Dấu hiệu bệnh zona thần kinh bất thường bạn nên để ý kỹ

Dấu hiệu zona thần kinh bất thường là gì?

Bệnh zona thần kinh là kết quả của sự tái hoạt động của virus Varicella-Zoster, loại virus từng gây ra bệnh thủy đậu và nằm ẩn dật nhiều năm trong các hạch rễ thần kinh cảm giác. Khi cơ thể mệt mỏi, căng thẳng hoặc hệ miễn dịch suy giảm, virus thức dậy và di chuyển dọc theo sợi thần kinh ra bề mặt da.

Thông thường, bệnh biểu hiện tương đối điển hình với các dải phát ban và mụn nước khu trú ở một bên cơ thể, phổ biến nhất là vùng ngực, sườn, bụng hoặc lưng. Tuy vậy, khi virus tấn công vào các dây thần kinh sọ não hoặc lan tỏa trên cơ địa suy giảm miễn dịch, bệnh sẽ xuất hiện các dấu hiệu zona thần kinh bất thường. Những triệu chứng này không chỉ gây đau đớn dữ dội mà còn có thể đe dọa trực tiếp đến thị lực, thính giác và chức năng vận động của người bệnh nếu không được theo dõi y tế chặt chẽ.

Phân biệt diễn tiến thông thường và biểu hiện zona thần kinh bất thường

Ở diễn tiến thông thường, bệnh zona thần kinh do virus Varicella-Zoster tái hoạt chỉ xuất hiện khu trú theo dải da thuộc một nhánh dây thần kinh cảm giác và chỉ nằm ở một bên cơ thể. Người bệnh thường trải qua cảm giác châm chích, nóng rát râm ran trước khi các chùm mụn nước nổi lên trên nền da đỏ. Sau khoảng bảy đến mười ngày, các bọng nước này sẽ vỡ, khô lại, đóng vảy rồi dần hồi phục hoàn toàn. Cơn đau thường tương xứng với mức độ tổn thương ngoài da và thuyên giảm dần khi bề mặt tổn thương se lại.

Tuy nhiên, khi diễn tiến trở nên bất thường, các mụn nước có thể không tuân theo quy luật ranh giới một bên cơ thể mà lan rộng sang nhiều vùng da khác nhau. Mức độ đau đớn cũng có thể gia tăng dữ dội, không thuyên giảm hoặc kéo theo các rối loạn chức năng tại các cơ quan quan trọng như thị giác, thính giác hay khả năng vận động của các nhóm cơ mặt.

Dấu hiệu zona thần kinh tấn công vùng mắt và vùng mặt

Một trong những dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng nhất là mụn nước xuất hiện ở vùng trán, quanh hốc mắt hoặc đỉnh chóp mũi, y học gọi đây là hội chứng zona mắt liên quan đến nhánh mắt của dây thần kinh sinh ba. Dấu hiệu tổn thương ở đầu mũi thường là chỉ báo virus đã thâm nhập vào các nhánh thần kinh chi phối nhãn cầu.

Nếu không được theo dõi và can thiệp bởi bác sĩ chuyên khoa mắt, tình trạng này có thể dẫn đến viêm kết mạc, loét giác mạc, tăng nhãn áp thứ phát, thậm chí để lại sẹo giác mạc vĩnh viễn gây giảm sút thị lực nghiêm trọng. Bệnh nhân có thể cảm thấy cộm xốn, đỏ mắt, sợ ánh sáng và đau nhức sâu bên trong hốc mắt kèm theo nhìn mờ. Do đó, bất kỳ nốt mụn nước nào xuất hiện ở nửa trên khuôn mặt đều cần được bác sĩ đánh giá cẩn trọng.

Triệu chứng zona liên quan đến tai và liệt dây thần kinh mặt

Khi virus Varicella-Zoster ảnh hưởng đến hạch gối của dây thần kinh mặt, bệnh nhân có thể đối mặt với hội chứng Ramsay Hunt. Biểu hiện bất thường đặc trưng của hội chứng này bao gồm sự xuất hiện mụn nước ở bên trong ống tai ngoài, vành tai, vòm họng hoặc lưỡi, đi kèm cơn đau tai dữ dội.

Người bệnh thường xuất hiện triệu chứng méo miệng, khó nhắm kín mắt, chảy nước mắt hoặc biến dạng khuôn mặt do liệt các cơ vận động mặt cùng bên tổn thương. Bên cạnh đó, các rối loạn thính giác và tiền đình như giảm thính lực, ù tai, chóng mặt quay cuồng, buồn nôn cũng thường xuyên xảy ra. Đây là tình trạng khẩn cấp đòi hỏi sự can thiệp y tế nhanh chóng từ các bác sĩ chuyên khoa thần kinh và tai mũi họng nhằm bảo tồn chức năng vận động cơ mặt và thính lực cho bệnh nhân.

Hiện tượng phát ban lan tỏa toàn thân và suy giảm miễn dịch

Ở người có sức đề kháng bình thường, tổn thương da chỉ giới hạn ở một hoặc hai đốt da lân cận. Tuy nhiên, ở những người có hệ miễn dịch suy yếu như bệnh nhân đái tháo đường kiểm soát kém, người đang điều trị hóa chất hoặc người cao tuổi, mụn nước có thể mọc rải rác khắp toàn thân vượt quá ranh giới giải phẫu thông thường. Hiện tượng này cảnh báo tình trạng zona lan tỏa, phản ánh sự mất kiểm soát của hệ miễn dịch đối với virus trong máu.

Tình trạng zona lan tỏa tiềm ẩn rủi ro virus tấn công vào các cơ quan nội tạng và hệ thần kinh trung ương, dẫn đến viêm màng não, viêm não hoặc viêm phổi kẽ. Bệnh nhân có thể sốt cao liên tục, lơ mơ, cứng gáy, lú lẫn hoặc khó thở. Khi thấy mụn nước lan rộng không kiểm soát kèm theo các dấu hiệu toàn thân suy sụp, người nhà cần nhanh chóng đưa bệnh nhân đến bệnh viện để được theo dõi điều trị nội trú.

Biến chứng đau kéo dài dai dẳng và nguy cơ bội nhiễm da

Đau dây thần kinh sau zona là biến chứng mạn tính phổ biến và dai dẳng nhất của bệnh, biểu hiện bằng những cơn đau bỏng rát, giật nhói như điện giật kéo dài trên ba tháng sau khi tổn thương da đã hoàn toàn liền sẹo. Bệnh nhân có thể nhạy cảm đau quá mức, thậm chí một va chạm rất nhẹ như gió thổi qua hoặc vạt áo cọ xát cũng gây đau đớn tột cùng.

Ngoài biến chứng thần kinh, vết thương do zona bị bội nhiễm vi khuẩn cũng là dấu hiệu bất thường thường gặp khi bệnh nhân gãi ngứa hoặc đắp các chất lạ lên da. Dấu hiệu bội nhiễm bao gồm vùng da xung quanh sưng đỏ rực, phù nề, mụn nước chuyển sang dịch mủ đục vàng, chảy dịch hôi và đau nhức tăng dần. Bội nhiễm vi khuẩn không chỉ kéo dài thời gian lành bệnh mà còn làm tăng nguy cơ để lại sẹo xấu và biến chứng nhiễm trùng huyết.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng virus, thuốc giảm đau liều cao hoặc đắp các loại lá, thuốc bột không rõ nguồn gốc lên vùng da tổn thương. Khi có dấu hiệu nghi ngờ zona vùng mặt hoặc đau đớn dữ dội, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa da liễu, mắt hoặc thần kinh để được thăm khám.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các biểu hiện zona thần kinh bất thường giúp hạn chế nguy cơ chịu tổn thương vĩnh viễn ở mắt, thính lực hoặc hệ thần kinh trung ương. Khi thấy phát ban lan rộng, đau rát dữ dội hoặc xuất hiện mụn nước ở những vị trí nhạy cảm, người bệnh không nên chần chừ mà cần tìm đến cơ sở y tế để được thăm khám và chăm sóc kịp thời.