Đau gót chân khi ngủ dậy là bệnh gì và có nguy hiểm không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cảm giác đau nhói gót chân ngay khi vừa đặt bước chân đầu tiên xuống giường vào buổi sáng là than phiền rất phổ biến ở người trưởng thành. Cơn đau thường buốt rát ở mặt dưới gót chân, có thể khiến người bệnh phải đi khập khiễng trong vài phút đầu ngày trước khi cảm thấy dễ chịu hơn.
Tình trạng này xuất phát chủ yếu từ các tổn thương quá tải của dải cân gan chân hoặc các cấu trúc gân cơ lân cận sau một đêm bất động. Việc hiểu rõ nguyên nhân và đánh giá đúng mức độ nghiêm trọng sẽ giúp người bệnh có hướng chăm sóc phù hợp, tránh để tổn thương tiến triển thành đau mạn tính ảnh hưởng đến dáng đi.
Đau gót chân khi ngủ dậy là bệnh gì và có nguy hiểm không?
Đau gót chân khi ngủ dậy là hiện tượng đau nhức hoặc buốt nhói xuất hiện ở vùng đáy hoặc bờ sau gót chân ngay trong những bước đi đầu tiên sau khi rời giường. Điểm đặc trưng của triệu chứng này là cường độ đau thường nặng nhất vào đầu ngày, sau đó có xu hướng giảm nhẹ khi các khớp và dải cơ đã được vận động làm ấm, nhưng có thể tái phát dữ dội hơn vào cuối ngày nếu người bệnh đứng hoặc đi lại nhiều. Triệu chứng này hay gặp ở người phải đứng lâu trong công việc, người thừa cân béo phì, vận động viên chạy bộ hoặc người có cấu trúc vòm bàn chân quá cao hay bàn chân bẹt. Mặc dù phần lớn trường hợp bắt nguồn từ tổn thương cơ học tại chỗ, triệu chứng này đôi khi cũng là chỉ báo sớm của một số bệnh lý viêm khớp hệ thống. Do đó, việc theo dõi tính chất cơn đau là bước rất cần thiết để bảo vệ hệ vận động.
Các nguyên nhân y khoa phổ biến gây đau gót chân vào buổi sáng
Nguyên nhân phổ biến nhất gây ra hiện tượng đau nhói gót chân vào buổi sáng là viêm cân gan chân. Cân gan chân là một dải mô sợi dày nối từ xương gót đến các ngón chân, có nhiệm vụ nâng đỡ vòm bàn chân và hấp thu lực chấn động khi di chuyển. Trong suốt giấc ngủ ban đêm, bàn chân thường ở tư thế gập lòng khiến dải cân này co rút lại. Khi thức dậy và đặt chân xuống đất, trọng lượng cơ thể dồn đột ngột làm dải mô bị kéo căng quá mức, kích thích các vi tổn thương và tạo ra cơn đau chói gắt. Cơn đau thường giảm bớt sau khi người bệnh đi lại vài phút do dải gân dần giãn ra. Bên cạnh đó, tình trạng viêm gân gót Achilles cũng có thể gây căng cứng vùng sau gót vào buổi sáng. Một số nguyên nhân ít gặp hơn bao gồm gai xương gót chân, chèn ép nhánh dây thần kinh chày sau hoặc bệnh lý viêm khớp cột sống thể dính khớp.
Mức độ nguy hiểm và tác động lâu dài đến hệ vận động
Về mặt bản chất, đau gót chân khi ngủ dậy không phải là bệnh lý ác tính hay cấp cứu đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, tình trạng này tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây suy giảm chất lượng sống nếu người bệnh chủ quan không điều trị sớm. Cơn đau dai dẳng khiến người bệnh vô thức thay đổi cách tiếp đất của bàn chân để tránh đau, dẫn đến dáng đi tập tễnh và sai lệch trục cơ học chi dưới. Sự mất cân bằng vận động này kéo dài sẽ tạo thêm áp lực bất thường lên các khớp lân cận, gây đau thứ phát ở khớp cổ chân, khớp gối, khớp háng và thậm chí dẫn đến thoái hóa cột sống thắt lưng. Trong các trường hợp viêm nặng kéo dài không được nghỉ ngơi, dải cân gan chân có thể bị thoái hóa xơ dính hoặc rách bán phần, khiến quá trình phục hồi về sau trở nên phức tạp và mất nhiều thời gian hơn.
Biện pháp chăm sóc và giảm tải lực cho bàn chân tại nhà
Trong giai đoạn đau nhẹ hoặc mới khởi phát, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà để giảm tải áp lực cho gót chân. Trước khi bước ra khỏi giường vào buổi sáng, hãy dành 3 đến 5 phút thực hiện bài tập kéo giãn nhẹ nhàng: dùng tay hoặc khăn vải vòng qua ức bàn chân kéo ngược các ngón chân về phía cẳng chân để làm quen độ căng của cân gan chân. Chườm lạnh vùng gót chân khoảng 15 phút sau khi hoạt động nhiều giúp làm dịu phản ứng viêm cục bộ. Người bệnh cần tuyệt đối hạn chế đi chân đất trên sàn cứng, nên chọn dép đi trong nhà có đế êm và gót cao khoảng 2 đến 3 cm. Việc sử dụng lót giày y khoa nâng đỡ vòm bàn chân hoặc nẹp giữ bàn chân ban đêm cũng hỗ trợ giảm đáng kể sức căng lên vùng gót trong lúc ngủ.
Thời điểm cần đến cơ sở y tế để được thăm khám chuyên sâu
Người bệnh không nên tự ý chịu đựng cơn đau hoặc tự dùng thuốc giảm đau kéo dài khi chưa có hướng dẫn y tế. Cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa cơ xương khớp hoặc phục hồi chức năng để thăm khám nếu cơn đau gót chân kéo dài liên tục trên hai tuần mà không thuyên giảm. Đặc biệt, người bệnh cần đi khám ngay khi gót chân xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sưng nề rõ rệt, nóng đỏ, bầm tím, sốt toàn thân hoặc cảm giác tê bì, châm chích lan xuống lòng bàn chân. Tình trạng đau dữ dội khiến bàn chân hoàn toàn không thể chịu lực đứng vững sau một chấn thương cũng là tín hiệu cảnh báo cần được chụp phim X-quang hoặc siêu âm phần mềm để loại trừ nguy cơ gãy xương vi thể hoặc đứt gân gót.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trên mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và lạm dụng thuốc giảm đau kháng viêm hoặc tiêm thuốc trực tiếp vào gót chân tại các cơ sở không đủ điều kiện chuyên môn vì nguy cơ gây thoái hóa hay đứt gân. Mọi phương án điều trị cần có sự chỉ định trực tiếp từ bác sĩ.
Tóm tắt
Tình trạng đau gót chân khi ngủ dậy phần lớn có thể kiểm soát tốt nếu được nhận biết sớm và can thiệp đúng cách. Thay đổi thói quen mang giày, tích cực tập phục hồi bàn chân và đi khám chuyên khoa cơ xương khớp khi đau kéo dài sẽ giúp người bệnh bảo tồn khả năng vận động bền vững.
Nguồn tham khảo
- Cureus: Comparison of Isolated Calcaneal Spur Excision and Plantar Fasciotomy in Addition to Spur Excision in Patients With Plantar Heel Pain Accompanied by Calcaneal Spur
- Research Square Platform LLC: Comparison of Isolated Calcaneal Spur Excision and Plantar Fasciotomy in Addition to Spur Excision In Patients with Plantar Heel Pain Accompanied by Calcaneal Spur
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tại sao gót chân lại đau nhói nhiều nhất vào những bước đi đầu tiên buổi sáng?
Viêm cân gan chân là nguyên nhân hàng đầu. Sau một đêm nghỉ ngơi, dải gân co ngắn lại; khi bước xuống giường dải gân bị kéo căng đột ngột dẫn đến đau nhói ở gót chân.
Đau gót chân khi ngủ dậy có nguy hiểm đến tính mạng không?
Đau gót chân không trực tiếp đe dọa tính mạng nhưng nếu để kéo dài có thể dẫn đến đau mạn tính, làm sai lệch trục vận động và gây thoái hóa thứ phát khớp gối, khớp háng hoặc cột sống.
Người bị đau gót chân nên chọn loại giày dép như thế nào?
Người bệnh nên ưu tiên mang giày dép có đế mềm, gót hơi nâng nhẹ và có phần đệm nâng đỡ vòm bàn chân tốt. Tránh hoàn toàn việc đi chân đất trực tiếp trên nền nhà cứng.
Đau gót chân có phải do gai xương gót đâm vào thịt không?
Gai xương gót là hậu quả của quá trình kéo căng dải gân gan chân kéo dài tạo lắng đọng canxi. Bản thân gai xương thường không gây đau mà cơn đau chủ yếu xuất phát từ phản ứng viêm mô mềm xung quanh.
Khi bị đau gót chân kéo dài nên đi khám chuyên khoa nào?
Bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp hoặc phục hồi chức năng là người có chuyên môn phù hợp để thăm khám lâm sàng, chỉ định chụp X-quang hoặc siêu âm và lập phác đồ can thiệp phù hợp.
