Dấu hiệu bệnh uốn ván và các biến chứng nguy hiểm thường gặp

Dấu hiệu bệnh uốn ván là gì?

Uốn ván là bệnh truyền nhiễm cấp tính gây ra bởi trực khuẩn kỵ khí Clostridium tetani. Nha bào của vi khuẩn này tồn tại phổ biến trong môi trường tự nhiên, đặc biệt là trong đất cát, phân gia súc gia cầm, bùn cống và trên các vật dụng kim loại bị rỉ sét. Khi da hoặc niêm mạc bị tổn thương do trầy xước, đinh đâm hoặc tai nạn lao động, nha bào uốn ván có thể xâm nhập sâu vào các mô kỵ khí thiếu oxy.

Tại vị trí tổn thương, nha bào phát triển thành vi khuẩn dạng hoạt động và tiết ra một loại ngoại độc tố cực mạnh có tên là tetanospasmin. Độc tố này di chuyển theo sợi trục thần kinh về tủy sống và não bộ, ngăn chặn giải phóng các chất dẫn truyền ức chế thần kinh cơ. Quá trình này dẫn đến tình trạng tăng trương lực cơ liên tục, gây ra các cơn co thắt cơ không tự chủ, co cứng toàn thân và rối loạn chức năng thần kinh thực vật vô cùng nguy hiểm.

Các biểu hiện lâm sàng đặc trưng của bệnh uốn ván

Triệu chứng khởi phát điển hình và thường gặp nhất của bệnh uốn ván là tình trạng co cứng cơ nhai, khiến người bệnh khó há miệng, khó nhai và khó nuốt thức ăn. Cơn co cứng cơ hàm thường xuất hiện đầu tiên, sau đó lan nhanh sang các cơ mặt làm biến đổi nét mặt, tạo nên vẻ mặt cười nhăn hoặc nét mặt lo âu đặc trưng. Cùng lúc đó, các cơ vùng cổ và gáy bắt đầu cứng lại, khiến cử động xoay gập đầu trở nên đau đớn và khó khăn.

Khi bệnh tiến triển, tình trạng co cứng lan xuống cơ lưng, cơ bụng và các chi. Cơ bụng của người bệnh có thể căng cứng như gỗ, lưng ưỡn cong khiến cơ thể uốn cong ra sau. Độc tố thần kinh làm tăng phản xạ kích thích, khiến bất kỳ tác động nhẹ nào từ ánh sáng mạnh, tiếng động lớn hoặc cử động chạm vào cơ thể cũng có thể kích hoạt các cơn co giật toàn thân dữ dội. Trong cơn co giật, người bệnh vẫn hoàn toàn tỉnh táo và cảm nhận rõ sự đau đớn tột cùng ở các nhóm cơ bị co kéo.

Những biến chứng nguy hiểm đe dọa tính mạng do uốn ván gây ra

Nếu không được can thiệp y tế khẩn cấp, bệnh uốn ván có thể dẫn đến hàng loạt biến chứng nghiêm trọng đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh. Biến chứng cấp bách và nguy hiểm hàng đầu là suy hô hấp cấp tính. Sự co thắt liên tục của cơ thanh quản kết hợp co cứng các cơ hô hấp như cơ hoành và cơ liên sườn khiến đường thở bị tắc nghẽn, dẫn đến thiếu oxy não và ngạt thở nhanh chóng.

Bên cạnh đó, các cơn co giật cơ với cường độ mạnh và đột ngột có thể gây rách cơ, đứt gân hoặc thậm chí gãy xương cột sống và các xương dài. Rối loạn thần kinh thực vật cũng là biến chứng nặng nề, gây ra tình trạng huyết áp dao động thất thường, nhịp tim nhanh kịch phát, sốt cao liên tục và vã mồ hôi đầm đìa. Tình trạng nằm bất động kéo dài và thở máy còn làm tăng nguy cơ viêm phổi bệnh viện, nhiễm trùng huyết, viêm tắc tĩnh mạch sâu và suy thận cấp do tiêu cơ vân. Tỷ lệ tử vong do biến chứng uốn ván vẫn ở mức cao nếu người bệnh không được điều trị hồi sức tích cực kịp thời.

Cách xử trí vết thương ban đầu để hạn chế nguy cơ nhiễm bệnh

Xử trí ban đầu đúng cách ngay sau khi gặp chấn thương là bước quan trọng giúp giảm thiểu nguy cơ phát triển uốn ván. Ngay khi xuất hiện vết thương hở do tai nạn giao thông, chấn thương lao động, dẫm phải đinh rỉ, gai nhọn hoặc vết cắn động vật, cần rửa ngay vết thương dưới vòi nước sạch chảy liên tục kết hợp xà phòng dịu nhẹ để loại bỏ đất cát và dị vật bám dính.

Người chăm sóc không nên nặn bóp vết thương quá mạnh, không tự ý đắp lá cây, rắc tro thuốc lào hoặc bôi các chất lạ không rõ nguồn gốc lên vết thương hở. Những hành động dân gian này có thể tạo điều kiện yếm khí lý tưởng và đưa thêm nhiều bào tử vi khuẩn uốn ván vào sâu bên trong mô hạt. Sau khi sơ cứu rửa sạch và sát trùng bằng dung dịch y tế phù hợp, cần dùng băng gạc sạch che vết thương và đến ngay cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ đánh giá mức độ nguy cơ, tiến hành làm sạch triệt để và chỉ định tiêm phòng phù hợp.

Biện pháp phòng ngừa uốn ván chủ động và lâu dài

Tiêm chủng vắc xin phòng uốn ván là biện pháp chủ động, an toàn và mang lại hiệu quả bảo vệ cao nhất cho cả trẻ em lẫn người lớn. Trẻ nhỏ cần được tiêm chủng đầy đủ các mũi vắc xin phối hợp có chứa thành phần uốn ván theo lịch của chương trình tiêm chủng mở rộng. Phụ nữ mang thai cũng cần được tiêm phòng vắc xin uốn ván theo hướng dẫn của bác sĩ sản khoa nhằm bảo vệ cho cả mẹ và trẻ sơ sinh khỏi uốn ván rốn.

Đối với người trưởng thành, đặc biệt là những người lao động trong môi trường có nguy cơ chấn thương cao như công nhân xây dựng, nông dân hoặc nhân viên vệ sinh môi trường, việc tiêm vắc xin phòng bệnh và tiêm nhắc lại mỗi 10 năm một lần là rất cần thiết để duy trì nồng độ kháng thể bảo vệ cơ thể. Khi có vết thương hở nhiễm bẩn, tùy vào tiền sử tiêm phòng của người bệnh, bác sĩ chuyên khoa có thể chỉ định tiêm bổ sung vắc xin uốn ván kết hợp với huyết thanh kháng độc tố uốn ván để tạo miễn dịch bảo vệ thụ động ngay lập tức.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Uốn ván là tình trạng cấp cứu y tế tối khẩn cấp; người bệnh không được tự ý mua thuốc điều trị, không áp dụng các bài thuốc truyền miệng đắp lên vết thương hở. Khi xuất hiện vết thương rách da có nguy cơ nhiễm bẩn hoặc có dấu hiệu căng cứng cơ hàm, người bệnh cần đến ngay bệnh viện để được bác sĩ thăm khám và xử trí.

Tóm tắt

Bệnh uốn ván là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa hiệu quả. Việc nhận biết sớm các biểu hiện co cứng cơ ban đầu và xử trí vết thương đúng cách có ý nghĩa sống còn đối với người bệnh. Chủ động tiêm phòng vắc xin đầy đủ là biện pháp bảo vệ vững chắc nhất giúp bạn và gia đình tránh khỏi những biến chứng đe dọa tính mạng do nha bào uốn ván gây ra.