Dấu hiệu chó bị dại qua từng giai đoạn và cách phòng ngừa

Dấu hiệu chó bị dại là gì?

Bệnh dại ở động vật, đặc biệt là loài chó, do virus dại thuộc họ Rhabdoviridae gây tổn thương nghiêm trọng hệ thần kinh trung ương. Sau khi xâm nhập qua vết thương, virus di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại biên tiến về tủy sống và não bộ, dẫn đến viêm não tủy cấp tính. Bệnh cảnh lâm sàng ở chó thường biểu hiện dưới hai dạng chính là thể dại điên cuồng và thể dại câm. Mỗi thể bệnh đều trải qua các giai đoạn tiến triển rõ rệt với những biến đổi sâu sắc về tâm thần và vận động. Do chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu khi bệnh đã phát tác, việc nhận diện các dấu hiệu lâm sàng theo từng mốc thời gian là cơ sở để khoanh vùng nguy cơ và thực hiện các biện pháp y tế dự phòng khẩn cấp.

Giai đoạn khởi phát với những biến đổi tính tình và thói quen ban đầu

Thời kỳ khởi phát của bệnh dại ở chó thường kéo dài từ một đến ba ngày với những chuyển biến tinh tế trong thói quen sinh hoạt. Con vật có thể trở nên bồn chồn, lo lắng, giật mình trước những tiếng động nhỏ hoặc tìm cách lẩn trốn vào các góc tối, gầm giường. Ngược lại, một số con chó vốn nhút nhát lại đột nhiên quấn quýt chủ một cách bất thường và liên tục liếm láp.

Ở giai đoạn này, thân nhiệt của chó thường tăng nhẹ, đồng tử có dấu hiệu giãn nhẹ và giảm phản xạ với ánh sáng. Vết cắn ban đầu nơi virus dại xâm nhập thường xuất hiện tình trạng ngứa ngáy dữ dội khiến con vật liên tục liếm, gãi hoặc tự cắn vào vùng da đó. Những biểu hiện sớm này thường dễ bị bỏ qua do chưa có hành vi hung dữ rõ rệt.

Giai đoạn kích động dữ dội ở thể dại điên cuồng

Bước sang giai đoạn kích động của thể dại điên cuồng, chó trở nên vô cùng hung dữ và nhạy cảm quá mức với mọi kích thích xung quanh như âm thanh, ánh sáng hay chuyển động. Con vật có thể sủa giận dữ, cắn xé bất kỳ đồ vật nào trong tầm mắt, kể cả gạch đá, gỗ mục hoặc sắt thép. Chó thường có xu hướng bỏ nhà đi lang thang không định hướng, sẵn sàng chồm lên cắn người hoặc các con vật khác mà không hề có dấu hiệu cảnh báo trước.

Các cơ vùng hầu họng bắt đầu bị co thắt và tê liệt cục bộ khiến chó không thể nuốt được thức ăn cũng như nước uống. Tình trạng này dẫn đến triệu chứng sợ nước đặc trưng và nước dãi sùi bọt liên tục chảy quanh mép. Tiếng sủa của con vật biến đổi thành âm thanh khàn đặc, rú từng hồi kỳ lạ do thanh quản bị tê liệt một phần. Giai đoạn này thường kéo dài từ hai đến bốn ngày và tiềm ẩn mức độ nguy hiểm cực kỳ cao cho cộng đồng.

Giai đoạn bại liệt và biểu hiện đặc trưng của thể dại câm

Giai đoạn bại liệt là thời kỳ cuối cùng của thể dại điên cuồng và cũng là biểu hiện chính của thể dại câm. Ở thể dại câm, con vật không trải qua giai đoạn hung dữ kích động mà đi thẳng vào trạng thái ủ rũ và tê liệt nhanh chóng. Hàm dưới của chó bị trễ xuống, lưỡi thè ra ngoài và không thể khép miệng lại, nước bọt chảy ròng ròng liên tục. Nhiều người lầm tưởng con vật bị hóc xương và dùng tay khám họng, dẫn đến nguy cơ phơi nhiễm virus dại rất cao.

Hiện tượng bại liệt sau đó lan nhanh từ cơ hàm mặt xuống hai chân sau khiến chó đi đứng lảo đảo, xiêu vẹo rồi mất hẳn khả năng vận động. Cuối cùng, tình trạng tê liệt lan ra toàn thân và ảnh hưởng đến cơ hô hấp, khiến con vật hôn mê và tử vong trong vòng vài ngày sau đó.

Các bước xử trí an toàn khi tiếp xúc hoặc bị chó nghi dại cắn

Khi phát hiện con vật có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh dại, tuyệt đối không tiếp cận, không cố gắng bắt giữ hay trừng phạt con vật. Nếu không may bị chó cắn, cào hoặc dính nước dãi vào vùng da trầy xước, bước xử trí sơ cứu ban đầu có ý nghĩa sống còn để giảm tải lượng virus tại vết thương.

Cần nhanh chóng rửa sạch vết thương dưới vòi nước chảy liên tục với xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn trong ít nhất mười lăm phút. Sau đó, rửa lại bằng cồn y tế hoặc dung dịch povidone iodine và không được băng kín vết thương hay đắp bất kỳ loại lá thuốc nào. Người bị cắn cần đến ngay trung tâm tiêm chủng hoặc cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ đánh giá vết thương, chỉ định tiêm vắc xin phòng dại và huyết thanh kháng dại kịp thời. Nếu có thể thực hiện an toàn, hãy nhốt cách ly con vật để theo dõi tình trạng sức khỏe trong vòng mười đến mười bốn ngày.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài mang tính chất cung cấp kiến thức phòng bệnh và không thay thế cho chẩn đoán hay can thiệp y tế chuyên sâu. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc nam, đắp lá cây hay chữa mẹo dân gian khi bị động vật cắn. Mọi trường hợp bị động vật nghi dại cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở đều phải đến cơ sở y tế để được khám và chỉ định tiêm phòng phù hợp. Không tiếp cận hay bắt giữ động vật đang có biểu hiện hung hãn hoặc bất thường.

Tóm tắt

Hiểu rõ các biểu hiện bệnh dại ở chó theo từng thời kỳ giúp mỗi người chủ động phát hiện nguy cơ và tự bảo vệ mình trước hiểm họa lây nhiễm. Khi phát hiện vật nuôi có hành vi bất thường, việc giữ khoảng cách an toàn và thông báo cơ quan thú y là điều cần thiết. Tiêm phòng định kỳ cho động vật và xử trí y tế kịp thời sau phơi nhiễm là chìa khóa then chốt ngăn ngừa bệnh dại.