Những biểu hiện quai bị ở người lớn và lưu ý cần biết

Quai bị ở người lớn là gì?

Quai bị là bệnh lý nhiễm trùng toàn thân đặc trưng bởi hiện tượng sưng viêm cấp tính của các tuyến nước bọt, phổ biến nhất là tuyến nước bọt mang tai. Ở người trưởng thành, hệ miễn dịch phản ứng mạnh mẽ hơn với sự nhân lên của virus, khiến các triệu chứng viêm nhiễm thường biểu hiện rầm rộ và kéo dài hơn so với đối tượng trẻ em.

Căn bệnh này lây truyền trực tiếp từ người sang người qua các giọt bắn hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, trò chuyện gần hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân như cốc uống nước, thìa đũa. Sau khi xâm nhập vào niêm mạc đường hô hấp trên, virus nhân lên tại chỗ rồi nhanh chóng đi vào máu để phát tán đến các mô tuyến và hệ thần kinh trung ương. Người lớn chưa từng tiêm phòng vắc xin hoặc chưa từng nhiễm bệnh trong quá khứ là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao khi tiếp xúc với nguồn lây trong cộng đồng.

Các biểu hiện sớm trong giai đoạn khởi phát quai bị ở người lớn

Ở giai đoạn tiền triệu kéo dài khoảng một đến ba ngày, người lớn nhiễm virus quai bị thường xuất hiện các phản ứng toàn thân mơ hồ dễ nhầm với cảm cúm thông thường. Người bệnh thường có biểu hiện sốt nhẹ đến sốt vừa, cảm giác ớn lạnh, mệt mỏi rã rời, đau mỏi các khớp và cơ bắp toàn thân. Kèm theo đó là tình trạng chán ăn, đau đầu âm ỉ, khô miệng và cảm giác khó chịu ở vùng góc hàm trước khi tình trạng sưng nề lộ rõ.

Do triệu chứng ban đầu không mang tính đặc hiệu, nhiều người trưởng thành chủ quan tự mua thuốc cảm sốt về uống mà không nhận ra mầm bệnh đang nhân lên trong các mô tuyến. Việc ghi nhận cơn đau nhức vùng mang tai tăng lên khi nhai thức ăn cứng hoặc uống nước có vị chua là một trong những chỉ dấu sớm gợi ý sự tổn thương tại tuyến nước bọt.

Tình trạng sưng đau tuyến mang tai đặc trưng ở tuổi trưởng thành

Dấu hiệu điển hình và dễ nhận biết nhất của bệnh quai bị là tình trạng sưng to kèm đau nhức tại tuyến nước bọt mang tai, thường xảy ra ở một bên rồi lan sang bên đối diện sau vài ngày. Vùng da quanh góc hàm và trước tai trở nên căng bóng, phù nề, làm biến dạng đường nét khuôn mặt và đẩy dái tai lệch lên trên ra phía ngoài. Khi sờ nắn vào khu vực này, người bệnh có cảm giác đau nhức rõ rệt, da có thể ấm nóng nhưng thường không đỏ ửng như viêm mô tế bào do vi khuẩn.

Hiện tượng sưng tuyến mang tai khiến người lớn gặp nhiều khó khăn trong các sinh hoạt thường ngày như há miệng to, nhai nuốt thức ăn, nói chuyện hoặc nuốt nước bọt. Cơn đau có thể lan dọc lên thái dương hoặc xuống vùng cổ, đồng thời tuyến dưới hàm và tuyến dưới lưỡi cũng có thể bị ảnh hưởng khiến vùng sàn miệng sưng nề nhẹ. Tình trạng sưng tấy này thường đạt đỉnh điểm sau khoảng hai đến ba ngày rồi giảm dần trong vòng một tuần đến mười ngày.

Những biến chứng cơ quan cần cảnh giác khi người lớn mắc bệnh

Bệnh quai bị ở người lớn thường có diễn tiến nặng nề hơn so với trẻ nhỏ do nguy cơ virus xâm lấn và gây tổn thương các cơ quan ngoài tuyến nước bọt. Biến chứng thường gặp và đáng lo ngại nhất ở nam giới sau tuổi dậy thì là viêm tinh hoàn, thường khởi phát sau khi sưng tuyến mang tai khoảng một tuần với biểu hiện tinh hoàn sưng to, đau dữ dội, bìu phù nề đỏ và sốt cao trở lại. Nếu không được kiểm soát tốt, viêm tinh hoàn có thể dẫn đến teo tinh hoàn một phần và ảnh hưởng tới khả năng sinh tinh.

Ở nữ giới, virus có thể gây viêm buồng trứng với triệu chứng đau âm ỉ vùng hạ vị, đau lưng và rối loạn nhẹ chu kỳ kinh nguyệt nhưng hiếm khi dẫn tới vô sinh hoàn toàn. Ngoài cơ quan sinh dục, quai bị ở người trưởng thành còn có nguy cơ biến chứng thành viêm tụy cấp với cơn đau bụng thượng vị dữ dội kèm buồn nôn, hoặc viêm màng não vô khuẩn biểu hiện qua đau đầu dữ dội, cứng gáy, nôn vọt và sợ ánh sáng. Những biến chứng này đòi hỏi người bệnh phải được đưa ngay đến cơ sở y tế để theo dõi chuyên sâu.

Nguyên tắc chăm sóc và hỗ trợ phục hồi sức khỏe tại nhà

Khi nghi ngờ mắc bệnh quai bị, người lớn cần chủ động cách ly tại phòng riêng thoáng khí để tránh lây nhiễm virus cho các thành viên trong gia đình và cộng đồng qua dịch tiết hô hấp. Về mặt dinh dưỡng, người bệnh nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo loãng, súp dinh dưỡng, uống nhiều nước ấm hoặc nước ép hoa quả ngọt nhẹ, tránh hoàn toàn các thực phẩm chua, cay, mặn vì chúng kích thích tuyến nước bọt tiết dịch gây đau nhức dữ dội hơn.

Người bệnh có thể áp dụng biện pháp chườm ấm hoặc chườm mát nhẹ nhàng bên ngoài vùng góc hàm để xoa dịu cảm giác căng tức khó chịu. Vệ sinh răng miệng sạch sẽ hằng ngày bằng nước muối sinh lý giúp hạn chế bội nhiễm vi khuẩn cơ hội tại khoang miệng. Đồng thời, người bệnh cần nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường trong giai đoạn sốt và sưng đau, hạn chế vận động thể lực mạnh nhằm giảm bớt áp lực và giảm nguy cơ viêm nhiễm lan tỏa đến tinh hoàn hoặc các cơ quan nội tạng khác.

Lưu ý an toàn

Thông tin về bệnh quai bị ở người lớn mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho chẩn đoán từ bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh vì thuốc kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus gây bệnh. Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao liên tục không hạ, đau nhức dữ dội vùng bìu tinh hoàn, đau quặn bụng thượng vị hoặc đau đầu dữ dội kèm cứng gáy, người bệnh cần đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí chuyên khoa kịp thời.

Tóm tắt

Quai bị ở người lớn tuy có thể tự khỏi khi chăm sóc đúng cách nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng phức tạp hơn so với lứa tuổi nhỏ. Việc chủ động nhận biết sớm các bất thường tại tuyến nước bọt, cơ quan sinh dục hoặc hệ thần kinh giúp người bệnh kịp thời thăm khám y tế. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ chuyên khoa và tuyệt đối không tự ý áp dụng các phương pháp đắp thuốc dân gian chưa được kiểm chứng.