Đặt ống thông tiểu: Mục đích, quy trình thực hiện và các lưu ý

Đặt ống thông tiểu là gì?

Đặt ống thông tiểu là thủ thuật luồn một ống dẫn mềm bằng cao su hoặc silicone qua niệu đạo tiến thẳng vào lòng bàng quang nhằm thiết lập đường thoát nhân tạo cho nước tiểu. Trong thực hành lâm sàng, thủ thuật này có thể được thực hiện tạm thời một lần để lấy nước tiểu làm xét nghiệm hoặc giải áp bàng quang tức thì, hoặc đặt ống thông lưu kéo dài bằng ống Foley có bóng cố định nhằm phục vụ điều trị và theo dõi liên tục. Mặc dù là can thiệp y tế thường quy, việc đưa dị vật vào đường tiết niệu luôn tiềm ẩn nguy cơ đưa vi sinh vật từ môi trường ngoài vào hệ thống bài xuất nước tiểu vốn vô trùng. Do đó, toàn bộ quy trình từ khâu chuẩn bị, thao tác kỹ thuật cho đến bảo quản hệ thống dẫn lưu đều bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc kiểm soát nhiễm khuẩn của ngành y tế.

Mục đích và các trường hợp chỉ định đặt ống thông tiểu

• Đặt ống thông tiểu được bác sĩ chỉ định trong nhiều tình huống lâm sàng khác nhau nhằm mục đích giải áp hoặc hỗ trợ chẩn đoán. Trường hợp phổ biến nhất là tình trạng bí tiểu cấp tính do tắc nghẽn cơ học như phì đại tuyến tiền liệt, hẹp niệu đạo hoặc do bàng quang thần kinh không thể tự co bóp tống xuất nước tiểu. Ngoài ra, thủ thuật này còn được áp dụng trong các ca phẫu thuật kéo dài, mổ vùng bụng hoặc xương chậu nhằm giữ cho bàng quang xẹp, tạo phẫu trường thuận lợi và bảo vệ đường tiết niệu.
• Ở những bệnh nhân nặng nằm tại khoa hồi sức cấp cứu, việc lưu ống thông tiểu đóng vai trò then chốt giúp nhân viên y tế theo dõi chính xác lượng nước tiểu theo từng giờ, từ đó đánh giá chức năng thận và tình trạng huyết động học. Một số trường hợp khác bao gồm lấy mẫu nước tiểu vô trùng để làm xét nghiệm vi sinh khi người bệnh không thể tự lấy mẫu sạch, hoặc dùng để bơm thuốc trực tiếp vào bàng quang trong phác đồ điều trị chuyên khoa.

Quy trình thực hiện đặt ống thông tiểu chuẩn y khoa

• Quy trình đặt ống thông tiểu bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc vô khuẩn nhằm ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập vào đường tiết niệu. Trước khi thực hiện, nhân viên y tế chuẩn bị đầy đủ dụng cụ vô trùng gồm ống thông có kích cỡ phù hợp, găng tay, săng có lỗ, dung dịch sát khuẩn, gel bôi trơn và túi dẫn lưu nước tiểu kín. Người bệnh được hướng dẫn nằm ở tư thế thuận lợi, thả lỏng cơ thể và hít thở đều để giảm bớt co thắt cơ vòng niệu đạo.
• Nhân viên y tế tiến hành sát khuẩn kỹ lưỡng vùng sinh dục ngoài từ trong ra ngoài. Ống thông sau khi được bôi trơn sẽ được đưa nhẹ nhàng qua lỗ niệu đạo tiến dần vào bàng quang cho đến khi quan sát thấy nước tiểu chảy ra. Đối với ống thông lưu, nhân viên y tế sẽ bơm một lượng nước cất vô khuẩn thích hợp vào bóng cố định ở đầu ống để giữ ống không bị tuột ra ngoài. Cuối cùng, ống được nối chắc chắn với túi chứa nước tiểu vô trùng và dán cố định phần thân ống vào đùi hoặc bụng dưới của người bệnh để hạn chế cọ xát.

Hướng dẫn chăm sóc và duy trì hệ thống ống thông tiểu an toàn

• Chăm sóc đúng cách là yếu tố quyết định giúp ngăn ngừa biến chứng nhiễm khuẩn và giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu trong suốt thời gian mang ống thông. Nguyên tắc quan trọng nhất là luôn giữ túi dẫn lưu nước tiểu ở vị trí thấp hơn mức bàng quang của người bệnh, tuyệt đối không đặt túi lên bụng hoặc nâng cao quá mức vì sẽ làm nước tiểu chảy ngược dòng mang theo vi khuẩn vào bàng quang. Dây dẫn cần được giữ thông thoáng, tránh để bị gấp khúc, xoắn vặn hoặc bị đè ép bởi cơ thể người bệnh.
• Khu vực xung quanh lỗ niệu đạo và phần ống thông tiếp giáp cần được vệ sinh sạch sẽ bằng nước sạch và xà phòng dịu nhẹ ít nhất một đến hai lần mỗi ngày, cũng như sau mỗi lần đại tiện. Túi chứa nước tiểu cần được xả định kỳ khi đã đầy khoảng hai phần ba dung tích, không để túi quá căng đầy gây nặng và kéo căng ống. Khi xả nước tiểu, cần giữ van xả sạch sẽ, không chạm vào miệng đồ chứa để tránh lây nhiễm chéo vi sinh vật từ môi trường ngoài vào hệ thống dẫn lưu.

Các biến chứng tiềm ẩn và biện pháp phòng ngừa

• Nhiễm trùng đường tiết niệu liên quan đến đặt ống thông là rủi ro phổ biến nhất trong quá trình lưu ống. Vi khuẩn có thể xâm nhập theo bề mặt ngoài của ống hoặc qua lòng ống dẫn lưu nếu hệ thống bị hở. Bên cạnh đó, việc thao tác thô bạo hoặc người bệnh giãy giụa có thể gây tổn thương niêm mạc niệu đạo, chảy máu, tạo đường rò hoặc về lâu dài dẫn đến xơ hóa hẹp niệu đạo. Bóng chèn nếu bị bơm nhầm vị trí khi chưa vào hẳn bàng quang cũng có thể làm rách cổ bàng quang và niệu đạo.
• Để giảm thiểu tối đa các nguy cơ này, ống thông chỉ nên được duy trì trong khoảng thời gian thực sự cần thiết và cần được rút bỏ càng sớm càng tốt theo chỉ định y khoa. Người bệnh nếu không bị hạn chế nước do bệnh tim mạch hay suy thận nên uống đủ hai đến hai lít rưỡi nước mỗi ngày để tăng lượng nước tiểu tự nhiên, hỗ trợ rửa trôi cặn bã và vi khuẩn. Khi xuất hiện dấu hiệu rò rỉ nước tiểu quanh chân ống, tắc ống hoặc có cục máu đông, người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế để được xử trí kịp thời, không tự ý bơm rửa hay giật rút ống.

Lưu ý an toàn

Mọi thao tác đặt ống thông tiểu, thay ống hoặc rút ống đều phải do nhân viên y tế có chuyên môn thực hiện, người bệnh và người nhà tuyệt đối không tự làm tại nhà. Cần liên hệ ngay với bác sĩ hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như sốt cao, rét run, đau quặn vùng bụng dưới, nước tiểu có màu đỏ tươi lẫn cục máu đông, nước tiểu đục có mùi hôi nồng nặc hoặc ống thông bị tắc hoàn toàn không ra nước tiểu.

Tóm tắt

Đặt ống thông tiểu là thủ thuật y tế phổ biến nhưng đòi hỏi sự cẩn trọng cao độ từ khâu thực hiện đến giai đoạn chăm sóc hàng ngày. Việc tuân thủ nguyên tắc vô khuẩn và theo dõi sát sao lượng nước tiểu giúp người bệnh hồi phục thuận lợi, phòng tránh tối đa các biến chứng nguy hiểm. Người bệnh và gia đình không nên tự ý can thiệp vào hệ thống dẫn lưu mà cần phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế.