Dấu hiệu hạ đường huyết và cách nhận biết sớm để xử trí kịp thời

Dấu hiệu hạ đường huyết là gì?

Hạ đường huyết xảy ra khi nồng độ đường trong máu hạ xuống dưới ngưỡng bình thường, thường được xác định khi chỉ số glucose huyết tương giảm xuống dưới mức 3,9 mmol/L (tương đương 70 mg/dL). Glucose đóng vai trò là nguồn năng lượng chủ yếu cho mọi tế bào trong cơ thể, trong đó não bộ là cơ quan tiêu thụ đường liên tục và phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dòng máu để duy trì hoạt động.

Khi lượng đường cung cấp không đủ, cơ thể lập tức phát tín hiệu báo động thông qua hệ thần kinh và nội tiết. Tình trạng này có thể khởi phát do dùng quá liều thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin, bỏ bữa ăn, ăn quá ít carbohydrate, uống nhiều rượu bia khi bụng đói hoặc vận động thể lực quá sức. Hiểu rõ cơ chế và các biểu hiện lâm sàng là chìa khóa quan trọng giúp phòng ngừa biến chứng tổn thương não không hồi phục.

Triệu chứng cảnh báo sớm do kích thích hệ thần kinh giao cảm

Khi nồng độ glucose trong máu bắt đầu giảm xuống dưới ngưỡng an toàn, hệ thần kinh giao cảm sẽ được kích hoạt để kích thích cơ thể tìm kiếm nguồn năng lượng bù đắp. Phản ứng này giải phóng hormone adrenaline, dẫn đến hàng loạt biểu hiện thực thể rõ rệt.

Người mắc tình trạng này thường cảm thấy cơ thể run rẩy mất kiểm soát, đặc biệt là ở đôi bàn tay, kèm theo cảm giác bồn chồn lo lắng bất an. Mồ hôi vã ra nhiều dù thời tiết không nóng, da trở nên tái nhợt và lạnh ngắt. Bên cạnh đó, lồng ngực có cảm giác hồi hộp, tim đập nhanh hoặc đánh trống ngực dồn dập. Cơn đói cồn cào xuất hiện đột ngột cùng cảm giác cồn cào trong dạ dày, khiến người bệnh thèm ăn mãnh liệt và cần tìm kiếm thức ăn ngay lập tức.

Biểu hiện thần kinh khi não bộ thiếu hụt năng lượng glucose

Nếu tình trạng giảm glucose máu không được can thiệp kịp thời, các tế bào não sẽ bắt đầu thiếu hụt nguồn năng lượng vận hành chính. Tình trạng thiếu năng lượng tại não bộ gây ra những rối loạn chức năng thần kinh nghiêm trọng hơn.

Người bệnh thường xuất hiện cảm giác hoa mắt, chóng mặt, đau đầu âm ỉ và nhìn mờ hoặc nhìn thấy chấm đen trước mắt. Khả năng tư duy bắt đầu chậm lại, khó tập trung suy nghĩ, lú lẫn nhẹ hoặc phản ứng chậm chạp với các câu hỏi xung quanh. Một số trường hợp có biểu hiện thay đổi tâm trạng bất thường như dễ cáu gắt vô cớ, hốt hoảng hoặc nói nhịu, vụng về trong cử động tay chân. Đây là giai đoạn cảnh báo người bệnh cần được hỗ trợ nguồn carbohydrate nhanh ngay lập tức.

Dấu hiệu nguy hiểm khi hạ đường huyết chuyển biến nặng

Trong những trường hợp lượng đường trong máu tụt quá sâu và kéo dài mà không nhận được sự can thiệp, người bệnh có thể rơi vào tình trạng nguy kịch đe dọa tính mạng. Lúc này, chức năng của vỏ não và các trung tâm thần kinh trung ương bị ức chế sâu sắc.

Biểu hiện nguy hiểm bao gồm co giật toàn thân tương tự như cơn động kinh, mất định hướng không gian thời gian, gọi hỏi không đáp ứng và nhanh chóng chuyển sang hôn mê sâu. Khi đã mất tri giác, đường thở của người bệnh rất dễ bị tắc nghẽn bởi dị vật hoặc dịch nôn. Việc xử trí lúc này đòi hỏi sự can thiệp y tế khẩn cấp, bao gồm tiêm dung dịch glucose truyền tĩnh mạch hoặc tiêm bắp glucagon theo hướng dẫn chuyên môn của bác sĩ.

Nguyên tắc xử trí ban đầu bằng quy tắc bổ sung đường nhanh

Biện pháp xử trí tiêu chuẩn ban đầu cho người còn tỉnh táo và có thể nuốt là áp dụng quy tắc bổ sung mười lăm gam đường tác dụng nhanh. Lượng carbohydrate này có thể đến từ ba đến bốn viên kẹo ngọt, nửa cốc nước ngọt thông thường hoặc một cốc nước ép hoa quả tươi.

Sau khi uống hoặc ngậm đồ ngọt, người bệnh cần ngồi nghỉ ngơi hoàn toàn và chờ khoảng mười lăm phút rồi tiến hành đo lại chỉ số đường huyết mao mạch bằng máy đo cá nhân. Nếu chỉ số đường huyết vẫn chưa trở về mức an toàn, quy trình bổ sung mười lăm gam đường cần được lặp lại một lần nữa. Khi chỉ số đã đạt ngưỡng mục tiêu và bữa ăn chính còn cách xa, người bệnh nên ăn thêm một bữa phụ chứa tinh bột phức hợp và protein như bánh mì hoặc sữa để duy trì nồng độ đường ổn định dài hơn.

Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát hạ đường huyết hằng ngày

Đối với người bệnh đái tháo đường đang dùng insulin hoặc các thuốc hạ đường huyết dạng uống, việc xây dựng kế hoạch dự phòng là điều vô cùng quan trọng. Bỏ bữa, ăn trễ giờ hoặc tăng cường độ tập thể dục đột ngột mà không điều chỉnh lượng thức ăn là những nguyên nhân phổ biến nhất gây tụt đường.

Người bệnh nên hình thành thói quen luôn mang theo bên mình một số viên kẹo, gói đường hoặc bánh ngọt nhỏ khi ra khỏi nhà. Ngoài ra, việc tự theo dõi đường huyết mao mạch định kỳ vào các thời điểm trước và sau ăn, trước khi đi ngủ hoặc khi thấy cơ thể có cảm giác khác lạ sẽ giúp phát hiện sớm xu hướng giảm đường. Gia đình và đồng nghiệp cũng nên được thông tin về tình trạng sức khỏe của người bệnh để kịp thời hỗ trợ khi có biến cố xảy ra.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Tuyệt đối không tự ý thay đổi liều lượng thuốc đái tháo đường hoặc insulin mà không có chỉ định y khoa. Khi người bệnh có biểu hiện mất ý thức hoặc co giật, không được ép uống nước đường hay nhét bất kỳ vật gì vào miệng vì có thể gây sặc nguy hiểm. Hãy gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các triệu chứng hạ đường huyết là kỹ năng thiết yếu giúp người bệnh đái tháo đường và người thân chủ động bảo vệ tính mạng. Khi thấy cơ thể có dấu hiệu bất thường, việc bổ sung carbohydrate tác dụng nhanh và kiểm tra lại chỉ số đường huyết là bước đi đúng đắn. Mọi thắc mắc về tần suất hạ đường huyết cần được trao đổi chi tiết với bác sĩ điều trị để có phác đồ tối ưu.