Các dấu hiệu hạ đường huyết ở trẻ cha mẹ cần chú ý
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hạ đường huyết là tình trạng lượng đường glucose trong máu của trẻ giảm xuống dưới mức an toàn cần thiết để cung cấp năng lượng cho cơ thể hoạt động. Tình trạng này có thể xuất hiện ở cả trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ mắc bệnh đái tháo đường đang điều trị hoặc trẻ gặp các vấn đề sức khỏe khác như nhịn ăn kéo dài, sốt cao, nôn ói.
Việc nắm rõ các dấu hiệu hạ đường huyết ở trẻ giúp cha mẹ nhận biết sớm các bất thường, kịp thời bù đắp lượng đường cần thiết và ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm cho tế bào não. Bài viết dưới đây tổng hợp các biểu hiện thường gặp theo từng mức độ và hướng dẫn phụ huynh cách xử trí an toàn, đúng cách khi trẻ gặp sự cố tụt đường huyết.
Dấu hiệu hạ đường huyết ở trẻ là gì?
Hạ đường huyết ở trẻ em xảy ra khi nồng độ đường trong máu hạ xuống mức quá thấp so với giới hạn sinh lý bình thường. Não bộ của trẻ em có tốc độ tiêu thụ năng lượng rất cao nhưng khả năng dự trữ glycogen tại gan lại hạn chế hơn nhiều so với người trưởng thành. Do đó, khi lượng glucose cung cấp cho não bị gián đoạn, các tế bào thần kinh nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng. Nguyên nhân gây tụt đường huyết ở trẻ rất đa dạng, có thể do khoảng cách giữa các cữ bú hoặc bữa ăn quá xa, trẻ vận động thể lực quá sức mà không được bổ sung năng lượng, trẻ bị tiêu chảy, nôn mửa mất nước, hoặc do tác dụng phụ của thuốc hạ đường huyết ở trẻ mắc đái tháo đường type 1. Bên cạnh đó, một số bệnh lý nội tiết, gan mật hoặc rối loạn chuyển hóa bẩm sinh cũng có thể khiến đường huyết của trẻ sụt giảm bất thường.
Biểu hiện hạ đường huyết giai đoạn sớm ở trẻ em
Hệ thần kinh giao cảm của trẻ phản ứng rất nhanh khi nồng độ glucose máu sụt giảm đột ngột. Các biểu hiện khởi phát thường gặp nhất là trẻ tự nhiên run rẩy chân tay, vã mồ hôi lạnh dù thời tiết không nóng, da dẻ nhợt nhạt và tái xanh. Trẻ lớn có thể than phiền cảm thấy đói cồn cào, xót ruột, chóng mặt, hoa mắt hoặc tim đập nhanh hồi hộp trong lồng ngực. Ở giai đoạn này, trẻ thường bứt rứt, lo lắng, bồn chồn và dễ cáu gắt vô cớ. Nếu phụ huynh phát hiện ngay trong giai đoạn sớm này và cho trẻ bổ sung thực phẩm ngọt phù hợp, các triệu chứng thường thuyên giảm nhanh chóng và không để lại hậu quả nghiêm trọng.
Dấu hiệu tụt đường huyết đặc thù ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Trẻ sơ sinh và trẻ nhũ nhi chưa biết nói nên không thể bày tỏ cảm giác đói hay chóng mặt với người lớn. Các dấu hiệu tụt glucose máu ở nhóm tuổi này thường kín đáo nhưng tiến triển rất nhanh. Trẻ có thể đột ngột bỏ bú, bú ngắt quãng, bú yếu hoặc thường xuyên nôn trớ. Về vận động và tri giác, bé có biểu hiện giảm trương lực cơ, người mềm nhũn, phản xạ chậm chạp, khóc yếu ớt hoặc ngủ li bì rất khó đánh thức. Đôi khi trẻ xuất hiện các cơn giật nhẹ mí mắt, run đầu chi từng cơn, thở nhanh nông hoặc có những cơn ngừng thở ngắn. Cha mẹ cần đặc biệt theo dõi sát sao nếu trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc đang bị ốm sốt.
Triệu chứng thần kinh khi trẻ bị hạ đường huyết mức độ nặng
Glucose là nguồn năng lượng duy nhất và thiết yếu để duy trì hoạt động bình thường của các tế bào não bộ. Khi tình trạng thiếu hụt đường diễn ra nghiêm trọng hoặc kéo dài, hệ thần kinh trung ương của trẻ sẽ bị ảnh hưởng sâu sắc. Trẻ lớn có biểu hiện nói ngọng, mất phương hướng, nhìn mờ, nhìn đôi, lú lẫn, phối hợp động tác vụng về hoặc bước đi loạng choạng như người say. Trong các trường hợp nặng nề hơn, trẻ có thể lên cơn co giật toàn thân, sùi bọt mép, mất ý thức và rơi vào trạng thái hôn mê sâu. Đây là tình trạng khẩn cấp đe dọa trực tiếp đến tính mạng và có nguy cơ để lại di chứng thần kinh vĩnh viễn nếu không được cấp cứu kịp thời.
Các bước xử trí ban đầu an toàn tại nhà cho phụ huynh
Khi phát hiện trẻ có biểu hiện hạ đường huyết và trẻ vẫn còn tỉnh táo, có thể nuốt an toàn, người chăm sóc cần cho trẻ dùng ngay các loại carbohydrate hấp thu nhanh như nước đường, nước ép hoa quả ngọt hoặc kẹo mềm. Sau khoảng 15 phút, nếu có sẵn máy đo đường huyết cá nhân, phụ huynh nên kiểm tra lại chỉ số đường huyết cho trẻ; nếu chỉ số chưa phục hồi hoặc triệu chứng chưa đỡ thì tiếp tục cho bổ sung thêm một lượng đường tương tự. Sau khi trẻ đã tỉnh táo ổn định, nên cho trẻ ăn thêm một bữa phụ chứa tinh bột phức hợp như cháo, súp hoặc bánh quy để duy trì đường huyết ổn định lâu dài, phòng ngừa tình trạng tái phát.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho chẩn đoán và phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc nội tiết. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống nước, nuốt sữa hoặc nhét bất kỳ vật gì vào miệng khi trẻ đang co giật, lơ mơ hoặc mất ý thức vì rất dễ gây hít sặc tắc nghẽn đường thở dẫn đến tử vong. Khi trẻ có biểu hiện hạ đường huyết nặng hoặc tái diễn nhiều lần không rõ nguyên nhân, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện để được thăm khám toàn diện.
Tóm tắt
Nhận diện kịp thời các biểu hiện hạ đường huyết đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ an toàn cho trẻ. Phụ huynh không nên chủ quan trước những thay đổi bất thường về tri giác hay thể trạng của con. Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ, hãy cho trẻ nạp đường nhanh đúng cách và đưa ngay đến cơ sở y tế để được thăm khám, xác định nguyên nhân và hướng dẫn phác đồ theo dõi an toàn, phù hợp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Chỉ số đường huyết bao nhiêu ở trẻ em thì được coi là hạ đường huyết?
Mức đường huyết dưới 3,9 mmol/L thường được xem là ngưỡng cảnh báo cần chú ý. Tuy nhiên ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, ngưỡng xác định cụ thể có thể khác nhau tùy thời điểm bú và tình trạng sinh lý, phụ huynh cần tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ nhi khoa.
Làm sao nhận biết hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh chưa biết nói?
Trẻ nhỏ có thể không bị ngất ngay nhưng thường lừ đừ, ngủ li bì khó đánh thức, quấy khóc vô cớ, vã mồ hôi lạnh hoặc bú rất kém. Những biểu hiện tinh vi này đòi hỏi cha mẹ phải luôn theo sát để nhận biết sớm.
Nên cho trẻ ăn hoặc uống gì ngay khi có dấu hiệu tụt đường huyết?
Khi trẻ còn tỉnh táo, cha mẹ nên cho uống nửa ly nước đường, nước trái cây hoặc sữa ngọt. Không được cố ép trẻ uống nước hay nhét thức ăn vào miệng nếu trẻ đang lơ mơ hoặc co giật vì dễ gây sặc vào đường thở.
Trẻ không mắc bệnh tiểu đường có nguy cơ bị hạ đường huyết không?
Có thể xảy ra. Ngoài bệnh đái tháo đường, trẻ có thể bị tụt đường huyết do nhịn đói kéo dài, nhiễm trùng nặng, nôn trớ mất nước, sốt cao kéo dài hoặc do các rối loạn chuyển hóa bẩm sinh hiếm gặp khác.
Khi nào cần đưa trẻ bị hạ đường huyết đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức?
Cần đưa đi cấp cứu ngay khi trẻ co giật, mất ý thức, gọi hỏi không đáp ứng, hoặc sau khi đã bổ sung đường nhanh khoảng 15 phút mà các triệu chứng mệt mỏi, run rẩy vẫn không thuyên giảm.
