tụ tiểu cầu bất thường tạo thành các cục máu đông trong lòng mạch. Đồng thời, do một lượng lớn tiểu cầu bị tiêu hao vào quá trình hình thành huyết khối, số lượng tiểu cầu tự do trong máu ngoại vi sụt giảm nghiêm trọng. Biến chứng này có thể gây tắc nghẽn mạch máu tại các vị trí không điển hình như xoang tĩnh mạch não, tĩnh mạch tạng hoặc mạch máu phổi, đòi hỏi sự can thiệp y tế chuyên khoa sâu.
Các dấu hiệu cảnh báo nghi ngờ huyết khối giảm tiểu cầu
Các biểu hiện bất thường thường xuất hiện trong khoảng thời gian từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 28 sau tiêm vắc xin. Người được tiêm chủng cần đặc biệt lưu ý nếu xuất hiện cơn đau đầu dữ dội, dai dẳng, không thuyên giảm khi sử dụng thuốc giảm đau thông thường. Đau đầu có thể kèm theo nhìn mờ, nhìn đôi hoặc buồn nôn. Ngoài ra, cảm giác đau tức ngực, khó thở không rõ nguyên nhân, đau bụng dữ dội kéo dài hoặc sưng phù, đau nhức một bên chân cũng là những tín hiệu cảnh báo quan trọng. Bên cạnh đó, tình trạng giảm tiểu cầu có thể biểu hiện bằng các nốt xuất huyết nhỏ li ti dưới da, các mảng bầm tím xuất hiện tự nhiên không do va chạm, hoặc chảy máu chân răng khó cầm.
Cách xử trí và thời điểm cần đến cơ sở y tế
Ngay khi nhận thấy bất kỳ triệu chứng cảnh báo nào trong vòng 4 tuần sau tiêm chủng, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa cấp cứu hoặc huyết học. Người bệnh hoặc người nhà cần thông báo rõ ràng cho bác sĩ về tiền sử tiêm vắc xin Covid-19, thời gian tiêm và loại vắc xin đã sử dụng. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc giảm đau hạ sốt nhóm NSAID như ibuprofen hoặc tự mua thuốc chống đông máu về uống, vì việc này có thể làm trầm trọng thêm nguy cơ xuất huyết. Các bác sĩ sẽ tiến hành đo công thức máu, kiểm tra lượng tiểu cầu, xét nghiệm đông máu và chỉ định chẩn đoán hình ảnh để xác định tình trạng bệnh và đưa ra phác đồ can thiệp phù hợp.
Hướng dẫn theo dõi sức khỏe an toàn sau tiêm chủng
Để đảm bảo an toàn sau tiêm, người được tiêm chủng cần thực hiện theo dõi sức khỏe chủ động tại nhà trong suốt 28 ngày đầu. Việc theo dõi bao gồm ghi nhận thân nhiệt, các biểu hiện toàn thân và mức độ đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường. Các tác dụng phụ phổ biến như sốt nhẹ, đau mỏi cơ, sưng đau tại chỗ tiêm thường xuất hiện trong 24 đến 48 giờ đầu và sẽ tự hết. Nếu các triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện triệu chứng mới sau ngày thứ 4, người bệnh không nên chủ quan. Việc tái khám định kỳ theo hẹn và lưu giữ đầy đủ giấy xác nhận tiêm chủng sẽ giúp ích rất nhiều cho quá trình đánh giá lâm sàng khi cần thiết.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa thường thức, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý sử dụng các thuốc chống đông máu, aspirin hay thuốc ức chế kết tập tiểu cầu mà không có hướng dẫn từ thầy thuốc. Khi có bất kỳ triệu chứng nghi ngờ nào sau tiêm, hãy đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám.
Tóm tắt
Huyết khối kèm giảm tiểu cầu sau tiêm vắc xin Covid-19 là tình trạng rất hiếm gặp nhưng tiềm ẩn nhiều nguy hiểm nếu không được phát hiện kịp thời. Việc nhận biết sớm các cảnh báo bất thường trong vài tuần đầu sau tiêm giúp người bệnh tiếp cận chăm sóc y tế nhanh chóng. Luôn giữ liên lạc với cơ sở y tế khi có dấu hiệu nghi ngờ để bảo vệ sức khỏe bản thân.
Nguồn tham khảo
- European Journal of Haematology: COVID‐19 vaccine‐associated immune thrombosis and thrombocytopenia (VITT): Diagnostic and therapeutic recommendations for a new syndrome
- Seminars in Thrombosis and Hemostasis: COVID-19 Vaccine-Induced Immune Thrombosis with Thrombocytopenia (VITT) and the Shades of Grey in Thrombus Formation
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Hội chứng huyết khối giảm tiểu cầu thường xảy ra vào thời điểm nào sau tiêm?
Tình trạng này thường xuất hiện trong khoảng từ 4 đến 28 ngày sau khi tiêm. Các phản ứng xuất hiện trong 1 đến 2 ngày đầu thường chỉ là phản ứng miễn dịch thông thường.
Làm sao phân biệt đau đầu thông thường và đau đầu do huyết khối?
Đau đầu thông thường giảm nhanh sau 1 đến 2 ngày khi dùng thuốc hạ sốt giảm đau. Đau đầu do huyết khối thường dữ dội, kéo dài, không đáp ứng thuốc và có thể kèm mờ mắt hoặc co giật.
Có nên tự uống aspirin để phòng ngừa đông máu trước khi tiêm vắc xin không?
Không. Các cơ quan y tế khuyến cáo không tự ý dùng aspirin hay thuốc chống đông trước hoặc sau tiêm khi không có chỉ định chuyên môn, vì điều này không ngăn được cơ chế miễn dịch và làm tăng nguy cơ chảy máu.
Bác sĩ chẩn đoán hội chứng này bằng những xét nghiệm nào?
Bác sĩ sẽ kiểm tra lâm sàng, chỉ định xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu để đếm tiểu cầu, xét nghiệm D-dimer, kháng thể kháng yếu tố 4 tiểu cầu và chụp chẩn đoán hình ảnh như CT hoặc MRI.
Người có tiền sử đông máu có tiêm vắc xin Covid-19 được không?
Người có bệnh lý nền vẫn cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa. Đa số trường hợp vẫn được khuyến cáo tiêm chủng với loại vắc xin phù hợp dưới sự theo dõi chặt chẽ của nhân viên y tế.
